16.1.17

Utopías



En Madrid, na sesión ordinaria de certa corporación á que pertenzo e a piques de comezar a miña intervención, percibo un zumbido no meu celular. Obsérvoo de esguello e comprobo que hai un novo guasap. A identidade do remitente faime barruntar unha terrible nova, temida dende hai días, que confirmo lendo a breve mensaxe: unha vella amiga, esposa e nai de tres fillos, colega de formación filolóxica e profesora da nosa universidade, vén de render a vida, tras un atroz diagnóstico e un proceso patolóxico fulminante. Era máis nova ca min. Dende agora será unha lembranza luminosa, atesourada na artesa das máis luminosas lembranzas. 
O resto da xornada foi de poñer cara de póquer, finxir unha normalidade que estaba lonxe de sentir e preparar un retorno á casa entoldado por un decaimento inevitable. No aeroporto, onde, pola doce forza do costume, xa teño os meus recantos coñecidos e ata case entrañables, miro a xente deambular, apresada nos seus traballos, agardada por alguén, comprometida a súa presenza nalgures, tal vez a  milleiros de quilómetros tres ou catro horas despois de cruzarse comigo. Nunha das tendas duty-free do aeroporto soa Dust in the Wind, o fermoso clásico de Kansas, e penso que nin a mantenta un fondo musical podería reflectir de xeito tan fortemente emocional o meu estado de ánimo. Sinto un calafrío e dificilmente reprimo as bágoas. Iso somos, penso, pó no vento, só pó no vento, malia a fráxil e enganosa convicción da nosa omnipotencia tecnolóxica, malia o veo de analxese que, fronte á desolación e o sufrimento, tendeu unha sociedade hedonista e artificiosa e que nos leva a desviar a mirada cando o informativo amosa unha pateira ou un campo de refuxiados.
Hai unhas semanas participei, canda varias compañeiras e compañeiros máis da universidade, nun acto sobre as utopías no século XXI, un acto ao que apelaba unha dobre convocatoria: a inauguración do Campus da Cidadanía da universidade compostelá e o quinto centenario da primeira edición dun libro estraño, emocionante, profético dun autor estraño, emocionante, profético: a Utopía, de Tomás Moro, que publicamos en versión galega nos nosos ‘Clásicos do Pensamento Universal’.  Todos os circunstantes arredor daquela mesa fixemos, dende ópticas diferentes, un canto á utopía. Quen podería vivir sen crer que os imposibles poden deixar de selo? 
Sentado  nunha incómoda silla de plástico do aeroporto, agardando o embarque do meu voo, reflexionaba na forza da utopía que nos legou un home, amantísimo da vida pero condeado a morte. E a revivín, non sei se con máis intensidade pero si con máis emoción, iso seguro, pensando en Ana.

1.1.17

Que hai do meu?



