The 'Monk' Lewis

Algo levo escrito nesta bitácora acerca das miñas manías de lector. Porque cómpre sinalar que, en punto a lecturas, libros, estilos e autores, quen subscribe é a cousa máis caótica, desequilibrada, ecléctica e asistemática que hai baixo os luceiros. Por outra parte, hei de recoñercerme como un reaccionario literario, se por tal imos entender alguén que vive pouco reconciliado coas producións coetáneas e atopa o consolo -necesario, aínda diría imprescindible- da letra escrita en libros fillos do pasado, case como se este gusto fose un trasunto do mal acomodado que me sinto coas moitas mañas e fealdades do mundo moderno. E se, polo que parece, fago bo na literatura o inspirado verso do vate, cualquiera tiempo pasado fue mejor, non é, de certo, porque estea no alicerce do meu carácter ese elemento, visceral, agrio e violento, que define normalmente o reaccionario, non; de feito, intento con frecuencia contrarrestar a miña alerxia ás novidades poñendo todo o meu empeño en dixerir algunha, pero só en contadísimas ocasións o meu designio se ve coroado co éxito. Aconteceume ultimamente con dúas novelas, estelares produtos do "sistema literario galego", novidades moi cacarexadas polos medios e os escaparates das librarías, das que, a dicir verdade, non pasei da páxina dez en ningún caso.
En revanche, estou feliz como un rato enriba dun queixo con dúas novelas decimonónicas, de moi diverso signo, unha realista, outra gótica; unha de autor ruso, outra de británica nación; aquela breve, sucinta, directa; esta densa, abigarrada, detallista. El cupón falso, de León, ou Lev, Tolstoi é un prodixio de oficio literario, de organización e dosificación da trama, de ritmo narrativo. Ata mentira parece que en tan poucas páxinas poida haber tanto lucimento. Altísima literatura es estado puro. A noveliña vén no mesmo volume con outra, Jadzhi Murat, que ofrece, a pouco que se pareza ao relato que a precede, a promesa dunha historia memorable. Déixenme ademais, porque un libro é tamén continente, facer mención dun soporte físico simplemente admirable, do punto de vista editorial: Nørdica Libros é o nome dunha fabrica de libros especializada en autores boreais (como o seu nome evoca), que converte cada unha das súas obras nunha pequena alfaia : tipografías, formatos, papeis, grafismo, deseño... todo aparece sopesado e medido coa prudencia do editor de raza, aquel que coñece a fondo o oficio e quere trasladar a cada libro o carácter de peza única.
Da miña devoción por Valdemar xa falei noutra ocasión. El monje (The Monk, publicado orixinalmente en 1796; Valdemar, col. El Club Diógenes, 2ª ed., xaneiro de 2011) é unha novela do autor, marcadamente influído polos gustos románticos, Matthew Gregory Lewis (1775-1818), de quen eu non tiña máis ca noticias fragmentarias. Goethe, Wieland, Ann Radcliffe (The Mysteries of Udolpho), Veit Weber (Die Teufelbeschwirung, publicada logo en ingles como The Sorcerer) andan na intertextualidade dun autor que acadou un, polo visto merecido, malditismo literario e unha enorme popularidade en Inglaterra e Irlanda cunha novela tildada pola estrita moral anglicana, en nome da decencia, o decoro e o respecto ás Sagradas Escrituras, de libro blasfemo, corrompido, desvergonzado, indecente e sospeitoso de ateísmo, mentres que foi acollida por entusiasmo por Sade, Byron ou Coleridge. É dicir, unha magnífica historia gótica, ambientada no Madrid de comezos do século XIX: a crónica da caída, dexeneración e corrupción do monxe capuchino Ambrosio e o seu hundimiento irremisible en lo que su propia conciencia concibe como la más negra de las abominaciones. Ahí la novela funciona como la maquinaria de un reloj. Es lo que hace que el lector no pueda soltar el libro, en opinión do tradutor -extraordinario tradutor- e autor da breve introdución, Francisco Torres Oliver.
Comprenderán, con estas credenciais, que este menda, proclive a todo laia de negrura e goticismo literaio, atope na novela de Mr. Lewis o consolo que non me ofrecen as novidades do "sistema literario galego". Ten que haber de todo.

