5.9.16

Unha caixa de tomates



A sombra da lenda negra hispana é ben alongada e adéntrase sen dúbida en múltiples aspectos da España contemporánea. Recurtada contra o horizonte, a negra silueta do touro, emblema famoso de certa bebida espiritosa e especie catalogada xa, por certo, en extinción, constitúe de seu, e para alén do seu valor intrinsecamente publicitario, un crisol onde se funden boa parte dos medos e obsesións que, malia unha edulcorante modernidade, nos alicerzan como sociedade. O aillamento, a razón crúa da forza, a violencia, o exterminio calculado…  semellan seguir aparecendo como pantasmas do pasado cada vez que, ben entrado o século XXI, se exhuman os restos dalgunha vítima esquecida do 36. A setenta xustos anos daquel cataclismo civil, moitas das razóns que alentaron tan brutal contenda entre irmáns continúan nutrindo un insoportable clima de permanente enfrontamento político e social:  a matraca da cuestión territorial, unha conciencia de nación sempre na UVI e a obvia imposibilidade de que dereita e esquerda cheguen a calquera entendemento. 
De por parte, creo que o esforzo que a sociedade fai diariamente para superar este clima tan grato á nosa clase política evidencia que o grao de maduración social de España é proporcionalmente inverso á calidade dos seus políticos. Porque aquí, non o esquezamos, negociamos todos e todos cedemos cando toca: pais con fillos e fillos con pais, esposas cos seus homes, colegas de traballo, veciños de urbanización, mestres con alumnos… argumentan, falan, escoitan, encírranse e perdóanse para chegaren finalmente a a acordos nos que asentar a convivencia e o progreso da familia, da comunidade de veciños, da empresa, do colexio. Pero o que é norma de conduta na vida cotiá dos cidadáns semella algo inatinguible na turris eburnea onde habitan os nosos políticos, máis preocupados de trackings e enquisas ca da vontade de servizo (esta, como o o touro do coñac, outra especie en extinción). 
Dá o mesmo. Sempre haberá motivos para reconciliarnos co mellor de nós propios. Nos remates deste caloroso verán, e tras varios días no aloxamento rural de certa serra apartada e fragosa, tocou, como é natural, abonar a factura, moi económica, a verdade. Como queira que durante as ceas deses días gabamos moito  a calidade dos tomates (caseiros, frescos e extremadamente saborosos), antes de marchar a propietaria regalounos unha caixa de fermosas hortalizas, algo inaudito noutras latitudes, tal vez máis prósperas e influíntes no concerto das nacións. 
Poida que non teñamos goberno; pode, mesmo, que non teñamos remedio e pode, seguro, que este non sexa o mellor país do mundo. Pero ten cousas que o fan especial. Humano, diría eu.

Unha caixa de tomates



A sombra da lenda negra hispana é ben alongada e adéntrase sen dúbida en múltiples aspectos da España contemporánea. Recurtada contra o horizonte, a negra silueta do touro, emblema famoso de certa bebida espiritosa e especie catalogada xa, por certo, en extinción, constitúe de seu, e para alén do seu valor intrinsecamente publicitario, un crisol onde se funden boa parte dos medos e obsesións que, malia unha edulcorante modernidade, nos alicerzan como sociedade. O aillamento, a razón crúa da forza, a violencia, o exterminio calculado…  semellan seguir aparecendo como pantasmas do pasado cada vez que, ben entrado o século XXI, se exhuman os restos dalgunha vítima esquecida do 36. A setenta xustos anos daquel cataclismo civil, moitas das razóns que alentaron tan brutal contenda entre irmáns continúan nutrindo un insoportable clima de permanente enfrontamento político e social:  a matraca da cuestión territorial, unha conciencia de nación sempre na UVI e a obvia imposibilidade de que dereita e esquerda cheguen a calquera entendemento. 
De por parte, creo que o esforzo que a sociedade fai diariamente para superar este clima tan grato á nosa clase política evidencia que o grao de maduración social de España é proporcionalmente inverso á calidade dos seus políticos. Porque aquí, non o esquezamos, negociamos todos e todos cedemos cando toca: pais con fillos e fillos con pais, esposas cos seus homes, colegas de traballo, veciños de urbanización, mestres con alumnos… argumentan, falan, escoitan, encírranse e perdóanse para chegaren finalmente a a acordos nos que asentar a convivencia e o progreso da familia, da comunidade de veciños, da empresa, do colexio. Pero o que é norma de conduta na vida cotiá dos cidadáns semella algo inatinguible na turris eburnea onde habitan os nosos políticos, máis preocupados de trackings e enquisas ca da vontade de servizo (esta, como o o touro do coñac, outra especie en extinción). 
Dá o mesmo. Sempre haberá motivos para reconciliarnos co mellor de nós propios. Nos remates deste caloroso verán, e tras varios días no aloxamento rural de certa serra apartada e fragosa, tocou, como é natural, abonar a factura, moi económica, a verdade. Como queira que durante as ceas deses días gabamos moito  a calidade dos tomates (caseiros, frescos e extremadamente saborosos), antes de marchar a propietaria regalounos unha caixa de fermosas hortalizas, algo inaudito noutras latitudes, tal vez máis prósperas e influíntes no concerto das nacións. 
Poida que non teñamos goberno; pode, mesmo, que non teñamos remedio e pode, seguro, que este non sexa o mellor país do mundo. Pero ten cousas que o fan especial. Humano, diría eu. Non é pouco.

