fragmentos da galaxia

Cousas que inevitablemente se erosionan

2012-01-29T11:11:00.000-08:00

Con todos os respectos para o por tantos conceptos ilustre corpo de galenos, é unha cousa que chama a atención o pouco coidado que conceden os médicos á calidade da escritura, e non me refiro inxenuamente á súa proverbial mala caligrafía, senón á maioritaria ausencia de vontade de estilo na escritura científica e académica. Para alén do tremendo influxo dos hábitos e estilos anglosaxóns, entendo que hai unha razón de peso, común a moitas das ciencias consideradas duras ou, por usar do argot, da "bata branca": cando se manexan magnitudes físicas, de contundente empirismo, o que importa (por veces dun xeito fundamental para a saúde e, mesmo, a vida das persoas) é o que se di e non como se di, cuestión esta da floritura, o ornato e o embeleco sintáctico máis propia do tipo de disciplinas relacionadas co pensamento, onde acaso o que se di ten, en punto a convencer, unha íntima relación con como se di. A vella discusión que C. P. Snow sistematizou nun texto clásico (The Two Cultures, 1959; o Consello da Cultura publicou no cincuentenario a edición galega) acerca do diferente estatuto das ciencias exactas-naturais e as sociais-humanísticas non é, porén, o obxecto central desta reflexión, pero si o seu estímulo. Sempre digo que, como editor, estou disposto a revisar de bo grao os textos académicos dun médico pois o que realmente importa é a saúde que reparte no exercicio da súa profesión e as vidas que eventualmente salva nos quirófanos, grandeza perante a cal escribir artigos científicos non excesivamente puristas antóllaseme unha futesa. Iso non quere dicir que o cultivo dunha correcta, e aínda estética, expresión escrita deixe de resultar desexable. Figuras de grandísimos galenos humanistas como Cajal, Marañón ou Nóvoa Santos veñen a poñer o contrapunto na cuestión. Pero si resulta indubidable que a hipertrofia tecnolóxica e a superespecialización viñeron alentando no devir dos anos a perda dun sempre desexable compoñente humanístico aínda nas ciencias máis áridas, que levou ao desenvolvemento de dispositivos expresivos funcionais, si, pero asépticos, impersonais e, por que non dicilo, faltos de atractivo.
O que segue é a explicación da sedimentación por efecto do mar nun texto didáctico moderno (2005):
Los depósitos debidos a la acción del mar son acumulaciones de los sedimentos transportados por las olas, las corrientes y las mareas. Aparecen en zonas tranquilas y protegidas de las costas bajas. Hay diversos tipos de depósitos debidos a la acción marina, como las playas, los tómbolos, las barras de arena y las flechas, Las playas son depósitos de arena en la misma línea de costa. Frecuentemente la arena está formada por partículas de las rocas erosionadas en zonas cercanas, aunque en su composición también intervienen partículas de carbonato cálcico procedentes de la fragmentación de las numerosas conchas de moluscos que se acumulan en el fondo marino.
Sobre o mesmo tema, dunha marabillosa colección de "Libros de la naturaleza" publicada por Espasa entre 1928 e 1931, o consagrado a La vida de la tierra di:
Las olas que rompen, llenas de espuma y con gran estrépito, en la arena menudita, fina, de la playa, arrastran arenas sutiles, fangos impalpables, conchas, enteras y rotas, y algas. Es un placer singular buscar en las playas, a medida que el mar baja y se retira, las brillantes conchitas y caracoles que, vacías ya, privadas del animalito desventurado que las habitó, el mar lanza como despojo muerto e inerte sobre la playa. ¡Cuántas exclamaciones de alegría no nos ha arrancado el hallazgo inesperado de alguna conchita nacarada, refulgiendo al sol, húmeda todavía de las últimas espumas que la mojaron, o el de algún caracol, cuyas espiras no podría imitar el tornero más hábil!
Fuxo como da peste do discurso, de seu reaccionario e inmobilista, de que calquera tempo pasado foi mellor. Pero un convencemento radical ao respecto non pode ocultarme cantas cousas se perden no camiño. Si, hoxe podemos consumir vinte tipos de mazáns: Red Chief, Fuji, Granny Smith, Golden, Royal Gala..., pero, dentro de cada categoría, observou Vde. que son invariablemente clónicas, perfectas, sen unha enruga, brillantes, apetitosas á vista... insulsas?
Nota: outro post irá adicado á fantástica colección "Libros de la naturaleza" de Espasa, un prodixio de honestidade e bo facer editorial.

Non, de verdade, só quero o xornal...

2012-01-24T12:18:00.001-08:00

Marshall MacLuhan faleceu dez anos antes de que Tim Berners Lee crease formalmente a World Wide Web. A trinta e dous anos do pasamento do pensador e vintedous do nacemento oficial da internet, a galaxia Gutenberg eclosionou de xeito tal que as súas dimensións actuais farían estremecer ao profético sociólogo da comunicación. No novo desenvolvemento da rede, a denominada web semántica, cóntanse por centos de millóns os websites do mundo, os blogs, os perfís das redes sociais. A aséptica e brutal perfección das procuras en Google devolve, meta o que se meta como criterio de busca, resultados en número inatinguible. Unha alumna do noso Máster en Edición troquelou nun traballo académico unha afirmación da que, a xeito de pensamento aniquilador adquirido en calquera mercadillo de frases lapidarias, me apropiei hai anos: vivimos nos bordes dun colapso informativo. E ese colapso non se limita só aos monitores dixitais. Eu coñezo, e ao mellor vostede tamén, individuos adoecidos dun síndrome característico: botar medio día lendo xornais e as fins de semana a xornada completa. O chandal, a baguette nunha man e un mandado enorme de xornais na outra é o seu aliño indumentario na mañán sabatina. Son suxeitos obsesionados con que non se lles poida coller en orsai en ningún asunto, e profesan estar ao tanto de todo, para todo teñen opinión e, o que é máis, opinión máis autorizada ca o do común dos mortais. De certo que se a información fixera bulto no cerebro como o alimento no calleiro, algún destes elementos, tras inxerir sete xornais de cabo a rabo, sería vítima dun doloroso curtocircuíto, conforme contrae un entripado quen papa dúas ducias de sardiñas e un molete de pan de broa na noite de san Xoán. As fins de semana, o colapso informativo acada dimensións de epopea: vou a mercar o xornal e xuro pola miña saúde que só quero o xornal. Pois non hai tutía, por dous euros saio do quiosco coa summa artis debaixo do brazo: non un, senón dous xornais retractilados como as barras de pan; un fascículo a cores de non sei qué conto en inglés cun CD-ROM que fan parte dun curso de idiomas; o folleto de propaganda dunha cadea de tendas de informática; outro folleto cunha próxima promoción de coitelos de cociña e o resgardo para a cartilla; o especial dominical, outro para as señoras e o primeiro volume, en edición de batalla, dunha colección de novela negra húngara (que se promete fastuosa, claro). Existe, con todo, outra manifestación se cabe máis paradigmática da imposibilidade de dixerir tanta información: a lexión de opinadores, hermeneutas e eséxetas da realidade, que pululan nos xornais como as células ―ou os virus― nas mostras do microscopio. De entre estes hai de todo: quen escribe ben; quen escribe pasablemente e quen escribe que non hai quen se fume o artigo. Franz Josef Strauss, aquela especie de Fraga bávaro, tan intelixente como populista, recomendaba aos personaxes públicos pensaren de xeito complexo e falaren de xeito simple e non ao revés. Persoalmente resúltame difícil, vendo e lendo o que se ve e le (que é pouco porque un é cada vez máis escollido e repunante), desfacerme da idea de que a maior porcentaxe de opinadores que no mundo son militan na segunda categoría das establecidas por Strauss. En boa medida, acho que esta impostura e estatuaria rixidez nas formas lingüísticas deriva de que, en efecto, tras tanta artillaría léxica hai pouco miolo conceptual, pero, tal vez dun xeito máis notable, está relacionada coa categoría e o caché que se lle supón á cabeza pensante de turno. Eu creo que cando un escribe para o público está moi ben trocar de cando en vez a reverencial seriedade das mensaxes e a profundidade de tan sesudas análises sociopolíticas pola inveterada certeza de que rirnos de nós mesmos é como un soplo de aire fresco e seguir sentándonos nas beirarrúas unha medicina social pistonuda que favorece a drenaxe de moitos malos rollos. É certo que pensar non doe, pero por veces é ben cansado.

