22.9.17

O espírito mestizo



Como melómano militante e lector compulsivo, teño contraído na miña infancia e primeira xuventude certas débedas que me deixaron sinalado para sempre e que creo comúns a milleiros de españois, eses referentes que, como as botas Gorila ou o Kas de limón, fan máis pola percepción dunha patria común que dez mil discursos políticos. 
Á Editorial Bruguera débolle, probablemente, as miñas primeiras devocións literarias. Lembra vostede aqueles libros ilustrados de grandes historias (Ivanhoe, O Cid, Quo Vadis?, Guillermo Tell, O último mohicano, Robinson Crusoe, as novelas de Salgari e Verne, …) que, por tres páxinas de texto tiñan unha de viñetas en branco en negro? Ibáñez e os seus adorables Rompetechos, Pepe Gotera e Otilio, o inmoble do 13 rue do Percebe, o botones Sacarino ou Mortadelo e Filemón supuxeron un deses encontros que, neste caso por vía de gargallada e o absoluto, hilarante e absurdo disparate, rematan por aloxarse no substrato cultural máis fondo. As Hazañas Bélicas de Boixcar, lembra?, circulaban no Instituto de man en man e había consumidores tan voraces que non as deixaban nin en clase, léndoas de matute agochadas baixo o pupitre entre os xeonllos.  Xa con máis anos, no ambiente transgresor da Transición (que agora unha banda de ioguríns coa vida resolta denominan o réxime do 78), a detective transexual Anarcoma, da que era creador o gran ilustrador de cómic Nazario, fíxome vibrar co mundo abertamente escatolóxico, calculadamente vulgar e case onírico da noite underground na gran cidade. Recentemente, e malia ser inimigo acérrimo das «novidades editoriais» e dos best-sellers, teño que recoñecerlle un gran mérito a unha novela que, a través dos trazos dunha cidade perfectamente identificable no cultural, fixo recuperar a un este menda, de natural repunante, o gusto pola gran literatura. Refírome a La sombra del viento, de Ruiz Zafón.  
Canto á música, un amigo meu (contaría eu dezoito anos a todo tirar) puxo un día un elepé dun grupo chamado Iceberg. O disco era Sentiments. Para describir o impacto que aquel rock progresivo, elaborado, con notas deliciosamente flamencas, de alegres melodías executadas por auténticos virtuosos me causou, tería que ser mellor escrito do que son. Anos máis tarde, El Último de la Fila fixome entender unha linguaxe musical radicalmente diferente pero igualmente suxestiva, chea de vibrante xenio charnego. 
Editorial Bruguera, Francisco Ibáñez, Boixcar e as Hazañas Bélicas, Anarcoma, Ruiz Zafón, Iceberg e El último de la fila (todos de Barcelona) son ese tipo de débedas fondas, de cousas compartidas que labraron o meu espírito mestizo, como o de todos os españois.