Ave Fénix

Próximos a publicar na nosa colección de Clásicos do Pensamento Universal o tratado de Beccaria Os delitos e as penas, nunha recente lectura correctiva do texto, as referencias do ilustrado italiano á privación de liberdade levaron o meu pensamento a outra reflexión; unha reflexión relacionada co valor da amizade, google e as cousas que nunca cambian.
Eu, que transitei na vida por sendas arriscadas, tiven moita relación cun gran artista, músico e poeta, non sei se mellor músico ou poeta, difícil sería dicilo pois en ambas as dúas artes salientaba o seu extraordinario talento. Chegamos a tocar as nubes e a crer que o mundo era un sitio de puta madre, pero mentres eu souben deter o meu intineraio cara ao abismo a tempo, el continuou ata dar cos seus ósos nun centro penitenciario, pois -que orixinal- para poder sufragar o infernal paraíso que lle proporcionaba o cabalo viuse constrinxido a delinquir (e a outras cousas máis infamantes). Pasou semanas vivindo no caseto do can dunha casa abandonada, nos arrabaldos da cidade, alumeándose cunha vela. Contoume que alí metido, coa súa veliña, era feliz. Tras esporádicos contactos, xa en réxime de semiliberdade, desapareceu e hai moito que non sei del.
Grazas a este amigo contactei coa doutora do centro penitenciario onde cumpría a pena. Hai poucos días, a doutora chamoume en resposta a unha misiva miña, na que quixen recoñecer o labor que ela desenvolve. Porque alí, no cárcere, os internos, co alento da súa médica, seguen crendo que son seres humanos e que un día mesmo poderán comportarse como tales, despois do peculiar descenso ao averno de cada un deles. De momento, contra vento e marea, contra o discurso politicamente correcto, contra a corrente dunha sociedade analxésica que proscribe o sufrimento e vive obsesionada coa política e o curto prazo, eles desenvolven un labor calado pero heroico: editan unha revista. Intitulada Ave Fénix-claro-, a publicación recolle informes, experiencias, noticias, consellos, consultas de saúde, medicina, psicoloxía... Todo feito, con gran esmero, polos internos do centro. Recibo con moito afecto a revista que a doutora me envía puntualmente, dende que contactei con ela. A revista Ave Fénix non ten un só resultado coincidente en Google. É dicir, non existe, pois, como vostede sabe mellor ca min, se algo non está en google non existe, a isto chegamos. Un asunto para reflexionar: a inexistencia cibernética é un trasunto do aillamento físico. Quen poderá ter coñecemento de algo que non está en google, que nin sequera está en google? O fodido, ou o paradoxal, é que si, Ave Fénix existe, e os seus redactores e redactoras, castigados pola vida, privados de liberdade e de contacto co mundo, teiman en conservar intactos os sinais da súa nunca perdida dignidade. Eu quixera unirme a eles e escupirlle o seu anonimato a unha sociedade envaecida e estupidamente frívola que, probablemente, non os merece.

O friki Balbino

Sinto moito aprezo e respecto persoal por Xosé Neira Vilas, da terra de Gres, boa terra de canteiros e xente cabal e seriosa, sempre moi vencellado coa miña vila, A Estrada, como case paisanos que somos. Coñecín a finada da súa dona Anisia co gallo de certa reedición que fixemos en 2008 dunha revista infantil promovida por ela e máis Pepe en Cuba nos anos oitenta. Apenas fose polo seu exemplo de entrega á causa na que tan xurdiamente leva crendo toda a vida, Neira sería merecente do afecto e recoñecemento social que, creo eu, Galicia non lle escatima. Dito o cal, non deixa de sorprenderme o ton desmesurado co que a circuíto cultural patrio vén de celebrar o quincuaxésimo aniversario de Memorias dun neno labrego e aínda máis o feito de que as beizóns oficiais leven aparellada a obrigatoriedade da súa lectura no ensino (o meu pequeño Juanpe, de doce anos, vai ter que lelo). Non serei eu quen discuta a vitola moral e a proxección internacional que, a partir de certos valores inmanentes (o desenraizamento cultural, a loita de clases, a dignidade fronte á inxustiza…), a obra adquiriu, pero creo sinceramente que o ton triunfalista que o nacionalismo cultural (e as súas inevitables hijuelas oficiais) adopta nesta celebración ignora, ou agocha, o feito de que as memorias de Balbino non resistiron o paso do tempo. Contrariamente á atemporalidade de certos produtos (A esmorga de Blanco Amor podería ser un exemplo do que quero dicir), outros vencéllanse na súa cerna xenética cunha circunstancia sociocultural concreta, sen a cal deixan de ter vixencia e, polo mesmo, a capacidade de transmitir unha realidade cognoscible, sobre a que asenta o contrato literario que todo autor establece cos seus lectores. Que o mundo da cultura galega considere que con esta obra nace a literatura para nenos e adolescentes manifesta, ao meu modo de ver, máis un sesgo ideolóxico intencionado, relacionado co valor simbólico da figura de Neira Vilas e o seu libro, ca unha análise serena da recepción actual da obra, por parte sobre todo dos seus potenciais consumidores, é dicir, os nenos e preadolescentes. Baremando a escala de valores que actualmente manexa tal segmento demográfico na nosa sociedade, ante as quince primeira palabras da novela: Eu son Balbino. Un rapaz de aldea. Coma quen di, un ninguén. E ademais, pobre, imaxino que nove de cada dez comentarios dun teenager serán algo así: Joder, que puto friki pringao.
É o que hai.