O enigma sen fin

2012-01-22T04:39:00.000-08:00

Cantas veces terei invocado o pensamento impecable de Borges?: a infinita plasticidade dos clásicos. Cantas máis veces o invocarei? Malia o risco de ser vítima propiciatoria de dous irmáns Malasombra que, de cando en vez, visitan este furancho para, cando falo de música, poñerme a caer dun burro, vou falar de música, pois revisitar certas creacións e sentir indiferenza sería case criminal. Xa teño declarado a miña devoción polo rock sinfónico. Por música clásica entendemos, de feito, unha cousa que, en rigor, non se concilia coa realidade, nin cronolóxica nin conceptualmente. Aloxar baixo unha etiqueta común a Corelli, Schubert, Satie, Stravinski e Berg non é máis que unha manifestación extrema da pura convencionalidade das etiquetas. Indo para alén dunha semántica artificial a artificialmente admitida, eu proclamo -porque, creo, cronoloxica e conceptualmente podo facelo- a absoluta clasicidade de, por citar creacións case canónicas, Fragile (Yes), Hamburger Concerto (Focus), Starless and Bible Black (King Crimson) ou Trilogy (EL&P). The Endless Enigma, o número en dúas partes, que abre o extraordinario álbum de Keith Emerson, Greg Lake e Carl Palmer (Trilogy, 1972) é un argumento musical per se para reivindicar con toda xustiza a inclusión de toda unha xeración de compositores na máis sublime categoría da música clásica. Tocado de graza divina, o piano, órgano e sintetizadores de Emerson corren veloces, tépedos como o veludo unhas veces, brutais e metálicos outras, debuxando solos de incrible axilidade e facendo guiños a Purcell, Bach ou Beethoven. A voz xuvenil, case branca, de Lake desgárrase, sen embargo, cunha sinceridade poucas veces percibida. Os soportes rítmicos do baixo e a percusión, definitivamente agresiva, de Palmer acoutan, a xeito de mouteiras de basalto, de atroz contundencia en ocasións, a incontible catarata dos teclados.
Unha vez, falando de literatura ás mozas dun colexio, eu aseguraba que para extraer o zume a certas lecturas, hai que facelas en sazón. Quero dicir que non é o mesmo ler a Fenimore Cooper ou Twain por vez primeira con catorce anos ca con corenta e cinco. Do mesmo xeito, sinto unha enorme satisfacción retrospectiva de ter oído por vez primeira The Endless Enigma cando a miña alma musical era un terreo virxe e por sementar. Agora, con máis de medio século nas costas, comprobo a calidade da colleita. A infinita plasticidade dos clásicos.

Os ministros Fraga y Ribarne

2012-01-17T11:09:00.000-08:00

Era costume nas revoltas estudiantís do tardofranquismo que os descontentos interviñesen as emisoras de radio dos grises para anticipar os seus movementos e descargas. Contan que nas algaradas do 68 na cidade universitaria da capital, a central ordenou a unha lechera disolver un salto en Filosofía e Letras. O poli acusou a correcta recepción da orde matizando:
-Recibido central. ¿Dónde disolvemos primero, en Filosofía o en Letras?
O mesmo que lle pasaba ao aturdido axente, pasoume a min na primeira nenez con Fraga. Sempre me preguntaba por que na tele non dicían os ministros Fraga y Ribarne, xa que eran dous, ata que, xa cun pouco máis de coñecemento, caín na conta de que era un só e miña lección incorrecta. A madurez política de Fraga colleume de tenro infante. Cando os sucesos de Vitoria xa tiña eu 16 anos, unha idade suficiente para odiar con certo fundamento. Na borracheira de democracia daqueles marabillosos anos, miltando eu na Xuventú Comunista de Galicia, a cousa era rebentar os mítins de AP. Lembro un na Estrada onde os oradores principais eran Gonzalo Fernández de la Mora, Fernando Suárez, ademais do propio Fraga. O malo era que na súa garda de corps formaban guerrilleiros de Cristo Rey (ou, cando menos, esa era a lenda que corría). De Cristo Rey ou de María Santísima, o certo é que a avantaxada talla e fera catadura dos elementos de seguridade que acompañaban aos políticos conservadores era abondo óbice para que a nosa fogaxe comunista vacilase un tanto e, a verdade, o que é rebentar pouco rebentabamos. Fraga era daquela un tipo desmedido, cunha prosodia característica e unha oratoria dura e torrentosa como un remolque de grava caendo. Despois daqueles anos complicados pero fascinantes do comezo da Transición, este menda -como xa ficou testemuñado noutro lugar deste furancho- trocou a militancia na esquerda polos paraísos artificiais, a música psicodélica e unha serie de relacións internacionais de natureza erótico-amorosa. Cando recuperei a cordura, Fraga, aquela figura rotunda de tirantes rojo y gualda das miñas lembranzas, atendía por don Manuel, aparecía domesticado e resulta que era presidente da Xunta. Coa sensación apremiante de terme perdido algo na marcha do país, observei que aquel animal político -stricto sensu- agora falaba galego, un galego fluído e raudo que non se aprende con clases particulares, e facía gala dun populismo un chisco paternalista, que, con todo, ofrecía unha imaxe algo asimétrica cunha contundencia excesiva e indisimulada nas formas.
Creo que Fraga, como todo o mundo, evoluíu, acomodouse ao medio. Está no noso estatuto de seres vivos que loitan pola supervivencia, e pola supervivencia vanse axeitando paseniño pero xurdiamente ao medio. O noso don Manuel naceu para mandar como outros nacen para obedecer ou plantar cebolas, e para mandar foi mudando, dende un inconmobible espírito de superioridade e unha ilimitada capacidade para o traballo, ao son que marcaban as circunstancias. Que tivo Fraga un pasado franquista? O país, España, ten un pasado franquista. Meu pai, alcalde da Estrada entre 1959 e 1971, ten un pasado franquista. Eu, flecha da OJE, teño un pasado franquista. Era o país que había e, conforme a nosa idade, responsabilidade e condición, todos fomos mudando consonte os tempos pois a nosa vida non se detivo coa morte do ditador. Eu paso da mitomanía anexa á morte pero tamén do rigorismo estúpido nos xuízos. Desde logo, non celebrei a morte de Fraga pois teño del unha lembranza neutra non podendo, no persoal, evitar unha certa saudade dos referentes da miña vida, conforme van faltando, sexan bos ou malos. Estráñame, entre tanto cento de artigo que estes días viron a luz adicados ao pasamento dos ministros Fraga y Ribarne, que non sexa posible descubrir unha nota persoal, que vaia para alén de valoracións políticas ao uso e segundo quen. Eu teño a inevitable tendencia a facer meus ata os personaxes públicos, ligalos á miña lembranza e sometelos ao meu criterio, un criterio raro, concedo. Será a miña alma de poeta.

