7.1.20

Libros e natureza


Disque o ollo do amo engorda o cabalo, algo que resulta ben adoito no labor editorial. O editor pensa o libro, deseña, define, perfila e mima ata o último dos seus detalles: a tipografía, o papel, a encadernación, as ilustracións, o deseño e grafismo da cuberta… e, ao cabo, mira o produto de tanto desvelo con ollos de namorado. Eu creo que, en tempos en que a evanescencia da Internet e a convivencia permanente cunha artillaría cibernética omnipotente acantoaron definitivamente o valor do traballo artesán, a edición está recuperando, paradoxalmente, unha dimensión que, nos últimos anos, se erosionou considerablemente perante a profecía da fin do libro impreso fronte ao inevitable embate da literatura dixital, unha batalla falaz que, de feito, non chegou a ter lugar. 
Nunca se editou como agora. Atópanse nos andeis das librarías verdadeiras xoias, libros, de gran formato ou de peto, luxosos ou máis modestos, para degustar e satisfacer exquisitos padais, tal como produtos da mellor gastronomía, algo do que tiven clara evidencia hai días rebuscando libros destinados a algúns agasallos de Reis. Para alguén moi especial, un devoto amante da natureza, elixín unha guía ilustrada de paxaros de Europa, un libro fermosísimo no que a beleza e detalle dos debuxos se alía coa técnica do editor nun produto excelso, unha obra redonda, feita simplemente para gozala. Lembro o pensamento de certo editor e magnífico deseñador: un libro ben editado é transparente como unha copa de vidro, semella o mero, pero perfecto, soporte para o viño máis exquisito. 
Esta vivencia activa da experiencia do editor acada en certos proxectos unha signficación especial. En 2002, coa tradución ao galego d’O príncipe de Maquiavelo, botamos a andar na editorial universitaria, por iniciativa do entón reitor Darío Villanueva, a colección Clásicos do Pensamento Universal, dende o seu nacemento financiada pola Fundación BBVA. Dende entón, Freud, Platón, MacLuhan, Newton, Descartes, Hawking, Lavoisier, Erasmo, Séneca, von Neumann… poden lerse en lingua galega, unha colección que escribe con letras de ouro na nosa historia cultural. Axiña daremos ao prelo os Cadros da natureza, do naturalista Alexander von Humboldt, publicada orixinalmente en 1808 e con magnífica tradución da profesora Marta Gómez Pato e introdución de Francisco Díaz-Fierros. 
Non sei onde comeza o meu amor polos libros e onde remata a miña devoción pola natureza pero, lendo a Humboldt, dáme igual, pois resulta un amor compartido e unha lección que tiña esquecida. A diversidade da vida, a riqueza do planeta e o fondo sentimento da paisaxe seguen aí pero semella non existiren se non as compartimos en Facebook. Bo é lembralo.

