13.7.17

Non é país para mortos



En Ermua, provincia de Biskaia, viven moitos galegos, xa de segunda e terceira xeración, especialmente da parte de Ourense. Alí tiña eu un bo amigo, fillo dun emigrante de Queiroás, no concello de Allariz e alí pasei algúns días dun verán de principios dos noventa, tempos en que Euskadi ta Askatasuna, ETA, andaba na chama. 
Ermua, como moitas vilas veciñas da conurbación do gran Bilbao, é unha localidade arrodeada de altos outeiros que obrigan a un aproveitamento vertical do espazo en forma de altos edificios e unha forte concentración urbana nunha área relativamente pequena. Nos pubs de Ermua, pola noite, a música estaba sorprendente, case insoportablemente alta, de xeito que impedía a conversación. Lembro que o meu sotaque galego provocaba máis dunha ollada rara. Tempos duros aqueles. 
En Ermua naceu Miguel Ángel Blanco Garrido, a familia do cal era ben coñecida da familia do meu amigo. Se hoxe vivise, Blanco cumpriría o ano que vén 50 pero morreu aos 29 de dous tiros na caluga, risco certamente calculado en días nos que ser concelleiro en Euskadi dun partido estatal e conservador era ter unha manchea de rifas para o sorteo. Un número máis entre 829 (en conta curta), siniestro palmarés de vítimas absurdas dun fanatismo inútil.  
Cando iso escribo, 13 de xullo, e sobre a mesma hora, hai exactamente vinte anos estaba eu tomando as ferias estivais en Laxe. Alí, pola tele souben do asasinato de Miguel Ángel e pola tele vin as manis multitudinarias nas grandes cidades. Centos de milleiros de mans brancas contra as mans tintas en sangue dos verdugos.

Vinte anos despois, creo que non aprendimos nada e que o sacrificio do inocente, lexítima, inevitablemente convertido en símbolo, non serviu de nada. O que daquela uniu, agora divide. Tal vez Carmena debeu poñer o seu retrato, pero tal vez non lle falta razón, pois foron 829  e ningunha vida debe valer máis ca outra. Todo símbolo é, non o esquezamos, convencional. Se é certo (e non digo que o sexa) que todo o lío deriva de ter sido Blanco concelleiro do PP, entón é para mudar de nacionalidade e renegar dunha sociedade tan cainita, tan sectaria, tan, no fondo, noxenta. O só feito de pretender tirar proveito ou provocar enfrontamento (de qué lado dáme igual) cun feito tan escuro e doroso, seméllame propio de hienas. Porque, en España, teriamos que afacernos a esquecer os mortos, nunca a lembralos.  

3.7.17

Da convivencia



Que nun mesmo informativo da caixa tonta convivan noticias de talante radicalmente oposto dá fe, ao meu modo de ver, do fondamente contraditoria, e aínda paradoxal, que é a sociedade na que nos tocou vivir. Durante varios minutos, o telexornal detense no pormenor do World Pride, celebrado multitudinariamente en Madrid. Pouco despois, as imaxes reflicten a liorta que se organizou nunha piscina pública do país, creo que en Ourense, porque a unhas señoras se lles ocorreu quitar a parte de arriba do biquini. A primeira das novas testemuña ata qué punto condicións sociais non hai moito consideradas mesmo delictuosas (ser homosexual masculino no franquismo era legalmente un perigo social equiparable ao que  supoñían os vagos e maleantes), son hoxe materia común da que non se sorprende ninguén (a non ser que se viva na caverna, que de todo hai). Paradoxalmente, a segunda noticia evidencia que non todo o camiño está andado e que aínda pervive algo do sabucho reprimido e represor que, en punto á sexualidade, caracterizou a sociedade española durante décadas. 
Como cidadán, nesta como en tantas outras ramas da vida, sigo unha regra de ouro, unha desas máximas que debían ter copyright e cobrarse de cada vez que son usadas, de tan rendibles e produtivas que resultan: o meu dereito remata onde comeza o do outro. Persoalmente, estimo un chisco esaxerado que, para reivindicar a normalidade social das relacións homosexuais masculinas, un señor teña que ir a unha mani vestido de señora, con rimmel, peluca, medias e taconazo, e non porque a min me moleste (que non) senón pola estridencia en testemuñar unha condición, calquera que sexa, pois, no fondo, toda estridencia é superflua e, probablemente innecesaria. Pero ata aquí o meu dereito a que este comportamento se me alcance estridente. Onde remata o meu dereito, comeza o deste señor a facer o que lle pete, sempre, naturalmente, dentro do respecto ás persoas e a súa integridade. 
A indignación derivada de que unhas señoras descubran os seus peitos en público alicerza, sen dúbida ningunha, no machismo dunha sociedade patriarcal, que converteu tan nobilísima parte do corpo feminino nunha diana do desexo sexual. Ou é que alguén se ofende cando unha nai publicamente dá o seo ao seu meniño para alimentalo? Pero, máis que nisto, esa indignacion deriva de que ao principio da tolerancia, base de toda convivencia, lle falta un fervor no noso país, substituído torpemente en moitos casos pola pretensión da imposición. E así nos vai.