Crónicas de guerra e vida

2012-01-15T11:28:00.000-08:00

Debo á bondade e xentileza do meu amigo e colega universitario Lourenzo Fernández Prieto, director do proxecto Nomes e Voces, e á exquisita sensibilidade e intelixente xestión da súa colaboradora Chus Martínez, a xenerosa oferta de organizar unha exposición, e editar o catálogo correspondente, co inxente material fotográfico que meu pai, Mario, comezou a reunir en 1937 cando ingresou no Gabinete Fotográfico do Corpo de Exército de Galicia e seguiu acumulando durante os sesenta e pico anos que viviu tras o remate da guerra civil. Cando isto escribo aínda non sei se a Lourenzo e a Chus lles vai gustar o título que propoño para a exposición: Mario Blanco. Crónicas de guerra e vida. O meu argumento é que nin a vocación fotográfica nin a vida de meu pai finaron en 1939. Antes ben, tal e como foi cronista gráfico da guerra seguiuno sendo da vida, capturando primeiro o horror dun país, despois a felicidade dun grupo que ía debuxando o seu mapa do mundo. Copio aquí algúns parágrafos das reflexións que incorporei á memoria xustificativa da exposición:
Pero a vocación fotográfica de Blanco Fuentes non fixo senón estimularse coa experiencia bélica, fixando nel unha afección que o ía acompañar durante toda a vida empuxándoo, de xeito case obsesivo, a retratar múltiples aspectos, profesionais, oficiais pero tamén íntimos e persoais, de toda a súa singradura vital posterior á contenda. O título da exposición, Crónicas de guerra e vida, quere integrar, como complemento da vivencia bélica do protagonista a súa singradura vital posterior, para reflectir, precisamente, cómo a experiencia colectiva española se incardina de xeito especialmente elocuente na experiencia individual de Blanco Fuentes, un home de vinteún anos que, tras a marca a ferro dunha guerra civil vivida na distancia curta e en primeira persoa, debe deseñar un proxecto de vida. Neste sentido, a deriva ideolóxica case paradigmática, que, en boa medida, explica ―ou, mellor dito, exemplifica― a evolución sociopolítica de España dende os remates da guerra civil ata o comezo do Transición [...] Así pois, un mozo afouto que en 1939, fardado co uniforme militar, se sente partícipe dunha eufórica sensación de vitoria evolúe cos anos cara a unha posición progresista e crítica, que xermolou, de feito, nun herdo familiar de convicións civís e democráticas. Esta deriva explica, mutatis mutandis, a complexa evolución que dun país onde se daban vivas ao ditador na praza de Oriente en 1974 e se votaba masivamente nunhas eleccións democráticas tres anos máis tarde. A Transición foi posible, e non máis cruenta, pois a gran masa do continxente demográfico da España de 1975 compartía, xa en maior, xa en menor medida, esta evolución. Na esfera privada, íntima e familiar, dende os comezos e mediados da década dos 40 até os remates dos sesenta, Blanco Fuentes foi coleccionando, saídas das venerables tripas dunha Leica primeiro, que aínda se conserva, unha xoia, e nos últimos tempos dunha Petri (unha das primeiras xeracións, segundo creo, da tecnoloxía Reflex) as imaxes da vida cotiá dunha familia española calquera. Son fotos que dan fe da historia ―probablemente sublime na súa sinxeleza― dun grupo de persoas a quen uniu o amor e a ilusión por tirar para diante, a fe en asegurar un futuro de felicidade para os novos integrantes do grupo, e iso que vivían sobre ruínas, feridas, bágoas e ausencias e lidiaban cun universo en que todo era escaso e o silencio imposto a lei.
En tempos confusos, onde o dereito semella subxugarse á ambición desmedida de sinvergonzas de toda laia, algúns de luva branca, non parece decabelada unha exposición que testemuñe a integridade, esforzo e vocación de servizo de toda unha xeración. Trátase dun novo proxecto que, de certo, me restará tempo, enerxías e darame, abofe, máis dunha angueira. Pero, non é certo que a convición no que se fai é o motor de toda obra honesta? Alá veremos. Xa irei contando.
Na foto: meu pai, Mario, e miña nai, Carmen, contra 1964.

O que debe ser cultivado

2012-01-12T09:56:00.000-08:00

Deberon ser os alemáns os que instituíron o bo costume académico de festexar o xubileo intelectual dun cientifico de altura reunindo nun volume traballos orixinais ofrecidos ao mestre polos seus colegas e discípulos. Un produto editorial tipicamente universitario. No eido da miña formación superior, lembro algún Festschrift -que é a verba tedesca que vale 'homenaxe'- con colaboracións de altísimo nivel, que, mesmo chegaron a converterse en traballos canónicos en certos temas. Nomes como os de Rafael Lapesa, Kurt Baldinger ou Germán de Granda acoden ao recordo en forma de vellas fotocopias viradas en sepia por arte do tempo.
Son estes libros de homenaxe obxectos cheos de emoción, de afecto. Arroupar un intelectual, un investigador que chega ao cénit dunha carreira consagrada a desenvolver unha ciencia ou un modelo de pensamento co agasallo dun libro redactado e creado ad hoc é un dos traballos que, non por reiterados, deixan de ser máis gratos ao editor. Teñen estes libros algo de atávico: os guerreros da antigüidade eran inhumados cos obxectos do seu sacro oficio. Armas, ornatos da súa bélica condición, ata os cabalos se ofrecían á eternidade xunto co seu posuidor. Do mesmo xeito, que mellor recoñecemento, que mellor prenda de gratitude ca un libro para aquel que retirado en la paz de estos desiertos, con pocos, pero doctos libros juntos, leva consagrando a súa existencia a fiar o delicado fío da transmisión perpetua do coñecemento? Cultura: literalmente, o que debe ser cultivado. Hoxe lembroumo, nun discurso de retórico clásico, un vello mestre.

Tabletas

2012-01-08T11:56:00.000-08:00

Noutro lugar, titulei Da pizarra ao monitor, ou algo así, un artigo no que -mercé ao símil entre as vellas pizarras escolares coas que eu aprendín a escribir e os monitores de ordenador de última xeración- ilustraba catro décadas de evolución tecnolóxica da comunicación sen precedentes na historia da humanidade. Sen precedentes? Nese mesmo artigo aludía eu ao demoníaco ars artificialiter scribendi de maese Gutenbeg como o piar doutra ruptura na continuidade cultural da humanidade. Aínda que o argumento agocha o seu aquel de esoterismo, semella que a fundición en chumbo dos caracteres tipográficos foi un feito necesario como complemento do renacer da cultura clásica, da expansión do cisma luterano, do albor cultural das linguas vulgares e do descubrimento, luminoso e feliz, da ledicia de vivir. Creo que interrogarnos acerca de se o Humanismo, con todo o que supuxo, tería sido o que foi sen a imprenta constitúe un intelixente exercicio de reflexión tanxencial sobre o presente e o futuro da comunicación, pois, en efecto, nihil novum sub sole e todo, ao cabo, se suxeita a unha permanente e sublime recapitulación dos logros dos nosos antergos. Hai días manifestaba en FB que os reis magos, como recompensa a ser un neno tan guiado, deixáranme unha tableta dixital. Conste que o feito de ser un profesional da edición (e por tanto da comunicación) fai que a miña actitude fronte a fenómenos susceptibles de percepcións digamos máis frívolas, como as redes sociais ou este xénero de sofisticados cachivaches tecnolóxicos, sexa fría e distante. Quero dicir que eu consumo teconoloxía en virtude do que entendo me resulta profesionalmente necesario ou aínda imprescindible. Valla como exemplo que o meu móbil é un venerable Nokia de hai cinco anos co que estou francamente encantado. Así, o acceso á tecnoloxía das tabletas xustíficase, non por superflua tecnofilia, senón por curiosidade e imperativo puramente profesional. Con todo, non podo disimular o meu entusiasmo. Hai algo de poesía, de emoción subxectiva en ser protagonista dun proceso que se iniciou hai case medio século cun pizarrillo e unha pizarra da que dependuraba un cachiño de esponxa e que, de momento, remata nunha basáltica superficie táctil tras a que se agocha Babilonia. Chatear para meu pai era compartir charla e amizade á calor do viño malo que servían nas tascas locais. Ata hai nada, a min o substantivo tableta retrotraíame ás merendas dun cativo pelirroxo con pan e chocolate La Campana de Elgorriaga. Ben. Todo flúe; non existe nada máis plastico ca a experiencia, contra o que cren os pesimistas e os reaccionarios . Camarón que se duerme, se lo lleva la corriente.

