26.2.17

En Candán, a serra



Un rapaz que quero moito e a quen lle gusta máis o monte que comer polo cos dedos,  meteume unha idea na cabeza: camiñarmos o Candán, a serra, e ver de descubrir os seus segredos. Meu dito, meu feito, collemos unha mañán carreteira e enfiamos cara a Vilatuxe, de famosa banda de música. En Bustelos, vilar desta freguesía, botámonos ao monte cara á aldea de Grobas, un pobre lugarexo abandonado, polo visto, no ano 69 sen que alí chegara nunca a luz eléctrica. A senda, virada, traizoeira, sobe, baixa e vai cobregueando pola aba da montaña mentres o río Grobas, que é un río montesío afeito a ir por onde lle peta, roxe no fondo da valgada. Impresionan os sentidos o altor dos cumes, o precípito das fragas, a soidade cósmica daquelas asperezas. En Grobas, a este rapaz, sen consideración ás miñas canas, se lle encaixa na cachola subirmos cara a Ameixedo por unha pendente que lle chaman Costa da Fariña. Cando vexo tal pendente, dedico uns minutos a xurar en arameo: aquilo non é unha pendente, é unha parede. Pero, en fin, alá vamos. Botando os bofes, chegamos ao cume e, ao pouco, albiscamos Ameixedo, unha lindeza de aldea, pequena, recoleta, recollida nunha campa vizosa, como pedindo perdón á montaña. A volta, por Portomartín, levounos por treitos de río e bosque dunha salvaxe beleza difícil de ponderar.
Outro día, saímos de Aciveiro, venerable cenobio de bieitos, nunha mañanciña de inverno que semella maio. Na ponte vella de Andón, que disque se construíu por mandado do abade san Gonzalo das Penas, o tempo esváese. A fantasía respira alí nos soutos centenarios, nas pedras, na auga pura do Lérez, naquela paraxe aínda un naipelo. Na ponte vella de Andón aínda pode sentirse o suspiro das fadas, o rosmar do trasno e os griñidos roufeños dos feos ananos que asañan os tobos do raposo. Máis adiante está Lamasgalán de Abaixo, unha vella aldea con dez casas e moitos cans alegres e ladradores. Intercambiamos información sobre a ruta cunha señora de idade avanzada, de fermoso rostro alpino e profundos ollos azuis. Unha parella de rexos labradores, de pelo branco, ironizan coa fortaleza das nosas botas, pois, aseguran, a corredoira que vén logo non é tampouco gran de anís. En Lamasgalán de Abaixo, unha vella aldea con dez casas e moitos cans alegres e ladradores, a xente semella moi feliz.
Si. En Candán esváese o tempo. Sei que é un espellismo pero, mentres refresco os pés cansados nun regato cantarín e merendo unha mandarina, as tensións dunha vida de tolos, Internet, as primarias do PSOE, Puigdemont, as tarxetas black, Donald Trump e Iñaki Urdangarín parécenme, máis que nunca, entes dunha ficción perfectamente prescindible.

