19.2.19

Cousas que pasan nun sofá


Hai metamorfoses sorprendentes. Eu sei dun comunicador moi popular, barbado, de lentes escuras e nome raro para máis datos que, tras facerse popular en programas de telelixo facendo permanente gala dunha arrogancia, dunha insolente prepotencia e dunha impiedade non sei se máis impresentables que ridículas, agora, transmutada a mala baba co pelexo do año, senta con persoas, persoeiros e personaxes do famoseo nun sofá para, moi ao seu pracer e no que se supón é un programa serio (e non os brodios que antes protagonizaba), afondar no aspecto humano dos seus entrevistados desde o que semella unha visión intelixente das cousas e das persoas. Todo ben ata aquí. Non serei eu , desprovisto de categoría e coñecementos para tal cousa, quen critique o dereito que todos temos a dar matute aos demais sempre que os demais nos crean. Ben sabido é que para que haxa listos ten que haber parvos e a nosa, tamén é ben sabido, é unha sociedade que vai, como rabaño de ovellas, a onde a caixa tonta se propoña conducila. Ora, talvez ao noso comunicador, nesa curiosa transmutación de borde supremo e oficial a xornalista lúcido e ecuánime, quedoulle en stand-by algo da súa soberbia pasada, só pendente de que o seu convidado no sofá non se lle puxera ao rego, como se adoita dicir, e, contra o criterio onmipotente do noso comunicador, aquel ousase rebelarse e non dicir amén.
Nun contexto social de extrema polarización das ideas, de confronto permanente nun ruído mediático insoportable e de gurús da comunicación que, dende os seus púlpitos, pontifican diariamente para a súa parroquia, eu, humilde cidadán, creo que se erosionaron irremediablemente (ou francamente se perderon no camiño) moitas dos máis nobres trazos da nobilísima arte da información e a comunicación. Penso eu que o xornalista debe someterse inequivocamente á fluidez e plasticidade da realidade da que informa e non pretender moldeala ao seu criterio. Neste senso, sentar a unha persoa no sofá para, minutos despois, romper coa entrevista e botar ao entrevistado porque ao xornalista non lle gustan as opinións deste (por moito que sexan polémicas e incorrectísimas politicamente) é, ao meu modesto entender, unha felonía impropia dun verdadeiro xornalista e dá a medida dos tempos e ao que temos chegado. Persoalmente, deume a sensación de que o señor Mejide, por moito Chester no que agora sente, bota en falta a liberdade da que gozaba na silla de Got Talent.

13.2.19

Bu


Un tipo moito máis novo ca min, ao que quero con ese amor rabioso que prende en nós como unha segunda pel ou a hipoteca da casa, usa unha interxección de factura propia para expresar toda unha gama de reaccións negativas acerca dos acontecementos da vida: decepción, estrañeza, incomprensión, hostilidade, preocupación, crítica, negación… A interxección é máis ben minimalista e caracteristicamente desprovista de entoación: bu. É un bu neutro, nin alto nin baixo, pasivo, como apagado. Este tipo tan querido di bu se a comida non lle atrae; di bu se esquecín botar gasolina (ao seu coche, por suposto); di bu cando na neveira non hai zume de brick e bu perante a perspectiva de madrugar o día seguinte. Cando, por algunha razón, a percepción é especialmente negativa ou xera unha reacción de desgusto máis intensa, a interxección reitérase: bu bu, podendo chegar, en casos de decepción extrema, a un enfático bu bu bu. Nunca, ata o momento, lle rexistrei mais de tres bus. O tipo este leva a interxección tamén ao territorio da escrita e, ante un guasap no que lle comunico algo que non lle gusta (o cal non é inhabitual), a resposta no bocado de texto do meu celular é Bu / Bu, bu ou Bu, bu, bu, segundo o grao de contrariedade que a misiva lle provoque. 
O curioso do caso,  será polo contacto, e que se me contaxiou a interxección e tamén eu me descubro de cando en vez exclamando bu. É máis, ultimamente digo bu con sorprendente frecuencia. Déitome coa matraca insoportable do procès e esperto coa matraca insoportable do procès, e digo bu. Escoito a un gurú de idade provecta pontificar na caixa tonta afirmando que o país está máis cerca de 1939 que de 1978, e digo bu. Antes a xente vía o parte da tele á hora de xantar e esquecíase do conto ata a hora de cear. Agora, o balbordo dos medios, xornais impresos e dixitais, canles de tv, redes sociais, streamings, fake news e demais chatarra non pecha nunca e sobarda todo límite. Ruxe-ruxe, díxome-díxome. E digo bu. Oio (que non escoito) a Sánchez, logo a Rivera, despois a Iglesias, Casado e o de Vox, de cuxo nome nunca me lembro, e digo bu.  Xa quixera eu non dicilo e que as cousas marcharan mellor!
O bo (ou talvez non tan bo) do asunto é que, coincidindo co tío este que tanto quero, os meus bus son tamén inexpresivos, exánimes, non levan en si a semente da saudable indignación, nin da xusta carraxe, nin da enerxía do dinamiteiro que soña con cambiar o mundo. Levan só fastío, un aburrimento abismal, e a escura convicción de que ao mellor é certo que, como país, non temos remedio.