10.9.17

O camiño dos faros: o bo camiño



Neste verán que xa remata, a, digamos, excesiva «exposición turística» de España estivo en primeira liña, primeiro polas mamarrachadas dun grupo de descerebrados cataláns, que resultaron non ser máis que o patético preludio dunha barbaridade executada na cidade condal por outros descerebrados, estes de nación magrebí. Descerebrados, fanáticos, todos eles, ao cabo, pero, por certo, soprendentemente novos. Non sei vostede, pero eu pregúntome se esta xentiña, con dezasete ou vintedous anos, non terá mellor cousa en que empregar unha idade tan marabillosa, enamorándose, pasando de todo e vivindo a vida feliz da mocidade no canto de andar vomitando odio, noxo e intolerancia. En fin. 
Sexa como for, o elemento de reflexión é indiscutible e boa parte da opinión pública do país manifestou a súa preocupación acerca dun modelo de explotación turística que semella, a todas luces, estar chegando a extremos insostibles (é insostible é un adxectivo especialmente sensible cando a sostibilidade das accións, sistemas e proxectos é actualmente un elemento case obsesivo). No caso de Galicia, ignoro cales serán a medio prazo as consecuencias de sumarse sen máis á oferta, xeralizada en España, de festa jolgorrio, praia, chiringuito, comer e beber sen taxa, e, se queda tempo e o corpo resiste, visita a un monumento, xa natural, xa artificial. É un turismo de masas no que o turista é un depredador para quen visitar as fragas do Eume responde ao mesmo instinto de consumo que papar unha mariscada nun restaurante do Grove ou tomar unhas cañas con tapa de tortilla nunha terraza de Ribadeo. 
Eu lembro tempos, tampouco tan lonxanos, nos que en agosto podía un atopar dous ou tres coches e catro ou seis visitantes no faro de cabo Touriñán. Alá estiven este verán e aquilo xúrolle que era un vindeaver. Logo trasladeime a Fisterra, que ás seis da tarde semellaba a verbena da Paloma, que barbaridade, había que facer cola para ver o faro. Pensei: a isto ou se lle pon couto ou rebenta. 
En troques, hai marabillosos exemplos no país de turismo sostible, baseados na ecoloxía, no esforzo físico e no pasmo diante dunha natureza extrema e impresionante: o camiño dos Faros é un reto en oito etapas que, galgando monte, pisando toxo, fentos e terra, discorre no borde dos cantís da Costa da Morte, entre Malpica e Fisterra.  Este si é o bo camiño. Eu, de verdade, desconfío do outro.

29.8.17

Piñeiro



Non é doado facer o retrato de certas persoas. Isto pode ser por varias causas. Ao mellor céganos o afecto que por elas profesamos e, como resultado, o retrato sáenos desenfocado, así como miope. Pode ser tamén, en troques, que tras un trato continuado de moitos anos, a rutina (que é sempre moi mala conselleira) enferruxe os metais nobres desa persoa, que o costume estorba apreciar.  Resulta, en fin, difícil pintar con trazo limpo a quen non para de moverse, por ser posuidor dunha personalidade efervescente, facetada e rica de matices. 
Calquera destes tres motivos (ou unha combinación dos tres) está na orixe das dificultades que atopo para glosar a figura dun grande amigo, colaborador e excepcional tipo humano. A José Piñeiro Mourelle, que nos deixou hai uns días na súa idade de 78 anos, ninguén, que eu saiba, lle chamaba José nin Pepe. Era Piñeiro. E Piñeiro era, para a universidade compostelá na que por moitos anos dirixiu a Imprenta, unha institución andante, un profesional consciente da enorme resposabilidade de imprentar os libros dunha casa cinco veces centenaria, un compañeiro que descoñecía as negativas, sempre respectuoso, afable, próximo. 
Gastaba Piñeiro bigote, ollos azuis e un permanente sorriso de pícaro que era síntoma da súa franquía e humanidade fundamental. Piñeiro encaixaba no tipo do impresor de oficio, que naceu oíndo a maquinal cadencia dunha Minerva e aprendeu a profesión por vía parental. Ás veces rememoraba seu pai, impresor coma el, e entón dicía, para distinguir, o vello Piñeiro. Eu tomáballe o pelo dicindolle que, na pía bautismal, a José Piñeiro Mourelle alguén lle trocara a auga bendita por tinta de imprentar. Dotado dunha habelencia case xenética, Piñeiro contoume que, de neno, cando viñan os circos a Compostela, conseguía unha entrada, imitaba o molde na imprenta do pai e logo regalaba ou vendía, segundo lle acomodara, as localidades impresas de matute. Cando o pai se enteirou, polo visto, armoulle unha boa!   
Ao xeito dos vellos, dos nobres impresores humanistas, Piñeiro amaba o seu oficio. Para ponderar a textura do papel entre os seus dedos, pechaba os ollos e logo decidía sobre o que conviña para un determinado libro. 
Conste que nunca fun amigo da necrofilia tan característica dun país no que semella non existir maior mérito ca morrer para que a alguén se lle recoñezan méritos, que, por ignota razón, se lle ignoraban en vida. Pero, agora que nos falta, sentía eu a necesidade de contar quen foi para min Piñeiro. Coñecéndoo, estou certo de que non lle ha parecer mal.