De certo reitor da universidade compostelá dos anos cincuenta contáronme que, como eficacísimo profiláctico contra a lexión de pedichóns que diariamente franqueaban a súa porta con algunha comenencia, practicaba un sistema infalible: antes de o seu interlocutor abrir a boca, e viñera ou non ao caso, espetáballe: «Por cierto, lo tuyo va bien». 
Reaxía, deste xeito, o intelixente mandatario a unha sorte de comportamento tan enraizado como por demais molesto nas relacións laborais, e aínda sociais, un comportamento do que algúns individuos (de certo que coñece vostede máis de un) son verdadeiros virtuosos e que, para recoñérmolo, demos en rotular cunha pregunta: «Que hai do meu?».  
Porque é o caso que, a carón de persoas razoables e ponderadas, entendedoras de que cando piden algo a alguén é posible que este alguén teña xa ateigado o saco dos pedimentos, hai suxeitos que, como elefante por bazar de porcelás, acostuman entrar a degolar, persuadidos de que o futuro da civilización occidental depende de que a Xunta de Galicia sufrague a organización dun congreso internacional sobre as aplicacións terapéuticas do ourizo de mar ou de que a Fundación da Ciencia e a Tecnoloxía financie un estudo sobre a pervivencia do coreano na península de Kamchatka. E, consagrados a fin tan necesario para universal beneficio da república, estiman que é obriga da Xunta de Galicia ou da Fundación da Ciencia e a Teconoloxía antepoñeren a súa perentoria solicitude a todo xénero de compromiso adquirido con anterioridade. 
Esta, en efecto, é outra das curiosas características do profesional do «que hai do meu»: a urxencia. Posiblemente sospeitoso de que someter tan peregrinos proxectos a unha reflexion serena é o mellor camiño para que se lle diga que non, só lle vale marchar do despacho do sufrido encargado de atendelo coa firme seguridade de que o ditoso congreso sobre as propiedades terapéuticas do ourizo de mar conta xa con financiamento para  dentro de dous meses, non vaia ser o demo que, por pospoñer a celebración do evento, o ourizo de mar perda as súas propiedades terapéuticas e daquela, zas!, quedamos sen congreso.  
De todo debe haber na viña do Señor. Dicía don Francisco aragonés en tempos da Ilustración que é o sono da razón o que produce monstros. Barrúntome eu se non producirá máis enxendros aínda a súa excesiva vixilia, pois iso de estar dándolle todo o día á cabeciña non pode ser bo. En fin, que vimos de estrear ano e, se tal, cómpre preguntarlle a 2017: «Que hai do meu?».

16.12.16

Un pacto pola natureza



Co esaxerado entusiasmo da promesa de amor dun adolescente, os poderes públicos veñen, e seguen, transmitindo, unha imaxe tópica de Galicia baseada, no esencial, nos irresistibles atractivos dunha natureza pródiga. Unha natureza na que, de certo, bosques, vales, soutos, ríos e montes  en sublime coalición cun océano un chisco ciclotímico, que o mesmo pode ser un relanzo xeórxico que unha gorgona enfurecida, destilan unha paisaxe bretemosa e céltica, admiración de propios e estraños. De topicazos con sabucho nacionalcatólico como aquel Galicia, terra meiga a eslógans máis currados, Galicia: gárdasme o segredo?, ou o recentísimo Galicia, o bo camiño, o país véndese como mercadoría na que, co primeiro plano da gastronomía e a festa jolgorrio, sobrancea o fondo dunha natureza engaiolante. Todo o cal non deixa de resultar un dramático paradoxo coa absoluta tolerancia ou desleixo, cando non complicidade, dunha política (mellor sería dicir antipolítica ou apolítica) que ten conducido o noso medio natural a unha situación de alarma crítica. Ao meu xuízo, para a preservación dun patrimonio colectivo perante o cal a catedral de Santiago é ápenas unha modesta capela, a Xunta ten a obriga ética e civil, tan elevada como complexa, de poñer orde nun caos inveterado, de cara a salvar os mobles que aínda se poida. 
É posible que a brutal substitución de bosques autóctonos e seculares (carballos, castiñeiros, salgueiros, freixos, buxos…) por eucaliptos, na procura dun necio cortoplacismo propio de latitudes terceiromundistas, non teña remedio. E posible que xabaríns e lobos, que levan habitando este noso país dende antes ca nós mesmos,  sexan hoxe os inimigos a bater, entre outras cousas porque nos bosques nos que se alimentaron durante milenios non hai máis ca eucaliptos. É posible que tampouco teña remedio o destrozo urbanístico dun país inzado de palafitos de cemento, invadido de lixo por onde queira, de leiras pechadas con somieres oxidados e aldeas e vilas que abochornan na núa fealdade de construcións indefinibles. É posible que os efectos cíclicos da patolóxica piromanía dunha lexión de miserables pailáns sexan igualmente irremediables. Pero eu, que son unha persoa positiva e pai de dous mozos, quero crer que un pacto pola nosa natureza aínda é posible. Tal vez sexa un inxenuo. 
Un amigo contoume que unha vez, de noite, atropelou un pequeno corzo nunha estrada secundaria. O que máis lle impresionou, díxome, foi que, cando mirou o animal morto, observou de que dun olliño lle pingaba unha bágoa.