8.12.19

O que hai

Unha vez, cando sentín unha señora preguntar á dependenta dunha tenda de mascotas por algún produto para a halitose do seu gato, lembrei, vaia vostede a saber a razón, que cada dez segundos (ou son tres?) morre un neno de fame no mundo. Supoño que a disimetría dos feitos ou o inmenso espazo que separa a halitose dun gato doméstico de Compostela e a desnutrición severa dun pícaro de Biafra estaban precisa, ou talvez paradoxalmente, na base de que naquela ocasión un pensamento me levase ao outro. 
Habitamos un momento estraño do mundo. Estraño pero, creo, non moi orixinal. Foi na etapa da súa máxima opulencia e poder, cando os dirixentes do imperio Romano empezaron a practicar parvadas e as maiores extravagancias: facer dun cabalo un cónsul; comer criadillas de xílgaro asadas con hidromel; encher unha illa de efebos para satisfacer a patoloxía sexual dun cáncamo… Mil oitocentos anos despois, teño a sensación de que a gilipollez segue atenazando a humanidade. Un barullo de xornalistas abalánzase sobre unha nena loira con trenzas que o marketing dixital converteu nunha sorte de Xoana de Arco contra o cambio climático; outra barafunda de papóns guerrea por facerse un selfie coa nena das trenzas coa esperanza de obter cincocentos likes en FB e a unha señora preocúpalle a halitose do seu gato. Supoño que a esta señora e ao meniño africano ao borde da caquexia o cambio climático lles preocupa pouco e case estou por asegurar que, no fondo, a esta turbamulta de xornalistas e papamoscas enfebrecidos por unha instantánea con Greta tampouco. A fame, como a halitose do gato, ou, que sei eu, a saúde da familia, a hipoteca ou o futuro dos fillos son, digámolo claramente, preocupacións más concretas, próximas e reais que o cambio climático, que, como a morte para aquel libertino do teatro clásico, largo me lo fiais.  
Pero, como dicimos por estes pagos, isto é o que hai. O mal alento do micho e a súa dona preocupada encaixan, polo demais, con outro logro dunha humanidade superdesenvolvida: a humanización cada vez máis completa dos animais cos que convivimos. Polo visto, un dos principais motivos de conflito nos procesos de separación matrimonial da xeración 5G é quen queda co can ou o gato. Algo que se concilia mal co vídeo (viral) dun antropomorfo arrastrando unha cadela malferida polas patas cunha corda tras declarar que o infeliz animal era seu e o facía porque lle saía dos collóns. Galicia, o bo camiño.

28.10.19

Símbolos


Cando pasou a mellor vida D. Francisco Franco Bahamonde, caudillo de España por la gracia de Dois, eu tiña quince anos. Lembro que á primeira hora daquel 20 de novembro de 1975 tiña aulas de Latín. A profesora, que, todo hai que dicilo, era bastante facha, acertou a dicirnos entre saloucos que Su Excelencia el Caudillo acababa de morrer e que ficaban as aulas suspendidas. E os alumnos daquel quinto de bacharelato do Instituto de Enseñanza Media da Estrada, no canto de respectar o loito por quen rexera os destinos de España durante case corenta anos, marchamos a unha charca fonda e enorme que a chuvia (e, tamén hai que dicilo, aqueles eran invernos) formaba nunha braña cercana ao Insti a xogar a piratas. 
Aquel día rematou, creo eu, o franquismo, que precisaba para rematar a desaparición física do ditador (como ocorre case sempre cos ditadores, que tenden a facer o que lles peta, e así non hai quen lles tusa, claro). E aquel día, o neno franquista que, supoño, fun, tamén deixou de ser franquista, como toda España, que tamén ata aquel día foi a España franquista. A partir daquel día, en efecto, con altibaixos, viravoltas, trasacordos, sorpresas, desfeitas, traizóns, efusións de sangue, xenreiras, medos, deslealdades, desgrazas e falcatruadas sen conto, España, o país, pasou a outra cousa e nunca nada voltou a ser como era cando vivía Franco. Tantos anos despois, Franco se me aparece como un tirano de sainete, anacrónico, pequeneiro, con aquela voz afrautada tan ridícula que contrastaba dun xeito grotesco coa expresión dunha frialdade cruel.
Como todos os faraones, persuadidos da súa dimensión divina, tamén Franco era un papaleisón e un megalómano. O monumento á desmesura que mandou construír na serra de Madrid (que, claro, o sobreviviu), cunha cruz de case sesenta metros aupada a un espantoso cerro de petóns e rocha viva, é (ademais dun horror arquitéctónico) o símbolo da arrogancia do vencedor sobre o vencido e a perpetuación das dúas Españas de marras. Manter o seu creador baixo as lousas desta infamia supoñía ignorar a dimensión simbólica que latexa moitas veces na cerna das cousas, dos sentimentos, das lembranzas, das emocións e das conviccións. Ao meu xuízo, esixir ao goberno dende o gran titular de portada dun rotativo nacional Ahora a ocuparse de los vivos é mesturar (entendo que deliberadamente) magnitudes de orde diferente porque hai mortos que son símbolos, sen que importe o paso do tempo, e hai que facer o imposible porque deixen de selo. Xusto o que acaba de pasar co noso, ultimamente tan lembrado, Führer de guiñol.