Paedagogus

Estéase ou non de acordo coa medida, que á figura do profesor deba atribuírselle mediante unha lexislación específica o carácter de autoridade é un feito especialmente elocuente verbo de dous extremos: a) non hai país, de certo, no que o incumprimento da lexislación teña unha relación inversamente proporcional co moito que se lexisla como a que se rexistra no noso, e b) a necesidade de lexislar o obvio sinala, para quen queira velo, a senda por onde transita a sociedade contemporánea.
Non se pode, nin se debe, lexislar sobre todo; non resulta posible someter ás mouteiras da actividade lícita fronte á ilícita o infinito repertorio de actuacións desviadas, pervertidas, violentas, extravagantes, enganosas, lesivas, falsas, agresivas, ofensivas, vergoñantes, inmorais ou simplemente chocarreiras do ser humano, porque, precisamente, este repertorio é infinito. Como cidadán, entendo que o que en democracia se denomina o imperio da Lei - e éste si é un imperio altamente recomendable- establece niveis de detalle xurídico imprescindibles para a harmónica existencia das persoas en materias e circunstancias do máis amplo e variado. Pero de aí a pretender que ata a última continxencia ou comportamento aparezan contemplados nalgún código ou regulamento media un abismo.
Hai unha etiqueta moral inmanente a certas categorías: non é preciso que o artigo dunha lei específique que non se pode mexar nos portais das casas, insultar a un crego cando esta misando ou botar líquidos contaminantes nas piscinas das urbanizacións. Cando esta etiqueta se esvae xorde, creo eu, a necesidade de reconducir moralmente certos comportamentos a través da imposición legal co que, segundo o que se lexisle, pode xerarse un paradoxo moi arriscado: debo respectar por imperativo legal o que, de seu, non respecto? Se esta pregunta se aplica aos horarios de peche das discotecas, os impostos ou a normativa en materia de propiedade horizontal, non existe problema. Se a pregunta se refire á figura dun docente, a súa mera formulación manifesta, creo eu, a perda desa etiqueta moral, que -preocupe máis ou menos- acena cara á descomposición de moitos valores seculares, valores que, cando menos eu, reputo como bos. Independentemente das condicións didácticas e comunicativas persoais, a autoridade do profesor asenta en que sabe máis ca o alumno e ese superior coñecemento debe ser motivo de respecto. Así foi, sen solución de continuidade, dende o paedagogus do mundo clásico ata a actualidade. Pero que pasa cando os propios conceptos de coñecemento e cultura son percibidos como elementos de escaso ou nulo predicamento social, máis ben, en troques, como factores aburridos, obsoletos, inútiles fronte a unha tecnoloxía omnipotente, o diñeiro rápido e doado e unhas posibilidades de lecer inesgotables?
Sic transit gloria mundi. Ao mellor é que me estou facendo vello, non lles digo que non.

En attendant Godot

Se reputo o meu admirado Ignatius Reilly -devoto de Boecio e da monxa Rosvita- como un personaxe fundamental da literatura contemporánea, é porque representa o anacrónico adaíl dun pesimismo basal nunha época de positivismo hipócrita que induce un absurdo optimismo: como xa teño expresado noutras catacumbas, a profunda insatisfacción dos cidadáns occidentais reside na xurdia crenza de que existe un progreso continuo cara a un ideal, ideal que, ai!, non se consegue xamais, pois, unha vez satisfeito un desexo, axiña desexamos algo novo.
Observo coa maior satisfacción que a última enquisa do CIS semella ir poñendo as cousas no seu sitio ao consagrar o pesimismo como estado xeral da sociedade española: crise económica, desemprego, riscos no sistema de pensións, inimigración, terrorismo… Le cas sublime é que, tras o paro e a crise, a nosa terceira preocupación é… a clase política!!. É dicir, o que había de ser factor de esperanza —fronte a agoiros tan negros— é motivo aínda de máis preocupación. A cousa lémbrame aquel escudeiro co que entrou a traballar Lázaro de Tormes, quen, lonxe de manter o seu pupilo, vivía do que este esmolaba para el.
O pesimismo foi, ata o Século das Luces, o estado natural do home. Ata a chegada do enganoso positivismo, os humanos vivían permanentemente reconciliados coa idea de que a súa concreta era a peor época da historia e de que todos os signos acenaban cara á fin dos tempos. Reconciliados co seu tráxico destino, o home do ancien régime non aspiraba a nada máis ca ir pasando a vida como se podía, sen maiores expectativas nin pretensións. A nosa, en troques, é a cultura da permanente esperanza e a permanente frustración, como moi ben perpetuou Beckett como perenne motivo de reflexión. Xa convencidos da inutilidade de Zapatero, ciframos a nosa ilusión en… en quen? El rematará a crise en 2011? Como o hermano lobo eu digo: Auuuuuuuuuuuuuuu!!

