16.5.22

Editar sen editor

 

André Schiffrin (fillo de Jacques Schiffrin, creador dun dos máis sublimes proxectos  editoriais de todos os tempos, a Bibliothèque de la Pléiade) publicou hai vintedous anos un ensaio de elocuente título, A edición sen editores, que na cuberta exhibía unha imaxe aínda máis elocuente: un libro cuxas páxinas eran billetes de banco. Na obra, Schiffrin alertaba de que a voracidade do capitalismo estaba substituíndo o labor tradicional da edición, unha actividade que tiña moito de altruísmo, nunha cadea de negocio, montada por grandes grupos de comunicación e dirixida no fundamental a engrosar, sumando a produción de libros á prensa, a televisión e o cine, as cifras de negocio e as contas de resultados. O editor, un artesán da cultura, titular de pequenas empresas de ámbito familiar, co ánimo de lucro xusto para garantir a súa supervivencia e movido pola busca do talento e a construcción dun catálogo de calidade, foi suplantado por un executivo formado nunha prestixiosa bussiness school, onde lle aprenderon que é o mesmo o que se venda mentres o beneficio sexa vinte, cincuenta, cen veces superior ao investimento. Unha estratexia moi complicada, claro, cando o que se vende son libros, no contexto dunha sociedade cada vez máis iletrada e adocenada pola superficialidade dixital. O resultado? Un dano irremediable aos flancos máis nobres da profesión (o oficio, a sensibilidade, a devoción á lectura, o amor aos libros) e a nula satisfacción de ambicións tan espurias. Cando Schiffrin publicou o ensaio, Amazon estaba en cueiros pero o argumentario do libro, visto coa perspectiva do tempo, era toda unha profecía do que viña. A plataforma de autoedición da compañía de Jeff Bezos, Kindle Direct Publishing, kdp, representa exactamente o que Schiffrin denunciaba no título do seu libro de 2000: a edición sen editores. 

Atribúen (ignoro se con certeza ou non) a Richard Burton un pensamento, expresado en certa entrevista cando ao actor, moi viaxado ao longo da vida, lle preguntaron de onde se sentía: un é de donde ten os libros, respostou Burton. Eu vexo en tan fermoso argumento a relación umbilical entre o acontecer das nosas vidas e os libros (poden ser cinco, dez ou trescentos), eses compañeiros, algúns xa virados ao sepia do tempo, que levan anos ofrecéndonos o seu afecto e cercanía e, dalgún xeito, configurando a tea de fondo da existencia. Só do máis fanático amor librorum nace o editor de raza, un especime que deposita en cada libro que fabrica o coñecemento e a sensibilidade de quen sabe, ante todo, escoitar. O editor pregunta ao orixinal que un autor lle confiou qué libro quere ser. Nun engaiolante diálogo entre contido e continente, o editor fala co orixinal e, entre os dous, deciden o formato, a caixa, a tipografía, o papel, a encadernación, imaxina ou deseña unha cuberta, cores, volumes, espazos, grafismos, imaxes, letras… O oficio do editor, herdeiro e depositario dunha tradición milenaria, representa ante todo un acto de creación, único cada vez. 

Autoedición é algo así como autocuración: supón que, ao igual que non necesitariamos médicos para a saúde, tampouco precisamos de editores para facer libros. O editor peneira, venta o talento, olfatea a calidade e decide. Autoeditar en Amazon é a máis pura negación da edición: todo vale, non se seleecciona nin supervisa nada, ninguén orienta ao autor sobre a calidade ou oportunidade do seu orixinal: é a artesanía do intruso, a quintaesencia da ousadía. Pero, que máis dá mentres se venda? Bailade, bailade malditos.