Díaz Pardo: a miña íntima homenaxe

2012-01-05T03:40:00.000-08:00

En certa ocasión, Sir Winston Churchill, que era can vello, ridiculizou con toda fineza un deputado laborista inimigo seu dicindo que era un home modesto con moitas razóns para ser modesto. Nunha sociedade mediática, onde sobrancean os pacientes de EPO crónica (Enfermidade de Protagonismo Obsesivo) e os xenios incomprendidos e inxustamente ignorados, o continxente de vaidosos patolóxicos con moitísimas razóns para ser modestos fai lexión. Díaz Pardo, don Isaac, Isaac para os amigos -e tiña moitos, pois nunca coñecín a ninguén con menos motivos para ter inimigos- era, no seo dunha sociedade enferma de frivolidade conxénita, unha anomalía, unha illa de desprendimento nun océano de efémera soberbia. A súa modestia -propia dos varóns bíblicos- só estaba en consonancia coa súa valía humana, intelixencia, altura estética, creatividade e capacidade de innovación e emprendemento (factores que semella non teren exisitido nunca e que hoxe están tan à la mode embutidos en observatorios, xornadas, congresos e cursos impartidos por indocumentados provistos dunha artillaría terminolóxica tan complexa como inútil). Tiven o privilexio de tratar a Isaac en diferentes iniciativas e proxectos. A última vez que o vin, co gallo da presentación dun libro, tras a miña intervención, susurroume ao oído, ensaiando un sorriso pícaro: Moito sabes! Creo que fica todo dito.
Se existe ou non un Alén para os xustos é cuestión de imposible elucidación e vai nas crenzas de cada quen. Ora, se existe, de certo que alá andará Isaac acomodándose para a eternidade.

Dobrar películas, editar libros, arbitrar partidos

2012-01-03T11:51:00.000-08:00

Nada hai más evocador ca a voz. Unha muller fermosa ou un home atractivo cunha voz fea revisten algo de anomalía que repugna os sentidos: é moi guapo/a, pero a voz lle axuda ben pouco. Cantos chascos levamos vendo por primeira vez unha persoa da que só coñeciamos a súa voz tras anos de relación telefónica!
Como os olores, lembrar as voces ten algo de fantasmal pois non é doado actualizar mentalmente sensacións físicas. Inténteo: peche os ollos e lembre as voces de The Joker (Batman), o padriño Corleone, o encantador galopín "Shaw" Gondorf (O golpe) ou o axente John Preston en O cuarto protocolo. A voz española de Nicholson, Brando, Newman e Caine apagouse para sempre. O dobrador Rogelio Hernández faleceu hoxe con 81 anos, o tipo de noticia na que pouca xente repara. O oficio de dobrador imítalle algo ao de editor. Nunha entrevista de 2008, o deseñador editorial Jorge de Buen declaraba: O deseñador de libros ten que ser invisible, como unha copa de cristal. Tal é o que lle acontece aos dobradores, unha profesión paradoxal: voces de extremada popularidad (pense en Homer, Marge, Bart ou Lisa Simpson) que pertencen a persoas por completo descoñecidas... mentres non abren a boca, supoño. Recentemente o dobrador Hernández recoñecía: el público va al cine a divertirse, a distraerse, a reírse, a pasar miedo, a emocionarse y estoy convencido de que muy pocos comentarán al salir de la sala de exhibición ''¡qué bien doblada está la película que hemos visto'', sino, ''qué buena película o qué mala o regular, o en fin, nos hemos distraído''. Paralelamente, se ao remate dunha magnífica novela, o lector exclama só que magnífica novela, é moi probable que o soporte de tanta excelencia literaria sexa un libro ben ou moi ben editado. Un bo labor editorial, por seguir cos símiles, é como o bo traballo dun árbitro de fútbol: o mellor é que non se fale del.
Por máis de mil películas e tantos milleiros de horas de bo cine, amigo Rogelio Hernández, repousa en paz.

A vida das linguas

2012-01-02T08:33:00.000-08:00

Nunha conversa recente, o meu interlocutor -defendendo o incalculable valor das linguas como o maior patrimonio cultural dos pobos e o sacrosanto deber dos poderes públicos en defendelas- inquiría, de xeito evidentemente retórico, se deixariamos ir abaixo a catedral de Santiago sen movermos un dedo. Digo que a pregunta era retórica pois non creo que sexamos precisamente un pobo que poida gabarse da conservación do seu patrimonio arquitectónico: mosteiros románicos de onde os bos labradores tiraban pedra para os alpendres ou igrexas convertidas en cortes son trazos tan enxebres como a empanada de xoubas. Pero, en fin, ao que ía, que prendo nunha silva: o exemplo do meu amigo non era, creo, afortunado, pois unha catedral é unha obra sublime, pero morta, que, coma un fósil ou un cadro fermoso nun museo, se amosa para admiración de propios e alleos. Unha lingua é outra cousa; unha lingua é un organismo vivo, por completo independente dos designios que conscientemente poida tender a humana vontade sobre o seu presente e futuro. Vou intentar unha comparación (a ver se non me meto nun terreo en exceso espiñento). Os nacionalsocialistas puxeron por obra o que se deu en chamar darwinismo social (en si propio un concepto perverso que poñería as barbas de punta ao mesmo don Carlos): segundo o seu tenebroso concepto, a natureza marcou os xudeus para a súa aniquilación como elementos máis febles e espurios á raza superior, e o Reich foi só o brazo executor dunha vía natural de depuración étnica. Ben se ve que era todo bellaquería e ganas de amolar: sobre un poder tiránico e totalitario, ninguén era quen de discutir que a pretendida marcaxe biolóxica para a desaparición dos hebreos era un acto meramente volitivo. Ora ben, se socialmente unha lingua enferma e está marcada para morrer, morrerá, non caiba dúbida, por moito que se faga por revitalizala, e aquí non hai vontades radicais, malvadas nin maquiavelicamente conscientes. As razóns polas que as linguas enferman son variopintas pero historicamente sobrancea unha sobre todas as demais: que hai outras linguas en contacto moito máis poderosas -e aquí si hai algo de inevitable recurso á supremacía do mais forte na loita pola vida-que rematarán por abafala. Un caso recente, se non erro, é o do sardo.
Persoalmente, tal vez polo contacto coa lingüística como unha disciplina dotada do frío rigor das materias do intelecto, ou mesmo pola descrenza que van dando os anos, non creo que a desaparición ou a permanente transformación dunhas linguas noutras represente unha calamidade, pois responden ao normal desenvolvemento das cousas humanas, sempre tan imperfectas. Nos remates da alta Idade Media, en moitas partes do vello imperio Romano, os curas consagraban In nomine patri et filiae non porque fosen heresiarcas persuadidos dunha revolucionaria feminidade de Xesús senón porque, usuarios da súa lingua romance, simplemente ignoraban o latín. A min as cafradas lingüísticas contemporáneas máis que ofenderme nun purismo do que, por certo me declaro alleo, fanme sorrir coa mesma tolerancia do pai que, malia que todos cren que o seu fillo é un caribe e un sinvergonza, non fondo ve que as falcatruadas do neno non son para tanto. Unha amiga profesora me contaba que unha alumna de último curso de filoloxía declaraba , en referencia ao argumento de certa novela, que el matrimonio no fue consumido. Nun exame escrito, outro alumno no comentario dun roman courtois circunstanciaba a actitude do amante cabaleiro indicando que, malia o ardor dos seus sentimentos, no se atreve a entrarle a la doncella.
Foi Humboldt quen estableceu que a lingua é sobre todo energéia, enerxía creativa. Magníficos exemplos de enerxía, by Jove! E, pensen: a enerxía non se crea nin se destrúe, só se transforma.