Día de san Manuel

Poucos días hai no ano que teñan o encanto do aninovo, encanto que só pode percibirse se un se subtraíu, claro, aos excesos socialmente anexados á noite de san Silvestre, papa. Eu, que, lles confeso, fun durante toda a miña mocidade e boa parte da premadurez devoto seareiro da última noite do ano, usuario de todo xénero de paraísos artificiais e practicante desa sorte de absurda euforia que leva a felicitarmos con toda efusividade a quen logo nin saudamos pola rúa, atopo agora, co chisco de sabedoría que van proporcionando os anos, un especial engado en converterme en excepción da común regra que conduce ao 95% dos mortais a desprezar o día de san Manuel consagrándoo a Morfeo. Dende estas páxinas permítome recomendar a vostede practique esta excepción.
Non hai silencio en todo o ano comparable ao silencio matinal do 1 de xaneiro: estradas baldeiras, negocios pechados, fiestras cegadas, nin coches en movemento. Un silencio só rompido, de cando en vez, por grupos esporádicos de profesionais da carallada que prolongan a esmorga, con farto prexuízo do seu estado físico. Paseando este mundo morto, fáiseme visible a idea, tan cara a certo cine tremendista, do planeta tras un desastre nuclear, e, por contraste, decátome do extraordinariamente ruidosa que é a nosa civilización e do misteriosos que resultan estes anómalos silencios de intensidade case sólida. É, un pouco, como descoñecer a contorna familiar na que, normalmente, nos movemos: rúas, camiños, estradas, casas, rotondas, bares, paradas de bus, supermercados... semellan ter sido obxecto de abandono e sente un a absurda, malia inquedante, sospeita de que xamais se reanimarán de novo, de que este día de estraños silencios, no que ata o tempo semella deterse e facerse máis calado, é o primeiro día da fin do mundo.
P.S. Por certo, hoxe é un do un do once (1.1.11). El non terá tan curiosa combinación de uns algún valor ou sentido cabalístico?

Falling down

Ao comezo de Drácula de Stoker, nun momento dado da súa viaxe cara a Transilvania, Jonathan Harker afirma que, canto máis ao leste, máis impuntuais son os trens, e pregúntase: Que ocorrerá en China?
Hoxe, agora, a escasas catro horas das doce badaladas e toda a gilipollada anexa, transcorridos trescentos sesenta e cinco días do ano do señor de dous mil dez, eu comprobo, non sen certo arrepío, que, de 135 posts no ano 2009, este local caeu a 89 -noventa con esta- reflexións neste ano que hoxe remata. O pico da miña creatividade blogueril estivo en 2007 -dous anos despois da creación destes Fragmentos-, con 181 artigos, producíndose logo un suave descenso ata os 137 de 2008 e os xa amentados 135 posts de 2009. Ao igual que Harker con China, eu pregúntome que ocorrerá o ano que vén? E dentro de dous? Será o sino destas páxinas esvaírense na brétema sen que haxa un mortal que chore a súa perda? Será que a crise, que, como a fame, a todas partes chega, fixo presa en min? Será o spleen? Ao mellor teño que reciclarme e dedicarme ao comentario e o analís político, que semella ser o único que pon á peña. En fin, Dios dea traballo, dicía o enterrador.
De momento, e escrúpulos existenciais á parte, quero transmitir a quen me lea os meus mellores desexos de ventura, paz e saúde. Feliz 2011!

Sons doutro mundo

Recibo con agrado a nova de que unha asociación sureña está gardando nun repositorio dixital sons en perigo de extinción. O agrado é tanto maior canto que moi recentemente publiquei eu na prensa un artigo titulado Sons (baseado nun post desta bitácora), no que me refería ao moito que, como xeración, oímos fronte ao pouco que escoitamos, e ao potencial de suxestión ou pulo poético que moitos sons agochan, sendo preciso para percibilos só a ocasión e un chisco de sensibilidade. Malfadadamente, e malia o meritorio e singular esforzo da amentada asociación, penso eu que hai xa sons extintos e perdidos para sempre; algúns deles, cando menos, constitúen para min -e supoño que tamén para aqueles que, por idade, comparten quinta comigo- unha lembranza remota pero aínda evocada coa luz intensa da nenez.
O rinchar dos vellos carros de madeira, hoxe reliquias de museo, aínda se me aparece, estridente e destemperado, nos camiños de antano, como anticipo do benévolo e paciente rostro das vacas unidas polo xugo e precedidas por un paisano ou paisana, que lles aplicaba, máis por mera rutina ca por necesidade disciplinaria, unhas vareadas mansas e inocentes.
O silbato do carteiro nos portais das casas é o outro son desaparecido para sempre. Con que ilusión agardabamos meus irmáns e eu a súa chegada na vella casa da miña avoa, onde viviamos! Calculabamos mentalmente a hora e, ao que sentiamos o pitido, competiamos por ver quen chegaba antes a recoller as cartas de man do funcionario, con risco de apañar un golpe baixando atropeladamente as escaleiras, risco oportuna e sistematicamente lembrado, entre ameazas de castigo inminente, por miña nai, tía ou avoa (ou polas tres de consún).
Anuncia era o nome da leiteira -oficio hoxe perdido- que co seu carromato levaba o nutricio líquido polas casas da vila. Cacharras ou cántaras era o nome que recibían os voluminosos recipientes de follalata, provistos dun tello característico, que contiñan o leite, que, logo, Anuncia verquía nas ollas e fervedores para o consumo de cada casa. A xente, que badúa moito, dicía que Anuncia, como todas as súas colegas de oficio, lle mexaba ao leite para lle tirar máis rendemento ao negocio, pero eu creo que todo era gana de amolar. Aínda, se pecho os ollos, e fago un leve esforzo oio o bater metálico das cacharras coas potas e o murmullo líquido e mesto do leite mentres caía, todo mesturado coa conversa inesgotable da leiteira.
Non moito, un sábado cedo pola mañán, sentín polas rúas da urbanización onde vivo o doce e modulado chiflo dun afiador. Os nenos preguntáronme que era, asombrados, pois nunca escoitaran nada nin remotamente semellante. Contemplando o ordenador no que, naquel momento, estaba eu traballando pensei é un ruído doutro mundo.