14.6.17

Ladróns de libros


Imaxina vostede un adolescente contemporáneo dicíndolle a un coleguilla: «Oe, vén á miña casa, xa verás que biblioteca ten meu pai!» Non, claro, que non. Só un friqui faría ou diría algo así. En troques, seguro que lle resulta a vostede ben doado de imaxinar o entusiasmo dese adolescente dicíndolle ao seu coleguilla: «Oe, vén, imos ao garaxe, verás o ‘piazo’ Kawasaki de meu pai». 
O libro carece, en efecto, do que os analistas Ana Rubín e Felipe Romero, de The Cocktail Analysis, chaman (perdón polo palabro) aspiracionalidade, é dicir, o don dos obxectos de consumo que leva a dicir/sentir «como mola ese cacharro», ese «eu quero un destes». Acaso non saiba vostede que, nos barómetros de lectura que elabora o Ministerio de Cultura, ler, entre dez actividades de lecer dos adolescentes españois, ocupa o penúltimo lugar, só superada por, literalmente, «non facer nada». Posuír un libro, ou moitos libros, non reviste dunha auréola de nada ao posuidor. Pero posuír unha tablet ou un celular de última xeración, unha bici de montaña de cinco mil ñapos ou, xa non digamos, unha moto ou coche deportivos é de ‘lo last’, mola un pegote. Como aquela arpa de Becquer, del salón en el ángulo oscuro, acantoado por unha tecnoloxía omnívora, o libro perdeu o tren da modernidade, non mola, é hoxe un obxecto esquecido, frío, gris, pobretón e inútil como un fidalgo de idade provecta e vido a menos, que come da caridade dos curmáns.  Pero, como o fidalgo, tamén o libro coñeceu unha era dourada, cando un códice miniado ou unha fermosa edición de Aldo estaban reservados a reis, nobres e arcebispos. 
Vivimos un momento estraño, un mundo raro no que unha permanente indixestión editorial (en España edítanse 80.000 título por ano) convive paradoxalmente cunha terrible indixencia lectora (case o 50% da poboación española declara non ler nunca libros), unha sociedade cada vez máis iletrada que, sen embargo, bota boa parte do día lendo e escribindo, iso si, lendo e escribindo chorradas nun monitor táctil.
O outro día informáronme de que, durante a Semana do Libro de Compostela, SELIC 2017, evento, por certo, aberto e dinámico, magnificamente organizado polo Concello, do noso stand da editorial universitaria foron inadvertidamente subtraídos ata catro ou cinco exemplares. Poucas horas despois, un amigo, profesor de certa facultade, contoume indignado que un colega lle birlara do despacho un libro, do que só tiña un exemplar. ¡Magníficas novas nun mesmo día!, pensei. Mentres siga habendo ladróns de libros hai esperanza.

4.6.17

Operación triunfo



Non sei a vostede, pero a min unha das cousas que máis difícil se me fai soportar desta nosa sociedade, falsamente atractiva como os seos de silicona, é o cansativa que resulta, un cansazo derivado da súa infinita capacidade de machacarnos con propostas que, por aburridas, xa nin consideramos ou, máis ben, considerabamos esquecidas e enterradas baixo toneladas de terra. A publicidade das coleccións en fascículos en outono, das barbacoas e bikinis en maio ou o anuncio da lotaría de Nadal son as inevitables mouteiras que sinalan o paso do tempo e o ritmo das estacións, ao igual que a caída da folla, a volta das andoriñas ou a curtidade dos días. Pero, no entanto estas manifestacións naturais teñen mesmo o seu aquel de poético, as suxestións da tele resultan noxentas pola súa reiteración ata a náusea, trala que, naturalmente, só hai gana de quitarnos os cartos. 
Deitado a outra noite na alcoba dun hotel e ollando con desgana a tele, con esa nonchalance propia do insomnio anticipado e as festas sopresa, a caixa tonta puxo a contribución a miña capacidade de asombro ao anunciar, nun spot no que todo son fastuosas expectativas, unha nova edición de ¡Operación Triunfo!, explicitando que o casting para o eventual paso de algún cidadán/cidadá galego/a ao universo do glamur e os ouropeis da fama terá lugar en data próxima na cidade de Compostela. 
Sinceramente pensei que o rollo este da operación de marras estaba, en efecto, morto e enterrado, tras o recente e patético revival da edición orixinal, no que, para alén de toda dúbida, se evidenciou que o pretendido triunfo se circunscribiu a un individuo de rizos e sotaque sureño, de certo éxito en América latina, e cuxa suposta relación erótico-sentimental con outra concursante, baixiña ela, semella preocupar moito ao país. Pero isto é o de menos. Danzade, danzade, malditos, como na película.  O caso é seguir facendo diñeiro a base de explotar o convencemento entre os máis novos de que o éxito na vida se vende empaquetado e só hai que ter a sorte de atopar o paquete. Mediando os anos setenta do pasado século, Sting levaba as casetes das súas maquetas nunha bolsa de deportes e os vendía, porta a porta, polas casas. Pero de pouco importan hoxe a dimensión do esforzo e a forza da convicción no que un fai. Creo que, como xeración, temos sobrevalorado iso que chamamos educar en valores. Como pai e cidadán, poño ao ceo por testemuña de que levo anos intentándoo, tal vez como vostede, pero, recoiro, nolo poñen ben difícil.