Unha recomendación para san Manuel

2012-01-01T04:38:00.000-08:00

Para comezar o ano. Di o poeta: traten otros del gobierno/del mundo y sus monarquías/mientras gobiernan mis días/mantequillas y pan tierno.

Paso da crise, de Urdangarín, do mal momento da monarquia, do goberno de Rajoy e do que gana Castellano. Bufffffffffffff. Suba o volume do cacharro e déase un respiro. Feliz 2012.

Os meus amigos de Facebook

2011-12-30T10:52:00.000-08:00

Onte tiña 197 amigos en Facebook. Hoxe, tras unha campaña navideña de captación orientada a superar a barreira sicolóxica dos douscentos, teño 204. Todo un récord. Andar pedindo amigos en Nadal para subir o share de contactos nunha rede social antóllaseme un trasunto tecnolóxico daquilo de convidar a cear un pobre en Noiteboa, situación da que fixo un clásico Luis García Berlanga en Plácido (1961), un fito do grotesco humor negro hispano. Voces hai que proclaman un paradigma novo nas relacións humanas baseadas no constante contacto cibernético. Non serei eu quen discuta o xuízo de mentes "previlegiadas", máis pensantes ca a miña. De por parte, coincido en que se marcha a luz ficamos sen amigos. Item máis. Oficiando de avogado do demo: non será a tecnoloxía, a mera tecnoloxía, quen estimula a crermos que é un amigo un tipo a quen non coñecemos absolutamente de nada, que, á súa vez, é coñecido dunha tipa coa que falamos nunha ocasión hai vintetrés anos? Se iso é un amigo, eu son Mickey Mouse. A min, ver na ringleira vertical do FB a listaxe dos meus "amigos", na que coinciden seguidas persoas absolutamente alleas en todo (incluído o nivel de relación comigo mesmo), evócame esas sensación tan estraña dos soños nos que unha persoa que hai decenas de anos que non vemos nin pensamos sequera nela, aparécesenos de repente próxima e cumprindo un papel totalmente extemporáneo.
En fin. Non sei. Tampouco quixera poñerme en plan jaimito como remate do ano. Tal vez como consecuencia da lumbalxia da que falaba no post de antes, ando frouxo, medio abatido e nun estado de especial sensibilidade. Na última entrega da nosa Miscelánea estradense lin que os poetas paisanos meus (da Vilancosta, aldea de San Vicente de Berres) Avelina e Marcial Valladares, unha vez casados os irmáns e irmás, ficaram a conviver sozinhos e solteiros na casa. Nessa altura, a vida em Vilancosta até a morte de ambos deveu ser muito solitaria (Isabel Rei Samartim: "Um cancioneiro estradense", A Estrada. Miscelánea Histórica e Cultural, vol. 14 (2011), 251-259). Avelina escribe:
Voai, voai ilusións
que no meu delirio forjei
cando en doces emocións
soños de amor arelei.
Voai... e ao ben que aínda adoro
con ardente frenesí,
dizei que en continuo choro
paso os meus días aquí.
Debo recoñecer que imaxinar os dous irmáns sos, envellecendo, tolerándose mutuamente as pequenas miserias da vellice, no caseirón da Vilancosta, nunha Galicia antiga, escura, sen luz nin as comodidades da vida moderna foi unha escena que me superou e a piques estiven de ceibar o moco. Nese momento, liguei o ordenador e vin que en FB xa tiña 204 amigos. Pensei: a vida sorrime. Teño 204 amigos. E iso só en FB.
Feliz 2012.

Dor

2011-12-29T04:10:00.000-08:00

En 1820 o Honrado Estado Luterano Ortodoxo de Hannover aínda practicaba a tortura como procedemento penal normal. Lembro que, revisando a tradución que hai meses publicamos de Dos delitos e das penas (Dei delitti e delle pene, 1764) do extravagante ilustrado marqués de Beccaria, chamoume a atención que aínda mediando o Século das Luces houbera que adicar un capítulo enteiro a xustificar a barbaridade que era pretender achar verdade nos toldóns destrozados dun home. Só existe, en efecto, unha cousa que excite máis o home ca o pracer: a dor. A diferenza, como ben sinala frei William de Baskerville, reside en que, mentres o vencello que une o home coa éxtase beatífica é divino, o lazo do torturado co torturador é un cingulus diaboli, no que -unha sorte de síndrome de Estocolmo- aquel só busca a satisfacción deste, a custa do que sexa.
A dor representa un estado de anomalía, no que nada é como adoita ser: vítimas da dor, o mundo coñecido, as pequenas cousas que nos fan felices deveñen un territorio torvo e hostil. Unha recente lumbalxia, tan intensa como importuna, conduciume a un repouso forzado no que tiven tempo para máis dunha reflexión. A nosa é unha sociedade analxésica e damos por perdidas en absoluto as habelencias para convivir coa dor. O único que queremos en canto se instala, é que a dor desapareza. Os nenos, en canto lles doe algo, inquiren alarmados: Papi, cando me vai pasar? Postrado no sofá, vendo de mala gana, unha peli medieval de moita batalla, sangue a gogó, membros brutalmente esnaquizados e centenares de mortos por escena, pensaba: Que tíos. Isto eran homes e non as melindradas de hoxe. Ía jodido eu coa miña lumbalxia na Idade Media. Imaxinan chamar a William Wallace para lle dicir: Oe, William, que xa sei que temos batalla o luns, pero mira, case vou pedir o día, que che ando cunha dor de lombo que non me rexo.
Non son ningún heroe, por suposto; tanpouco creo que a forxa dos homes tivera que levar aparalleadas a privación, a enfermidade e a bravura de botar o día batendo uns nos outros. En realidade, tras varios días de sufrimento, recupero a luz coa saúde e bendigo os analxésicos, antiinflamatorios e relaxantes musculares e a nai que os abatanou. Pero todo ten a súa lección, e, cando toca apouchar cun lombo que renega de se poñer dereito, aprender da dor ten o seu aquel de sabedoría.