Como la luz

En virtude da amizade coa que me privilexia certo impresor -culto, elegante e bon vivant- catro excelentes volumes de poesía caeron ultimamente nas miñas mans: Pablo Anadón: Estudios de la luz (2005-2007), Pre-Textos, 2010; Antonio Mochón: Carretera Blanca, Pre-Textos, 2010; José Rubio: Días aparte, Pre-Textos, 2010; Francisco Brines: Para quemar la noche, Ediciones Universidad de Salamanca-Patrimonio Nacional, 2010. Acaso de non mediar este grato agasallo nunca me tería achegado a tales textos pois eu non son lector de poesía nin, moito menos, comprador de libros de poesía, condición esta última que, confeso, non lembro ter asumido no medio século da miña existencia. E todo isto, malia levar xa publicados dous volumes de poesías en galego, que, como adoita pasar cos versos alentados pola máis íntima pulsión, pasaron desapercibidos, excepción feita dalgunha esporádica reseña, que, todo hai que dicilo, era bastante laudatoria. De feito, teño gardadas nas tripas electrónicas do mesmo cacharro co que escribo estas liñas corenta e cinco composicións máis, estas en castelán, xa un algo comestas da couza, que de seren publicadas algún día, levarán por título Como la luz. 45 momentos (semella que a luz é un elemento claramente poetizable).
Hai moitos meses que non escribo poesía, supoño que porque ando dedicado con máis ou menos intensidade ao cultivo da reflexión breve á que obriga a estrutura dun blog, aínda que, por graza da infinita maleabilidade do texto, ultimamente moitos dos pensamentos que naceron como posts deste blog aparecen en diversos medios de prensa e/ou no meu propio perfil de Facebook. Todo isto deixa pouco espazo ao state of mind preciso para a poesía. Porque na poesía -que, cando auténtica e sincera, non deixa de ser un exercicio de striptease emocional- o contrato que o autor subscribe co seu texo é radicalmente diferente do que se asina cando se cultiva a narrativa ou a prosa ensaística, reflexiva ou máis abertamente periodística. O poeta extravaga, fala só, desángase, saca a roupa do aparente e amosa as súas entranas co pudor daquel que preferiría non berrar no potro do tormento. Creo que foi un dos Panero quen dixo que a falta de todo, nos queda a poesía, pois con ela expresamos, penso eu, a inexpresable maridaxe da escuridade e a luz, do ceo e o inferno, do o alento e o afogo, da carraxe e a ledicia.
Hai unhas semanas a presentadora dun programa de radio ao que acudín para falar da miña catacumbática obra poética recoñeceuse como apaixonada lectora de lapelas. Nas lapelas dos libros, en efecto, procuran o autor e/ou o editor condensar o extracto seco primitivo do asunto ou tema que a obra logo desenvolve con prolixidade e polo miúdo. Esta amiga confesoume que lle gustara moito a lapela do meu segundo poemario Ruínas (2003). Velaí un fragmento: Tecemos o noso poema, grandioso ou miserento, sobre ruínas disfrazadas de presente, galgando, sen mirar a atrás, a lombos da esperanza de renacermos como o fénix. Eu escribo a crónica do meu tempo para encher anecdotarios nos que o aire é anhídrido carbónico e metano probable o chan que piso. Escribo, por exemplo, para a alma da tía que era tonta e un día foi un corpo dependurado dunha corda, ou, tamén, para consagrar o acto do soldado que un día bica un neno en zona de guerra e, ao día seguinte, é asasinado. Ruínas. Dende o máis estrito anonimato escribo, buscándome, con desgana, probablemente lamentado ter escrito algunha vez.
Non é pouca servidume. El haberá que tirarlle o pó e a couza aos meus 45 momentos?