19.1.19

Tempus fugit


Cando, na altura de cuarto curso da vella licenciatura de Filoloxía Hispánica, con aproximadamente vinteún anos, tocoume don Jorge Manrique e as súas sobrecolledoras coplas de pé quebrado, inspiradas pola morte do pai, lembro que aquel verso do poeta,  cualquiera tiempo pasado fue mejor, pareceume unha chorrada de regulamento: o mellor con vinteún anos é o presente e, desde logo, o futuro, un mar incalculable de tempo que non vai rematar xamais. Só co paso dos anos, un comeza a entender que, nalgures, talvez na volta do bote, debe haber unha data de caducidade, e se empeza, en efecto, a sobrestimar o pasado e a reputar como máis florido, máis útil, máis suxestivo e nobre, o tempo mozo no que floreceu a primavera da nosa vida. Conste que, sobre todo no exercicio das duras responsabilidades paternais, nunca vendín a idea dos vellos tempos como a arcadia feliz e o presente como unha desastrosa apocalipse, pero iso tampouco me impide recoñecer algunhas cousas. Algunhas cousas como que a globalización, a hipertecnoloxía e o consumismo compulsivo, á parte de aguilloar moita tontería, acabaron con boa parte da espontaneidade humana.
Mire vostede, por exemplo, a nosa cidade. Deixando de lado peculiaridades únicas, de todos coñecidas, indo ao caso Compostela é hoxe unha cidade como outra calquera. En Compostela fanse botellóns multitudinarios; a xente vai sempre de présa e estresada; hai autoestradas e autovías que nos conectan co mundo; un fermoso aeroporto e ata unha Cidade da Cultura, como moderno monumento do que presumir. En Compostela hai  o que hai en todas as cidades: Leroy Merlin, Decathlon, El Corte Inglés, Media Markt, Bricomart… En fin, o esperable. Sabe que? Eu boto en falta, ás veces cunha saudade grande como unha vaca grande, aquela Compostela de 1977, cando cheguei para ir á Universidade e aínda se percibía que a cidade vella era a aldea máis grande de Galicia e polas súa rúas deambulaba un catálogo de tipos inclasificables. Bretón e o seu bastón musical, John Balan, Casal e o seu papagaio Juanito, o “Caudillo”, aquel clochard ao que chamabamos Franco del Carro e o seu apocalíptico rotulador… compoñían a estampa dunha cidade nocturna e espectral, de esperpento ou barrigaverde. Do meu camiño diario á facultade en Mazarelos, lembro, sentados na rúa das Orfas, un cego acordeonista, que se contorsionaba mentres tocaba, e a súa muller, de pelo amarelo, que agardaba as moedas dos transeúntes nunha vella boina. O tipo tocaba fatal e ninguén, creo, tirou un son máis lamentable do fol dun acordeón pero a min me gustaba velos, polo anacronismo. Nunca lles din un peso e agora, que me arrepinto, xa é demasiado tarde.