Matemáticas e astronomía en Galicia

2011-12-21T08:55:00.000-08:00

Mañán presentamos o libro As matemáticas e a astronomía en Galicia, de autoría dos investigadores e astrónomos da nosa universidade Iván Fernández Pérez e José Ángel Docobo (este último, director do Observatorio Astronómico Ramón María Aller da universidade), un pequeno libro divulgativo da nosa colección de peto que recupera a memoria de meritorios científicos. Hoxe estamos persuadidos de que innovación, calidade da investigación, impacto, planos estratéxicos, internacionalización, excelencia curricular e demais artillaría terminolóxica son conceptos radicalmente modernos e directa ou indirectamente relacionados cunha posición de "segunda" no concerto de nacións cientificamente "de primeira". A inferencia implícita non deixa de resultar inquietante: se a universidade e a sociedade civil se autoesixen tan obsesivamente innovación, calidade e excelencia será porque, de partida, teñen a conciencia de careceren de tales prendas, e, o que é peor, que nunca gozamos delas. É un discurso que, por demais, me anoxa bastante: eu non coñezo máis plano estratéxico ca traballar con entusiasmo e crendo no que se fai, nin preciso de máis estímulo á innovación ca renunciar a inoperantes inercias e botarlle imaxinación, arrostrando con criterio as miñas decisións. E, mire vostede por onde, cada quen no seu pero creo que o máximo nivel de competitividade se consegue por esta vía.
De entre a extensa nómina de magníficos matemáticos e astrofísicos que inclúe o libro, permítanme ficar coa do presbítero dezán Ramón María Aller. En 1917 aloxou en dúas casetas de madeira un anteollo e un teodolito que lle regalaran para a observación do universo. Logo, en 1924, conseguiu erguer un pequeno observatorio, o Observatorio Astronómico de Lalín, xa mellor dotado. Dende alí, na España dos trinta, un curiña sen formación superior, nin graos, nin másteres en nada, publicou, ademais de catro libros e infinidade máis de artigos noutras revistas, dezaseis colaboracións en Astronimische Nachrichten, revista fundada en 1820 polo físico e astrónomo alemán-danés Hans Christian Schumacher, que, dende entón, se edita ininterrompidamente.
De Aller fixen no ano 2006 unha evocación que, co gallo do libro sobre a astronomía en Galicia que mañán bautizamos, quero recuperar. Velaí vai, tal como saíu ao mundo en decembro do devandito ano:
Hoxe, un sabio da consideración internacional de Aller sería con toda probabilidade un petulante de vaidade ecuménica. É o signo dos tempos. Vivimos reodeados de xenios incomprendidos. Aller era, no persoal, un curiña de Lalín que, ademais, e case pedindo perdón polo seu atrevimento, publicaba, por exemplo, nas Astronomische Nachrichten de Kiel. Meu pai tratou a don Ramón. Del conservo unha foto, ao lado de don Enrique Vidal Abascal, no xantar tras un acto, non sei cal, que tivo lugar na Estrada nos comezos dos anos 60. Desa foto reteño un comentario de meu pai: -Fíxate en como colle don Ramón o codelo de pan. É a maneira en que o collería un labrador.
Tiña razón. Un dos artigos de don Ramón, o referido ao observatorio de Lalín (no vol. IV dos Arquivos do Seminario de Estudos Galegos, Nós- Pubriacións Galegas e ImprentaSant-Iago de Compostela MCMXXXII ) contén treitos que translucen unha fina ironía e un espírito de modestia e humanidade emocionantes: Un amigo, cuya personalidad científica es destacada, opina que no deben pasar inadvertidos en el «Seminario de Estudos Galegos» los trabajos científicos realizados en Galicia. Aunque los míos se perdieran, cierto es que poco habría que lamentar; pero, esto no obstante, también es verdad que en España escasean los de observaciones astronómicas, y aunque nuestra tierra no pueda gloriarse mucho por este concepto, ni menos ponerse en parangón con lo que se produce en los Observatorios del Ebro, del Tibidabo, de Madrid, de San Fernando…, estas notas darán el consuelo de que, desde Lalín, se mira siquiera al Cielo, cuando son tantas las provincias de España en las que no se sabe si se contempla el Firmamento bajo algún aspecto distinto del poético.

Hoxe, ao mellor, negábanlle un sexenio ao bo de don Ramón por non dar as clases usando power point...

Vello e antigo

2011-12-20T09:21:00.000-08:00

Nun documental da 2, vin unha vez o actor Dennis Hopper manchar de pintura, cuspe, lama e papeis pegados unha tea. E, ollando para a cámara, dixo (en inglés coa vez en castelán por riba): isto é unha merda. Despois engadiu: Pero se o asina Andy Warhol vale unha fortuna. Moitas veces teño eu matinado no relativo que é o valor das cousas. Tanto que seica o tolo do pelo bermello, don Vicente holandés, vivía pouca menos ca da esmola e non vendeu un cadro en toda a a vida (ou, cando menos, é o mito que anda por aí), e co andar dos anos unha das súas pinturas (Os xirasois) foi o cadro más caro da historia. Tamén é coñecido que Kafka ordenou ao seu albacea testamentario destruír toda a súa obra pois tiña escrúpulos sobre a calidade dos seus contos e novelas.
Non hai nada, por outra parte, como o tempo para dotar de mérito ás cousas. Ata os máis prosaicos obxectos, que no seu día eran apenas nonnadas sen valor, acadan co paso dos séculos a valía do invalorable: unha mísera e mal feita estatuilla de arxila que un día modelaron en minutos as mans dun sumerio devoto da deusa da fertilidade devén catro mil anos despois unha peza pola que poxan os máis reputados museos. Un cabaliño que, no século VI a. C., un escita tallou ás presas coa navalla para o seu fillo exponse no Ermitage provocando universal admiración. Ora, isto non foi sempre así. De feito, os museos e a sensibilidade para co antigo son finezas relativamente recentes. O cataclismo que, para a arte e a libraría sacras, supuxo no século XIX a Desamortización dos bens da Igrexa, alén de consideracións de índole sociohistórica que non estou en condicións de avaliar, asentou, creo, en boa medida na ausencia da sensibilidade que conduce a distinguir vello de antigo, atribuíndo a este adxectivo unha nobreza ou sublimidade da que aquel carece. Así, os bens desamortizados (igrexas, mosteiros, pinturas, tapices, esculturas, códices, libros...) -simplemente vellos para a percepcion dunha sociedade fanatizada e brutal- foron condeados á súa ruína ao ficaren sen man que mirase por eles. Valla como mostra que boa parte dos tesouros que agocha a Biblioteca Universitaria compostelá (como o Libro de Horas de Fernando I, do século XI) proceden da desamortización dos bens de San Martín Pinario. Outras xoias correron desigual fortuna. A respecto da enorme cantidade de códices gregos e hebreos que o cardeal Cisneros e o seu equipo de humanistas houberon de usar para a redacción da Biblia Políglota Complutense (1520), o filólogo, anticuario e numismático ilustrado, D. Francisco Pérez Bayer (1711-1794), relata algo simplemente horroroso para un bibliófilo de hoxe: se vendieron hara como treinta años cantidad de códigos [sic] manuscritos griegos y hebreos que eran los mismos que el cardenal Cisneros había hecho buscar por toda Europa y comprado a precio de oro, para que sirviesen de originales en la edición de su famosa Biblia complutense, a cierto polvorista de Alcalá llamado Torija, padre del que hoy vive en la misma ciudad y ejercicio, como pergaminos viejos e inútiles sino para cohetes en que se emplearon. Outra erudita e espeluznante noticia relata que o Codex Justiniani (gran folio a dúas columnas, copiado no seculo XIV, procedente da Catedral de Girona), foi mercado en 1857 pola Universidade de Barcelona a un trapeiro que, xunto con outros códices, ía destinalo a colas y otras operaciones de industria.
E logo hai pesimistas que pensan que o mundo non evolúe e vai para atrás!