12.2.17

A morte do raposo



A foto do xornal amosa catro individuos fardados con roupa de monte e coa expresión triunfal de quen vén de colleitar un grandísimo mérito. Dous deles sosteñen o corpo inerte dun raposo, un magnífico animal que hai horas vivía libre e en comuñón coa natureza, ata que sentiu o cruel acoso dos cans e a dor insoportable da súa carne chamuscada. A foto do xornal corresponde á Supercopa de Galiciade Caza de Zorro (así, con dous narices), un evento no que o sabucho pretendidamente deportivo da denominación agocha a sádica e inxustificada invasión humana nun ecosistema, que ten, como todo ecosistema, os seus propios procesos reguladores.
Independentemente doutros criterios, argumentos e razóns, eu observo que, en Galicia, a media de relación do ser humano coa fauna salvaxe baséase na violencia e o exterminio. Lembro o parque público de certa cidade alemana, no que os esquíos comían confiados da man dos paseantes. En Galicia, xa non nos parques, senón nos mesmos bosques semellan os esquíos teren desaparecido. A reacción convencional dun habitante rural perante un animal salvaxe (lobo, corzo, xabarín, raposo, miñato…), sempre que este lle brinde a ocasión, é matalo: así de simple, algo que nos distingue moito dos nosos veciños europeos do norte e que a min, persoalmente, me resulta abochornante. Neste contexto, roza o patetismo querer xustificar coa lei na man e sobre criterios supostamente ecolóxicos a morte indiscriminada de especies, a existencia das cales debera asentar en novas formas de relación co ser humano. 
Non existe evidencia científica algunha de que a poboación de raposos constitúa un prexuízo para outras especies cinexéticas nin de que sexa preciso control humano ningún sobre a súa poboación, argumentos estrela de quen queren disfrazar de razóns biolóxicas o que non é máis ca un xeito de canalizar testosterona, que ben puidera canalizarse doutro xeito e non regando o monte de sangue.
A formulación ética da morte dos animais é sempre complexa. Matamos años, porcos, cuxos, coellos e polos porque os comemos e porque desenvolvemos procedementos regulamentados para facelo, que non alteran o delicado equilibrio natural. Matamos touros porque hai quen cre (eu non, desde logo) que  iso é un espectáculo nobre. Matamos ratas porque son promiscuas e indiscutiblemente nocivas. Pero, como especie, é tamén a nosa obriga ética imporñernos límites: cando non existe nin a máis peregrina razón para facelo, matar convértese nun absurdo alarde de brutalidade.

22.1.17

O obvio



Das dificultades, tropezos, trasacordos, liortas, suores e traballos sen conto derivados de termos os humanos conciencia dá boa conta esa invectiva (marabillosa invectiva) que ás veces diriximos ao noso interlocutor (ou interlocutora), como resumo ou corolario do fartos que estamos das súas extravagancias: Mira que es ben rariño, recoiro! (ou rariña: o engadido recoiro pode faltar, claro, ou mesmo ser substituído por un venablo máis intenso, carallo é moi socorrido). 
Eu, que teño un can, comparo tanta rareza humana coa sinxeleza primitiva do meu can e chego á inquietante conclusión de que os humanos somos uns gilipollas de regulamento, afeitos a un montón de mamarrachadas, que iamos bos se nos faltaran. O meu can, que atende por Chusko (en fin, atende cando lle peta, claro), é como un can do neolítico: é posible que non sexa máis listo, nin evoluído nin refinado ca o can dun neanderthal pero tampouco ten nin máis nin menos necesidades ca un chucho prehistórico. Gusto moito de ir ao monte con el. Doulle un asobío e aí esta coa lingua de fóra e o rabo vasoirando o chan. Non lle fai falta máis, pois, curiosamente, co pelo de sempre, non ten frío no inverno nin calor no verán. Eu poño uns calcetíns cunha especie de parches contra callos e durezas; un polar, por se o frío; unha mochila para meter o polar, por se a calor; unha gorra para a súor; as gafas de sol, por se o sol; as botas de andar (chirucas, carísimas); uns bastóns de marcha escandinava, por aquilo do equilibrio e cansar menos; unhas mandarinas na mochila, polo zucre, para repoñer e contra as maniotas, xa se sabe; a cantimplora con bebida isotónica, polo mesmo. Cando remato a preparación da miña ascensión aos Himalaias, o can xa meteu o lingua fóra e ten o rabo quedo. De feito, mírame cunha expresión de certa perplexidade impaciente, ao mellor, a mesma expresión do can neolítico cando ollaba o seu amo prepararse para a caza do mamut: Que, meu, é para hoxe? 
En révanche, eu creo que as complexas viravoltas a que conduce o noso exceso de intelixencia vense compensadas coa natural tendencia humana ao obvio, algo que persoalmente adoro. Non sei vostede pero eu síntome reconciliado coa sinxeleza primitiva do meu can cando escoito un futbolista dicir diante dunha cámara: Bueno, si, o partido é difícil pero nós imos saír ao campo dispostos a gañar, porque é certo que eles tamén van saír a gañar.  Ou, cando entrevistan a xente na tele porque en febreiro vai frio: Ai, vai moito frío, non había tanto frío dende o verán! 
En fin, que, como o aire que esiximos vinte veces por minuto, non por sabido deixa de ser reconfortante, e aínda proveitoso e necesario, lembrarmos que un futbolista sae á cancha a gañar ou que en febreiro vai frío. Que a cousa funciona, vaia.