O mal da cereixa e outros contos

Saben que é o "mal da cereixa"? É cando un quere traballar pero o corpo non lle deixa; un mal, paréceme a min, do que anda aqueixada unha boa parte da forza de traballo patria. Coa de horas que, por termo medio, pasamos os españolitos no curro, os niveis de produtividade hispana abren campo abonado ás máis ricas inferencias. No outro extremo do mal da cereixa sitúase que a propia carga laboral nos sobredimensione e, no canto dunha carga, sexa unha sobrecarga, co cal -sendo así que traballo chama a traballo- o propio labor deveña unha angueira máis ou menos insoportable. Eu mesmo, por razóns intimamente vencelladas á lentitude dos procesos na Admón. (unha abreviatura que, por fetichismo dos estancos, me encanta), levo unha boa tempada alternando como podo o choio que ben poderían desenvolver xa non unha senón mesmo dúas persoas (e isto nun país co nivel de desemprego do noso...). Como consecuencia, son as mesmas condicións tecnolóxicas- teoricamente pensadas para alixerirármonos das rutinas máis pesadas - as que, paradoxalmente, se converten nun atranco, acumulativo e progresivamente cargante para un sensato desenvolvemento do labor cotián. Hai anos, bastantes anos, cando a rede estaba saíndo do ovo, oín a un amigo catedrático -hoxe próximo á xubilación- que el non quería correo electrónico nin de lonxe, pois tarde ou cedo se transformaría nunha servidume. Pensei, naquel momento, que se trataba dunha idea retrógrada. Vaites! Canta razón tiña!!
Chego pola mañán ao despacho, e xa sei que, se abro o mail, toda a axenda da mañán vai polo sumidoiro abaixo, pois non son catro nin cinco, senón quince ou vinte mensaxes os que, unha vez liquidado o spam, me comprometen a outros tantos asuntos, novos ou derivacións, e segundas e aínda terceiras partes, doutros asuntos máis vellos. E ademais o mail é especialmente insidioso, e practica a súa insidia en tempo real: un pode solaparse e mandar recado de que "está reunido", eficacísimo remedio para a agresividade do teléfono ou a insistencia presencial de certos individuos (e a teimosía dalgúns adquire proporcións heroicas). Pero o mail é categórico: se o remitente enviou a mensaxe e o abominable Mailer Daemon -que tamén menudo nome- non o devolveu, amigo, estás pillado. A opción está clara: non abrir o mail ata despachada a axenda ou parte dela. Pero -e tal vez a vostede lle pase o mesmo, o cal sería un consolo- non sei que misterioro sex-appeal teñen os segredos agochados nos bits do proceloso ciberocéano que non son quen de resistir a súa sedución. Acaso pola va esperanza de que, algunha vez, transmitan una boa nova, desas que lle alegran a un a mañán e compensan mandar a axenda a tomar p... en fin, no me mal interpreten, que un lle quere moito ao seu traballo.

Pílulas de arte contemporánea

En certa ocasión, mentres mataba o tempo agardando un tren que dende a estación de Atocha me conduciría a Cáceres, entrei no Museo Reina Sofía, onde se celebraba unha antolóxica dun autor canadense, especialista en "instalacións". Unha das obras que incluía a exposición aparecía protexida do público por unhas cintas que, grazas a catro pivotes situados en cada un dos catro vértices, delimitaban un espazo rectangular no interior do cal se exhibía tan rara peza: unha caixa vulgar de froita, desas normais de madeira de piñeiro, dada a volta e, na parte superior, unha vela acesa. Deume rabia que o tempo en retornar á estación me estorbase ficar alí o tempo abondo para comprobar con que frecuencia mudaban a vela, pois quero imaxinar que o lume do cirio e o cirio mesmo eran, para o autor, parte fundamental da "instalación". Para min que a caixa soa tiña pouca personalidade.
Un meu amigo que residiu en Boston por un tempo foi convidado a un concerto de música contemporánea que interpretaba un compositor heterodoxo e rompedor. O compositor heterodoxo e rompedor entretivo o público durante aproximadamente cincuenta minutos sentado nunha cadeira valéndose, como único instrumento, dun triángulo, a percusión do cal mesturaba con berridos, unha sorte de lamentos e outras manifestacións larínxeas e esofáxicas. Ao final, polo que o meu amigo me contou, a xente aplaudía profusamente. Iso si, ninguén pediu un bis.
O outro día caeu nas miñas mans, de xeito inopinado, un volume impreso nunha nación americana do sur, intitulado Antología de la poesía orotraumática y tanática de... (tendo un piadoso veo de silencio sobre o nome do poeta), unha antoloxía, de certo, indescritible.
A min engaiólame a inmensa, inconmensurable variedade humana. Gratifícame fondamente que haxa de todo na viña do Señor. Por iso nada humano me resulta alleo.
Ben, con algunhas excepcións.