Ad pedem litterae

2011-12-09T11:09:00.000-08:00

Observo nas novas xeracións unha notable limitación para a percepción das sutilezas da retórica, o senso figurado ou a ironía na linguaxe. Nas miñas aulas do mestrado en edición, lembro que en certa ocasión, tratando sobre os prazos de devolución das probas de imprenta, comentaba a existencia de verdadeiros profesionais do retraso na entrega das mesmas -cos conseguintes problemas e disfuncións-, perante o cal ofrecía eu aos alumnos unha solución doada para o seu futuro como editores: enviarlles una parella da garda civil. Ficaron ollando para min tan serios, sen esbozar un sorriso (home, recoñezo que o chiste tampouco é para partirse, pero ten o seu aquel, non?); mesmo, algún tomou por apuntes tan disparatada opción. Pido aos deuses que non se lle ocorre poñela por obra, atribuíndome a min a suxestión!
Ao mellor, esta certa limitación ou modulación restritiva de formas de humor que, eu lembro, na miña quinta eran moi comúns, ten que ver co descenso da lectura como exercicio lúdico, a consecuente redución do inventario léxico individual e das habelencias conversacionias e, tal vez de xeito máis importante, coa permanente interacción con máquinas de sobria exactitude e matemática frialdade.
Hai uns días, e co acompañamento da imprescindible mise en scéne, eu recoñecía perante o meu maior (17 anos, oh arcádica adolescencia!) que estudar é una tarefa dura, ingrata, desagradable, árida, que a ninguén gusta; que o exercicio memorístico é feo e provoca moitos momentos de desánimo. Roberto respondeume tan fresco:
-Estoy completamente de acuerdo. Por eso no soy capaz de estudiar.
Confeso que me sentín confuso e desarmado. De nada valeu o intento de defender a índole retórica do meu introito (ao que debera ter seguido a antítese dos grandes réditos que se obteñen en troques do esforzo), e, momentaneamente vencido, rendín o campo ao meu sagaz opoñente, á espera de mellor ocasión.
O meu argumento, en calquera caso, era sincero. Quen non recorda o negro desespero de ver achegarse aos poucos, cal data para a execución da pena forte et dura, o día dun temido exame debaténdonos entre a conciencia de non ter puta idea e o esforzo insuperable de chapar dúas semanas coma un condenado, renunciando a actividades moito más substanciosas en termos hedonísticos? Esa terrible sensación de afogo sopesando o mazo de folios que contiñan os apuntes dun parcial é algo simplemente inesquecible. Unha vez, esa angustia púxome nunha situación rocambolesca. Cruelmente constrinxido a meterme entre peito e lombo un artigo en fotocopia, de infame recordación, intitulado El artículo en español. Una lanza por Bello (agardo que o seu autor, Deus me perdoe, estea gozando dun longo inquilinato nas caldeiras de Pedro Botero), debatíame eu entre aquela angueira e o desexo irreprimible de mandar o artículo en español e o ínclito don Andrés venezolano a faceren puñetas. Nun certo momento de clímax non puiden conterme e, arrabeado, esnaquicei o mazuco de fotocopias, que caíron cal níveas folerpas á alfombra. Cando cederon os vapores da arroutada, dixen para min: "Agora si que a fixen boa, hai que ser parvo". Acontecía isto en tempos nos que a internet non existía nin en soños. Gradúe vostede a cruel natureza do meu dilema: o exame de lingüística era o luns e o episodio descrito acontecía un venres. Para máis inri, eu estaba na Estrada, cas de meus pais a onde acudía de estudante na procura dun sosego que me era imposible acadar en Compostela. Se aseguro que perdín media tarde en coller o coche de liña para ir a Santiago a buscar unha copia renovada do maldito texto e voltar ao punto de partida, está todo dito (e concedo a vostede licenza de pensar de min o que lle pete, que gañado o ten, e eu outro tanto).
Con todo, neste long and winding road que é a carreira estudantil xorden bos amigos e benéficos auxilios, por veces en forma de libros que edulcoran tanto sufrimento. Pero diso falamos outro día, que xa vai post abondo. Aburiño.

Humanidade

2011-12-08T03:47:00.000-08:00

Volvendo recentemente dunha viaxe, no transcurso do vóo cara a Compostela, a azafata ofrecía, co carriño característico, bebidas e refrescos. Eu ocupaba o asento de pasillo e ao meu carón ía un home do país, un home forte, de avantaxada idade, aseado, pelo cano e cara franca, un home con toda a traza de vivir sanamente unha vida plena de honrados afectos e vivencias sensatas, unha desas persoas que -malia o risco de trabucármonos de pleno na nosa intuición- inspira confianza e simpatía. Fardado nun pulcro xersé e camisa inmaculada, o meu home expresaba o seu mapa do mundo cruzando as mans sobre o ventre, unhas mans grandes e fermosas, de labrador que se ergue co sol, mans que o mesmo serven para deitar o legón na terra dura que para apreixar os netos coa tenrura dunha fada. A azafata, moza nova e feita onde as haxa, dirixiu ao señor a mirada calculadamente afable e calculadamente distante típica das chicas monísimas afeitas a levaren a tixola polo mango e preguntoulle se quería café. O home, digo eu que pouco afeito a un trato impostado, que probablemente atribúe a un mundo urbano e complexo que non sente como seu, tivo a exquisita elegancia de avermellarse un chisco, e, nun castelán que na súa boca soaba finxido, respostoulle "No, muchas gracias". Pasado o sarandón, e xa a hospedera na seguinte fila, o home sorriume e implorando solicitamente a miña complicidade díxome
-Xa o tomamos na casa.
Ao que eu repliquei:
-Si, ho, que lojo chejamos.
Foi un rápido e cordial intercambio, rexido por unha educación social fonda e compartida, un breve encontro dialéctico cunha persoa que probablemente no volva nunca a ver. Rasgos enchoupados de humanidade, que avivan o meu orgullo de pertencer a unha comunidade de persoas que cren que non hai como o café da casa, que desbotan o artificio e veneran o auténtico, e que, coa primeira persoa do plural, me fan partícipe da proximidade do fogar e de que todo foi ben na viaxe. Unha admirable filosofía de vida que paga a pena mantermos. Remataría cunha coñecida frase publicitaria, pero paréceme feo facer propaganda a unha cadea de supermercados.

Normalización idiomática por vía necrolóxica

2011-12-01T11:43:00.000-08:00

Os gardiáns do sacro lume da lingua son como os inimigos de supermán: non acougan. Sen darse repouso, consagran as súas múltiples e puxantes enerxías a vigorizar o noso fermoso idioma con complementos vitamínicos do máis amplo espectro. Xa referín nestas páxinas como unha película porno foi presentada como vía firme -malia o esbaradío das inevitables humidades derivadas da acción- para a normalización do galego tamén no sempre gustoso terreo do erotismo. Lembro, a este respecto, un a xeito de exiguo fanzine que nas mans caeu hai un tempo no que un grupo de afoutos mozos independentistas propoñían un bizarro kit léxico para estimular unhas relacións sexuais máis comprometidas coa causa da lingua (tomada, aquí , como sinónimo de idioma, non me sexan mal pensados). A cousa era deste estilo: como me gustaria lamberche a crica; ai que rabo máis riquinho; come a minha cona, e por aí. Algo como para rematar picando uns ferrero rocher con Isabel Preisler.
Maior alborozo prodúceme aínda unha iniciativa dalgúns paisanos meus da Estrada que promoven o uso do galego nas honras memoriais dos nosos difuntos o día de Santos. Home, digo eu que, como mostra de respecto, ao finado se lle falará ou lembrará na lingua que falou toda a vida, ou? É, en calquera caso, extremadamente improbable que, se elixa a lingua que se elixa, o bo do difunto chegue a queixarse nin dar o seu parecer. Anque, xa que o digo, imaxinen a escena: arredor do panteón, os deudos e amigos lembran emocionados o petrucio, que tanto quixeron e que viviu alá na aldea unha vida longa e plena. O crego palica a recordación en castejano e, niso, unha voz roufeña, profunda e ultratumbática retumba dende tres metros baixo a terra :
-FÁLAME BEN, CARALLO, QUE NON CHE ENTENDO!!