6.1.19

Primos hermanos


Saíndo ou entrando a Galicia por estrada, pregúntome moitas veces se, a ollos dun estranxeiro, ou mesmo un español non galego, se apreciarían diferenzas (de paisaxe, orografía, na habitación humana…) entre, Lugo, Ourense ou Pontevedra e León, Asturias, Zamora ou o norte de Portugal. En todas as zonas de fronteira perméanse as linguas e os costumes, de xeito que as lindes políticas ou administrativas son por veces mouteiras máis teóricas que reais. Polo demais, ben se sabe que nisto das identidades, e máis nun país no que, por tal motivo, levamos séculos a gorrazos, hai para todos os gustos e que se a un fulano de Castropol ou a outro de Vilafranca do Bierzo se lles encaixa nos miolos sentírense galegos pois con esta nación se identifican máis, alá eles e as súas razóns, que maiores dislates se perpetran todos os días e ninguén chía.
Neste particular matinaba eu nunha recente e moi agradable excursión polos impresionantes Picos de Europa, que precisamente en 2018 cumpriron cen anos como Parque Nacional (o primeiro fundado en España e, asómbrese vostede, o segundo do mundo, tras Yellowstone, en 1872). Dende Po de Cabrales, como centro de operacións, despregamos diversos desprazamentos a base de bota, suor e mochila, gozando dunha natureza brava e das vistas dunha unha montaña sobrecolledora, pétrea e vertical que (síntoo ben polos chauvinistas) deixa achaparrado o cumio máis alto de Galicia. Na senda que discorre pola garganta do río Cares (senda, por certo, pegada ao esfragadoiro e non recomendable para todos os públicos), tiven a sensación de recorrer un mundo de ensoño tallado por titáns a golpe de ciclópeo cicel. Pero, ao que ía, que eu axiña prendo nunha silva. Lembraba eu, nesta bendita terra, iso de que gallegos y asturianos, primos hermanos. Non negarei unha certa identidade en moitas cousas, tanto máis intensa canto máis ao oeste de Asturias. Pero existen dorosas diferenzas. O modelo urbanístico que ofrecen as zonas máis turísticas de Asturias é, en liñas xerais, exemplar e pon, ao meu modo de ver, branco sobre negro na cuestión do feísmo construtivo de Galicia. Paseando por Asiegu, Arenas de Cabrales, Tresviso, Bulnes, Sotres…, e gozando do respecto que nestas aldeas e vilas se manifesta á tradición, dóeme no corazón que o caótico destrozo urbanístico das vilas e aldeas do meu país sexa, xa, un camiño sen retorno.