Unha entrevista

Entre Gutenberg e Amazon.

Marcos

En 1930 Roberto Blanco Torres adicou un poema elexíaco a Manuel Antonio. Tendendo unha ponte no tempo, galgando por riba do abismo das noites, dos días e dos sentimentos, eu quero roubar aquelas palabras a Roberto para, na sintonía absoluta da dor e o afecto, dirixilas hoxe ao espírito de Marcos:
Natura estaba muda, irta i-enloitada.
A friage do seu corpo
cinguiu de friage a nosa alma.
Era frío, triste, adoecido o día,
como unha trágica noite enrabiecida
que emendase conscente o ritmo krónico.
Na barca impracabre
que cruza sin cesar a Estigia,
levando cruel sempre ôs millores,
non foi solo a frente ergueita,
o home jurdio e mariñeiro,
a canción esgrevia do poeta,
o nidio exemplo d-unha vida.
Non foi solo o infinito,
esnaquizado n-as pupilas daquel neno
milagre de amor dos deuses
que fixeno, pra ensaio sobre a Terra,
o paradigma de toda-las nobrezas.
Na barca terribre
foi tamén o noso corazón,
cabo d-il en festa, sempre ledo,
na quentura fraterna dos seus ollos,
alborozado
no vertical escorzo do seu gesto,
agora co il. incólume,
entrou no outro ar da eternidade.

Su poquito de cabreo

Afeitos como estamos ao extremadamente aburrido e omnipresente discurso dos políticos, politiquillos e politicastros que pululan infatigables polos mass media, e á permanente esexese que unha innúmera lexión de ávidos analistas fai diariamente de tal discurso, esquecemos moitos elementos da realidade, que van para alén dos corenta topicazos ao uso e da polémica que toque. Porque a realidade é moi túzara e, como a lebre, salta cando menos se agarda, amosando toda a súa anatomía de crúa verdade. Dun debate televisivo que me coubo contemplar a outra noite, no que interviñan catro empresarios representantes de significadas firmas do país, quixera salientar:
a) un intercambio de ideas sereno e serio, por completo desprovisto de agresividade, ben fiado e cheo de apreciacións interesantes e estimulantes á reflexión.
b) un panorama argumentativo intelixente e baseado no máis puro sentido común, un sentido común que se relaciona directamente, claro, cun criterio que, dende a política e a a Administración, non se entende, se entende mal ou non se quere entender: a necesidade de recuperar o investimento que se fai, o cal leva a fiar moito en qué e cómo se gasta o diñeiro. É dicir, verse obrigado a responder do diñeiro que se gasta é unha magnífica garantía de eficacia e funcionamento.
Penso que temos chegado a un punto no que cómpre comezar a dicir certas cousas. Eu polo menos vou empezar a facelo e a pensar se monto unha corporación (non me atrevo a dicir partido), con algúns acólitos igual de cabreados, polo Reecontro Cívico co Sentidiño. Vou dar algunhas razóns de tipo práctico.
Non hai moito, e dende a miña modesta experiencia acumulada en vinte anos editando e escribindo libros, houben de perder moitas horas (id est, moita forza de traballo) contraargumentando un conxunto de dislates que, fronte aos meus criterios, presentou en certo organismo corporativo, un representante que, segundo se me informou, é auxiliar administrativo nun negociado. A isto me refiro. Refírome a que cando unha lata de atún de cinco centímetros de diámetro ten que levar os ingredientes en castelán, eusquera, catalán e galego hai que reducir tanto o corpo da letra que os ingredientes non se len en ningún idioma. Refírome a que o empresario dunha multinacional precisou de 640 permisos (!!) para instalar unha planta de montaxe nunha localidade de Castela-A Mancha. Refírome a que un alumno discuta cun catedrático os plans de estudo dunha carreira. Refírome, en fin, a esta borracheira colectiva de democracia mal entendida na que todo vale e o sentidiño se esvae corrompido por un rodillo de irrefreable insensatez.
Eu creo que hai que comezar a podar moitas pólas desta árbore desmandada na que vivimos. Comezo a estar moi farto de tanta tontería, de tanta indocumentación, de tanta memez soberana e de tanto rollo macabeo.
Dixen.

Agasallo de hoxe

Recibo vía e-mail un convite para certa velada poética a celebrar en Campinas, Sao Paulo, Brasil. Sinto esa insoportable levedade, etc, pensando no muito que gostaria... En fin. Na carta de convite inclúese unha redondilha, que me deixa estupefacto. Transmite un pensamento lateral, unha desas chispas de xenio poético que leva a preguntar: como non se me ocorreu antes? Di:

Quando tinha cinco anos

disse a criança de sete

descobrindo a nostálgia.

Poeta é o que conmove. Nin máis nin menos.