10.8.16

Ata que o corpo aguante



Hai uns días fun convidado a unha romaría campestre, típica do verán nunha aldea de Galicia. Dito así, «romaría campestre nunha aldea de Galicia», a cousa soa a xeórxico folklore decimonónico, tan do gusto daquela Cova Céltica de farmacéuticos, avogados e funcionarios do catastro que puxeron polainas, montera e unha gaita ao vello mito rousseauniano do bo salvaxe e sentían, desde as súas levitas de pequenos burgueses e mesas de camilla con braseiro, moita mágoa do pobre labrego, asoballado por trabucos, cregos e caciques. 
A tal romaría campestre respondía en todo ao modelo da festa jolgorrio que, por decreto, se institucionaliza en Galicia dende o 15 de xullo ao 15 de setembro, un modelo, tan apreciado de propios e estraños, fundamentado esencialmente nun kit moi concreto: o exceso, a vulgaridade e a máis abochornante mixtificación. Nas, tan en voga, festas celtas do país (cuxa tradición é tan apócrifa como o propio mito celta), o druída é o taxista do pueblo, tan parecido a un celta como a Mickey Mouse, e Fata Morgana a señora da mercería, que foi pola mañán á perruquería e por non quitar, nin quita nin as gafas. Os viquingos da romaría famosa son tan escandinavos como podían ser calmucos ou nativos da península de Kamchatka. As tendas das feiras medievais (e non hai xa vila que non teña a súa) son de aglomerado e os xoglares, cetreiros e moinantes, postizos como un bisoñé. Tan enraizados certames teñen como guinda un elemento tan celta, viquingo ou medieval como as cumbias do Combo Dominicano.  
Non importa. Nun país de  ídolos de pés de lama, o caso é ter un motivo (se baseado ou non nunha tradición é o de menos) para dar renda solta á catarse colectiva a través do exceso: comer, beber, bailar, berrar, suar… 
«Ata que o corpo aguante» non é máis que a tradución moderna daquela expresión propia do subdesenvolvemento e a fame: «quitar o corpo de mal ano». Ata que o corpo aguante, tal é o elegante mantra da intemperancia e o leitmotiv de calquera festa estival do país, directamente relacionado co culto primario aos praceres do estómago, ao balbordo e ao abuso dos instintos, propio dunha sociedade civil á que lle falta unha fervedura, ou, tal vez, dúas; unha sociedade rururbana na que a transición entre a bucólica harmonía da muiñeira, que tanto admiraban Murguía e os seus colegas, e o estrondo da Panorama durou tanto como o suspiro dun malvís.