8.1.22

Seres sentintes


 Supoño que ter arribado en patera ás costas do mundo dixital provoca en min molestias que acaso os nativos non sintan. Un apuntamento ao natural e unha pregunta ao respectable: a alguén serviulle nunca de algo o solucionador de problemas de Windows? Non coñezo nada máis inútil nin máis odiosamente frustrante. Ou talvez si: apouchar irremediablemente cun anuncio de strepsils, no que un boneco, azul e cabezón, do máis repunante, se preocupa pola nosa saúde esofáxica, que ti me dirás que lle importará, antes de ver e escoitar o que queremos ver e escoitar en youtube. Acaso teña atopado vostede, de entre o bizarro catálogo de aperitivos promocionais aos que nos somete youtube, cun anuncio contra a gandeiría intensiva. Sobre o debuxo dunha vaca frisona, moi naïf, con pinta de feliz e tal, unha voz masculina di: Isto é o que imaxinas cando pensas nunha granxa. E logo, co efecto da pobriña da vaca reproducida ducias de veces: Pero isto é o que pasa cando encerras 5000 vacas nunha macrogranxa. A mensaxe subseguinte, como pode doadamente inferirse, é de índole netamente ecolóxica e, creo, busca provocar no usuario unha reacción emocional evocadora de imaxes asociadas a nomes tan fermosos como Dachau, Auschwitz ou Bergen-Belsen. Aquí quixera ver eu un Freud analizando o escuro magma que leva a asociar a idea de macrogranxas de animais con campos de exterminio humano. Pois diso se trata. De concentrar para matar. Reini Heydrich, de certo, cría que entre un cuxo e un xudeu húngaro só había unha lixeira diferenza de matiz: o xudeu non tiña utilidade algunha, o cuxo si. Pero, ollo, España acaba de aprobar unha lei para o benestar animal, na que as nosas mascotas (gatos, cans, hámsters e por aí) son consideradas seres sentintes. Curiosamente, case ao mesmo tempo, armouse un pollo considerable a conta das declaracións de certo ministro especializado, ao que parece, en meter o zoco. Pensando talvez no video de youtube, o alto cargo despachouse contra as macrogranxas, as nocivas emanacións de gases derivadas de tales concentracións animais, o trato que se lles dispensa a milleiros de indefensos porcos, galiñas ou xovencas cun destino seguro: fenecer para satisfacer a gula dunha sociedade  insaciable, enferma de opulencia, hipertensión arterial e flato suspenso. El non serán estes infelices porcos, galiñas ou xovencas seres sentintes? Ten graza considerarmos unha práctica deplorable atar un canciño a unha cadea dende o nacemento (práctica, por certo, moi enxebre en Galicia) mentres, ao tempo, vemos perfectamente lexítimo sacrificar cunha pistola de aire comprimido un año, símbolo secular da pureza e da inocencia, que aínda leva dentro o leite da nai, para papar unhas excelentes chuletillas. Leo nun xornal: O matadoiro moderno foi deseñado para acabar coa vida do maior número de animais á maior velocidade posible. A matanza industrial de animais é un xigantesco negocio e algunhas destas factorías, cada vez máis tecnificadas e con equipamentos cada vez máis modernos e especializados, levan á morte a miles deles cada día. Sóalle de algo?  En fin, que vivimos arrodeados de permanentes paradoxos e contradicións; creo eu, ao cabo, que o tal ministro metepatas non ía alá moi descamiñado. De por parte, dígolle unha cousa: non lle vou xurar que non volva a comer unha costilleta pero asegúrolle que, cando o faga, será con sincero acto de contrición e propósito da emenda.

25.12.21

Perdón pola maiúscula

 moldes de letras grandes para imprimir recortar | Letter stencils  printables, Printable letters, Coloring pages to print 

Nunha das mellores novelas da literatura española, publicada nos estertores do pasado século (Las máscaras del héroe, 1996), o autor, Juan Manuel de Prada, cada vez que se refire a esa adusta señora que tantas cousas ensina a quen quere aprendelas, pide perdón pola maiúscula, verbi gratia: a Historia (perdón pola maiúscula). Máis que pola maiúscula (que tamén, pois a historia ten as máis das veces ben pouco de nobre e sublime que xustifique tal preminencia na escrita), á historia deberiamos pedirlle perdón cada vez que a prostituímos (perdón pola procacidade) endosándolle feitos, actos ou acontecementos máis ben prosaicos. Isto ocorre cando o locutor dunha radio municipal afirma que o equipo da localidade, que ascendeu de terceira autonómica a segunda, viviu unha xornada histórica.  Home, histórica… Diriamos, «intrahistórica», tirando de palabro unamuniano, pois que dúbida cabe que para a historia (perdón pola minúscula) íntima e persoal do porteiro ou o defensa central do tal equipo, a xornada revistiría os ouropeis da exclusividade e o brillo da chincheta de ouro coa que marcar o día no calendario. Para a nosa paisana do Ferrol, ministra e vicepresidenta do goberno, acadar coa patronal e os sindicatos un acordo para a reforma laboral é, por suposto, un feito histórico. Yolandiña: transcendental, importantísimo, moi salientable… vale, pero, histórico? Histórica foi a pestilencia de 1347-50, histórico foi o bombardeo de Pearl Harbor. Se pactar unha reforma ministerial é un feito histórico, como cualificar a defenestración de Praga ou o contacto da bota de Armstrong coa fría superficie lunar? Non é isto ofender a Historia (a historia?). Imaxina Vde. un neno de 2070 estudando no seu manual de historia (perdón, de Historia) a reforma laboral de remates de 2021? En fin, que os políticos son por liña xeral uns esaxerados e todo se lles vai en poñer unha pica en Flandres (ou en intentalo, claro), se con isto rabuñan algún puntiño no tracking do día. Ultimamente recorrese tamén á sufrida historia para reforzar o permanente pleonasmo do prezo da luz. Á parte dunha matraca informativa insufrible, o prezo do megavat serve para enfrontar a humanidade de 2021 co insondable abismo do tempo: O prezo do megavat é hoxe o máis caro da historia, di o telexornal. Home, supoño que no Neolítico ou en tempos de Carlomagno o megavat era moito máis barato. Seica certa tese de doutoramento estableceu con toda certeza a factura mensual de don Felipe II no Escorial, que ascendía, como vostede pode imaxinar, a un pastizal, claro, imaxine a de bombillas… Curiosa ou paradoxalmente, hai outra cousa que se disparou ultimamente como o prezo da luz, pero talvez esta si, probablemente, de máis peso en termos históricos: a taxa de contaxios no Vello Mundo por Sars-Cov2. Fronte á crenza xeralizada de que viviamos no mellor (e máis protexido) dos mundos), resulta que é, precisamente, a opulencia o noso talón de Aquiles. Ignoro se o prezo da luz en 2022 callará algunha vez nun fito memorable para a posteridade. Pero non me cabe dúbida de que a pandemia que naceu en 2020 pasará, con todo merecemento, á Historia (perdón pola maiúscula).