Ímola virando

A edición, toda a edición móvese hoxe entre unha disparidade de criterios que por veces chega ao desasosego. Non resulta doado decidir entre as inercias do pasado e as esixencias do futuro, sobre todo cando estas non se amosan de xeito claro. A iso sumo eu o adn propio das universidades. Temos un papel didáctico, de transmisión dos soportes do coñecemento a xeracións permanente renovadas. Nas nosas aulas, cos nosos manuais e monografías fórmanse os nativos dixitais de hoxe. Os do futuro farano en breve. Persoalmente, non me cabe dúbida de que imos progresivamente cara, xa non a un soporte físico diferente do libro impreso, senón a unha interfaz de lectura radicalmente distinta: a solidez do libro impreso e o seu sucedáneo .pdf/ePub/ebook terá que ir licuándose en unidades de lectura hipermedia, un espazo de interactuación co soporte -cada vez máis levián e fluído, pero ao tempo cada vez máis poderoso- que é o territorio onde viven comodamente os estudantes actuais. Onte, cando vin chegar do colexio o meu fillo adolescente cunha mochila cargada con oito libros que importaban os seus bos seis quilos de peso tiven unha visión do futuro.
O camiño non é doado, onde se dixo que o doado fose excitante? De momento, ímola virando. O caso é non perder comba.
Fotos da XXIX Asemblea da UNE.
Entrega dos XIII Premios de Edición Universitaria.

Luns de outono

Malia que esta semana ando máis liado ca a pata dun romano, a min o meu blog seméllame un geranio nun tiesto: se non o regas morre redondo. Xa que logo, aínda que sexa apenas como relanzo mental despois de tanto rigor académico, aí vai un pensamento vagamundo.
Quixera falar de cousas con mala fama que non teñen culpa ningunha. Por exemplo, o luns, o día da semana (despois do muermingo) máis odiado, deostado, e vilipendiado. Maldito luns, puto luns, cajonolunsdediós, por aquí sobrevivindo ao luns... oése o luns no café. Culpa terá o pobre luns de vir despos da finde! Eu coñezo un tipo -militante no máis radical optimismo- que di que o malo dos venres é que xa anda máis preto o luns. Hai que joderse. Al respective, lin hai pouco unha fórmula que lles recomendo: Non é Qué día teño. É Qué día quero ter. A min vaime funcionando, non crean.
O mesmo que lle pasa ao luns lle pasa ao outono. Como vivimos a golpe de caixa tonta e topicazos de Corte Inglés, o outono é o paraíso da síndrome postvacacional, da insoportable lonxanía do próximo verán, da lembranza de churrascos, sardiñadas, verbenas e outras horteradas estivais, da vuelta al cole, dos fascículos e do cambio de hora. Logo anda un medio mes aparvado, preguntando pola vella ou pola nova? Pobre outono.
Eu, xa ven, adoro o outono, as cores do outono, o cheiro a bosque e fume do outono, o doméstico e case materno sosego do outono, o silencio capturado nas pólas baldeiras e na pátina mol das follas secas, un silencio que semella acubillarse no tobo en espera da vindeira luz. O outono nas selvas de Galicia-Broceliande é do mellor que a inmensa deseñadora que é Natura pode servirnos. O malo é traballar, claro. Pero, para outonos jodidos, que lle pregunten aos porcos. Non se consola o que non quere.

Merlín e familia

Un dos efectos máis notables que lembro do lisérxico é a vivísima sensación de verse un a si mesmo desde fóra. Onte, sen necesidade de recorrer aos riscos de paraísos artificiais hoxe venturosamente esquecidos, revivín, de xeito máis sereo e acaso erudito, aquela máxica vivencia. Participei con Ali, Arantxa, Morgana, Carlos e Roberto na tertulia literaria de O sombreiro de Merlín en Radio Obradoiro. Risas, complicidade, amor polas letras, reflexión, anécdotas, lembranzas, analise e bromas mesturáronse dun xeito absolutamente harmónico.
Eu non me teño por escritor, pois tal vitola, ademais de comportar unha certa adicación profesional na miña opinión, fáiseme un pouco elevada e ostensosa á miña modesta condición de artesán das palabras. Con todo, na hora escasa de duración dunha tertulia que tivo a miña obra (e de paso sinto estar utilizando un léxico desproporcionado) como centro de atención, non puiden evitar esa visión dende fóra, que eu evocaba de psicodelias pasadas. Ler a outros cousas que escribiches para ti ten ese xermolo de outredade, que provoca estrañeza e lonxanía do escrito, case como se fose de outro.
En referencia ao texto da lapela do meu poemario Ruínas e tamén á breve mancheta que obra baixo o título desta bitácora, Ali dixo que lle gustaban moito as miñas presentacións. Eu retruquei que me daría por satisfeito se lle gustase máis o que segue.
Por certo, a tertulia emítese o sábado 6 ás 12:00. Pero ao mellor está vostede en misa, no Obradoiro. É mal día.