25.7.16

O prezo do vento



O sociólogo norteamericano Jeremy Rifkin, convencido de que no futuro todos os medios de enerxía serán gratuítos, fai unha suxestiva reflexión: imaxinar que o vento ou o sol nos mandaran a factura. Respecto do astro rei, por certo, de tarifarse a súa luz consonte os criterios actuais das eléctricas, non nos ía chegar o soldo dun ano para pagarlle un segundo… Pero, indo ao rego, a reflexión é moi interesante, penso eu, pois induce a considerarmos o malísimo trato que prodigamos a unha natureza que nos dá tanto por tan pouco. Canto máis se profunda no coñecemento do universo (a recente aproximación da sonda Xuno a Xúpiter é algo simplemente impresionante), máis semella confirmarse que o noso planeta, no contexto dun sistema de calores abrasadores ou fríos glaciais, de mundos de rocha, area, escuridade e silencios eternos, é un verdadeiro milagro. Non sei vostede, pero eu, que son doada présa dos transportes do entusiasmo, non deixo de sentir como un privilexio o que de cotío ignoramos ou cremos insignificante. A paisaxe dun río, por exemplo, coa súa espontánea combinación de auga, pedra, terra e plantas arroupada pola fresca melodía dunha fervenza, pode resultar un prodixio de deseño se o mensuramos con termos humanos. Cantas veces, en efecto, é a natureza directa inspiradora do labor humano! Olle vostede unha mazá: para alén da súa beleza e harmónica perfección, o seu sabor parece pensado a mantenta para agradar, ata un punto imposible de acadar pola man do home, pois, como é perfectamente sabido, un iogur de mazá non sabe a mazá senón a iogur de mazá. 
Na incalculable soidade do cosmos, a exclusiva marabilla da vida ten levado o home a transcenderse a si propio e invocar, en toda cultura, época e xeografía, unha providencia divina capaz de dar forma a tanta asombrosa variedade e perfección. Confeso, persoalmente, que prefiro a explicación de Darwin e que nunca me fixo demasiada falta un deus, alá cada quen. De seu, a natureza é un agasallo organizado, como os coches de antes, para durar eternamente e ofrecer sen taxa a súa prodigalidade. Neste recanto de Galicia onde ao mundo lle chamaron con fermosísimo nome Amaía, o bosque, un lagarteiro no aire, o aroma da terra virada e o horizonte dunha congostra entre carballos lémbranme, en contraste, que a vileza, a crueldade, a ambición sen límites e o odio dos homes constitúen unha dolorosa, e inexplicable, contradición.

13.7.16

Nomes e vontades



En 1999 adicóuselle o Día das Letras Galegas ao cidadán Roberto Blanco Torres, xornalista, pensador, político e escritor. Nese mesmo ano a miña universidade e o Concello de Cuntis, grazas a unha iniciativa do meu colega editor e amigo Víctor Freixanes, profesor da nosa Facultade de Ciencias da Comunicación, axiña acollida con entusiasmo polo daquela reitor Darío Villanueva, estatuíron o Premio anual 'Roberto Blanco Torres' de Xornalismo de Opinión, que durante anos publicamos nas prensas universitarias. O primeiro galardón foi para outro benquerido amigo, Xesús Alonso Montero, pola súa columna de fermoso título Beatus qui legit. Fora determinante o empeño de Xesús para que, non sen resistencias iniciais, a Academia decidise nomear a Roberto, en realidade autor só de dous libros editados, o autor das Letras no 99. Lembro a voz, luminosa, ridente, de Xesús no outro lado da liña telefónica, dándome a boa nova, pois el sabía de tempo atrás da querencia de meu pai e da miña propia na restitución da memoria civil de «tío Roberto».

En 2003 o premio Blanco Torres concedeuse postumamente ao cidadán Carlos Casares Mouriño, xornalista, pensador, político e escritor, pola súa columna Á marxe, a última das cales na nosa edición, ao igual que no xornal onde se publicaba, deixamos baleira polo seu prematuro pasamento, tan absurdamente inxusto. 
Casares naceu en Ourense en 1941, a mesma cidade de cuxo cárcere cinco anos antes fora sacado Roberto para un «paseo», que rematou en terras arraianas do Entrimo, cun certificado de defunción, gris , implacable e frío como os anos que se aveciñaban, no que a causa da morte era «traumática hemorragia interna». Casares, que contaba 34 anos cando palmou Su Excelencia, debeu sufrir a terrible vixilia de toda a súa xeración durante tan longa noite, tan de pedra. Non lles envexo aqueles tempos.
A Academia, presidida hoxe por Xesús, quen,  por certo, se xa peitea canas, anda tan rufo como un rillote, decidiu, con xeral aplauso,  adicar  o Día das Letras Galegas de 2017 a Carlos Casares Mouriño, a quen eu, en memoria do meu parente e do propio autor, editei con todo o mimo do que fun capaz en 2003.
Eu creo que, galgando por riba do tempo, unindo nomes e vontades, volvendo ideas en accións, hai bucles que semellan pecharse dun xeito extraordinariamente elegante, case como se nalgures estivese escrito con zume de limón que eses nomes e vontades, esas ideas e accións, tarde ou cedo habían de cruzarse. Pero, ao mellor, doulle de máis á cabesiña, non digo que non.