20.12.18

Stupid woman


Desequilibrado, carroñeiro, gilipollas, ignorante, mentireiro, inmoral, facha… o insulto rampante, ordinario e vulgar é unha práctica cada vez máis asentada no clima político, e especialmente parlamentario, patrio, o cal non me estraña nada contemplando a ensaladilla que é hoxe a nosa vida nacional e o niveliño dalgúns patres (e matres, vale) patriae. Certo é que adoptar a descualificación como argumento é algo, en política, tan vello como o mundo. Ora, ata a descualificación e o insulto poden revestirse coas galas da intelixencia, a finura e a elegancia. Na quenda de réplica a un deputado laborista no parlamento británico (estes días, por certo, ben de moda), Churchill dixo del que era un home modesto con moitas razóns para ser modesto. Pódese ser máis exquisitamente irónico para chamar mediocre, ou francamente parvo, a alguén? Coñecida é tamén a liorta que, esta no Congreso dos Deputados en tempos da República, enredou, creo lembrar, un socialista cun monárquico. Cando un deles preguntou retoricamente ao pleno qué cabía agardar dun home que gasta calzóns estampados, este advertiulle na réplica que pasaría por alto a indiscreción da súa dona. É difícil ser máis enxeñoso para tildar alguén tan finamente e con tanta chispa cun dos apreciativos probablemente máis escarnecedores da lingua: cornudo
O insulto en política non coñece fronteiras e, cando se usa descarnadamente, pode mover moito balbordo. Tampouco é que ler nos beizos sexa a miña especialidade nin o meu inglés un C2, pero eu creo que, na zaragallada que se armou o outro día no parlamento británico a conta do brexit e a delicada situación da premier May, o lider whig Jeremy Corbyn dixo stupid woman e non stupid people, como agora quere coarnos de matute. Chámame a atención, con todo, que cando os tories cargaron contra o seu rival, tildárano de misóxino e machista. Chamar a unha muller estúpida e tan sexista como que unha muller chame estúpido a un home. Entendo que cando Corbyn di da inquilina do 10 de Downing Street que é estúpida refírese á súa intelixencia e non á súa condición de muller. Ao cabo, e volto ao rollo macabeo da linguaxe politicamente correcta ao que aludía hai unhas semanas, non estaremos convertendo a condición feminina, tan exactamente digna e nobre como a masculina, nunha sorte de delicadísimo vaso de cristal que non se debe tocar, non vaia ser que rompa?

7.12.18

Perdón, prezados animais


Na nosa lingua galega peta é xeralmente a terceira persoa singular do presente de indicativo do verbo petar, a saber, bater nunha cousa ou persoa (peta na porta). Tamén como pronominal, petar vale apetecer ou querer facer algo (non me peta). E ultimamente, en castelán coloquial, lo peta quere confusamente dicir que alguen fai algo extraordinariamente ben (ou, cando menos, iso é o que entendo eu, nun momento lingüístico onde todo semella valer e, por exemplo, cundir pasou como por arte de maxia a significar ‘gustar’: iso non me cunde). Pero cando se escribe con maiúsculas, PETA, ten pouco que ver cos valores léxicos sinalados e responde, máis ben, a unha carallada de ultramar, condensada no acrónimo de People for Ethical Treatment of Animals, a cuxa delegación nacional se lle acaba de ocorrer unha idea, digamos, pintoresca: a de substituír certos especimes fraseolóxicos por outros para non ofender os animais. No progresivo e por demais imparable proceso de agilipollamento colectivo, que neste furancho vimos reiteradamente denunciando dende hai tempo, resulta que agora, ao dicirmos coller o touro polos cornos ou matar dous paxaros dun tiro, corremos o risco de agraviar un boi ou molestar un víchelocrego, actuando, cando menos, de xeito irrespectuoso cos inalienables dereitos de tan nobres especies. Ignora PETA que, en troques, outras expresións como ser un lince, ter a forza dun cabalo ou unha vista de águia enfatizan grandes valores destes animais?
A linguaxe, que, por se vostede non o sabía, é un organismo vivo, plástico e dinámico coa curiosa propiedade de funcionar na marxe da corrección política, cristaliza expresións para alén do seu significado orixinal, e, así, o cabelo de anxo é un doce de pasteleiro e non o pelo dun ser celestial. Polo mesmo, vai ser extremadamente difícil impedir que a vostede lle escape algunha vez que traballa coma un negro ou que o enganaron coma a un chino, porque, cando así se expresa, tira dunha frase feita orixinada vaia vostede a saber cando e baleirada xa do seu recto contido léxico, e nada máis lonxe da súa intención que aldraxar etnia ningunha.
Ao cabo, en todo este movemento da linguaxe politicamente correcta, non hai máis ca postureo, tontería e gana de amolar. O afecto e respecto aos animais, as actitudes positivas cara á integración social dos inimigrantes ou os valores de igualdade entre mulleres e homes non precisan de requintamentos idiomáticos e inventos contra a gramática, senón de integridade ética, convicción e compromiso persoal, algo que, se non se ten, ningún artificio lingüístico pode substituír.