No net

2011-11-27T04:17:00.000-08:00

As linguas, ou, por dicilo en singular xenérico e universal, a linguaxe, cumpren os tres requisitos fundamentais dos organismos vivos: a nutrición, a reprodución e a morte. No proceso nutritivo das linguas -a permanente deglución e dixestión dos compoñentes precisos para a súa supervivencia- está o xermolo da súa continua evolución e cambio; como a cabeza, a linguaxe non para. Que as linguas se reproducen, teñen nais, irmáns e curmáns é un feito tan palmario como que o latín deu a luz toda a rica familia románica ou a boreal Ursprache -a ignota lingua nai da árbore xermánica-, ambas as dúas, latín e Ursprache, fillas á súa vez dunha poderosa nodriza indoeuropea que, en estratos antiquísimos, nos emparenta co sánscrito e as linguas do lonxano Indo. Que as linguas, ao cabo, finan e deixan sitio aos seus descendentes está na súa propia natureza. O latín deixou de ser latín para, a xeito de ave fénix, revestirse noutra cousa que, segundo a localización e as condicións dos substrato lingüístico, demos en chamar romances. Por todas estas razóns, tan fría e bioloxicamente consideradas, non ten moito sentido observar as linguas como unha sorte de tesouros pechados que debemos conservar intactos para non se corromperen, como lles ocorre aos metais finos expostos á violencia das intemperies. Facer bandeira e política coa lingua é algo trasnoitado e absurdo. As linguas rompen, sobardan as canles ás que quixeramos sometelas, intercámbianse, mudan, pervértense e son, madia levamos, absolutamente independentes dos designios de partidos políticos, lexislacións e secretarías xerais.
Chatear era hai uns anos un extraordinario exercicio de relación social, no que a conversa, distendida e sempre chispeante, xiraba e evoluía ao ritmo das diferentes tascas que se visitaban (que fermosísima palabra!) e a calidade das tapas e caldos que nestas se servían. Chateábase ao remate do labor -antes do xantar e antes da cea- e a tal punto era un costume respectable que en certa vila fixose famosa a Confraría da Unha, pois a esa hora do mediodía xuntábase durante anos un grupo fixo de amigotes que chegou a acadar o rango dunha verdadeira institución. Hoxe -capricho das linguas que fan concluir no mesmo vocábulo termos tan distintos como o inglés chat e o enxebre chato- chatear é, curiosamente tamén, unha forma de relación, pero acaso máis fría, aséptica e mesmo perigosa que a charla inocua arredor dunhas cuncas de viño malo. Se invoco a verba navegar de certo que en primeira instancia non pensa vostede en chalanas, jamelas nin nos mares do mundo, a que non? Xa ven, mensaxe é unha cousa e mail outra, porque todo mail é unha mensaxe pero non toda mensaxe é un mail. Pois ben, nun recente mail, unha xornalista amiga asegurábame o outro día, a respecto do pantasma terrible do desemprego, que ela, como autónoma que é, traballa sen rede. Parvo de min, botei aínda un bo rato para chegar a entender que a miña amiga non se refería á posibilidade de traballar sen acceso a internet -herexía inconcibible, pestífero anatema, blasfemia horrendísima!!- senón á imaxe metafórica da rede, física e tanxible, coa que traballan para non arrriscaren a vida nunha eventual caída, trapecistas e obreiros da construción, valendo a metáfora o risco permanente, cal espada damóclica, de ficar sen traballo cando menos un o espera.
As linguas cambian, seguirán cambiando, e a vida segue nos seus tráfagos e axetreos. De por parte, quixera compartir a rede, unha gran rede de forte adibal, que contivera a caída de tanta boa xente como no mundo é, magníficos profesionais como a miña amiga Rosa, e que, en troques, deixara caer polos buratos entre os nos a canto inútil e indocumentado nos perdoa a vida diariamente. Nunca choveu que non escampara.

Irreverencias na camisa mnemónica

2011-11-24T10:45:00.000-08:00

Creo que foi o meu colega editor e profesor Joaquín Rodríguez quen, fronte á frieza do ebook, atribuíu ao libro impreso o que el chama a camisa mnemónica. Este caparazón, creo eu, individualiza cada libro entre os demais libros polas súas potencialidades sensoriais (o seu olor, o tacto, o son do papel) e, tamén, pola súa capacidade de personalizalo a través de intervencións persoais de diferente natureza: poéticas, afectuosas, extravagantes, irrespectuosas ou, mesmo, francamente irreverentes. Hai unha cousa que persoalmente adoro: meter follas ou flores entre as páxinas dun libro (se é un mamotreto antigo e con tapa dura aínda mellor). Co paso do tempo, reecontrámonos coa folla dunha cerdeira xapónica ou dun arce, que adquiriron, en apretada conversa coas páxinas do libro, unha pátina de brillo, nobreza e fraxilidade que fan que algo tan inane -unha folla concreta de entre os milleiros de follas que a cerdeira ou o liquidámbar perderon aquel outono- reclame algo así como un certo pedigrí. Outras intervencións no libro poden ser, como dicía, menos respectuosas. Quen non suliñou por razóns puramente pragmáticas un libro? Quen non pintou cucamonas nas marxes dun manual en tardes de estudo nas que o tedio adquire proporcións ciclópeas? Quen, cando Pedro Chosco nos pecha o ollo e por non surtir do leito a buscar un marcapáxinas ou equivalente, non dobrou o canto da páxina nun pequeno triángulo? Quen non derramou café, leite, té sobre un inocente volume? Tiven eu un gato siamés, fermoso animal que atendía por Jorgito, que a escuso papoume os bordes de certo soporífero tratado que, por riba, non era meu. Un erudito felino afeccionado á celulosa. En punto a intervencións directas na sufrida estrutura física do libro impreso, creo que nada ten acadado os límites da sublimidade aos que se chegaba atentando co boli contra os retratos que traían as inefables Enciclopedias Álvarez, de tran grata lembranza escolar: Luis de Góngora aparecía cun ollo a la birulé, uns colmillos de vampiro asomaban na dignísima efixie de don Tomás de Iriarte, unhas melenas de rockero ornaban a testa de Azorín ou un fumeante cigarro de monstruosa talla aparecía espetado na boca de Hartzenbusch. Un serán dos comezos deste outono, descubrín por acaso os pétalos dunha rosa entre as páxinas 164 e 165 dun venerable exemplar da Enciclopedia Álvarez. Intuitiva, sintética e práctica. Tercer Grado (Miñón, S.A., 1966, Valladolid). Son xa, amnesia dos anos, incapaz de lembrar o momento concreto en que os agora momificados fragmentos vexetais foron dar a tan preclara localización. Supoño que as deberon poñer alí os dedos dun neno, pois a miña afección vén de vello. O máis curioso do asunto é que, alén de proporcionar os naturais fluídos dos pétalos despois de tanto tempo un tinxido característico ás páxinas, coincidiron con outra intervención, esta infinitamente máis prosaica, da miña man: o retrato de don Amado Nervo, célebre vate de nación azteca, aparece (direino, para o meu oprobio agardando a indulxencia do benévolo lector) arrodeado de moscas e despendido esas ondas verticais que, na banda deseñada, significan xeralmente o fedor de algo ou alguén; para máis inri, o poeta leva gafas de sol e loce unha ostentosa cicatriz no carrelo dereito (véxase a imaxe, que, como en certos anuncios de contactos eróticos, é real). Hai en todo isto un magoante paradoxo: no escenario de tantos desatres, a poesía que ao bo de don Antonio Álvarez se lle ocorreu escolmar para glosar as calidades de Nervo é, simplemente, deliciosa, un verdadeiro descubrimento de serena expresión lírica ou de exercicio de sinxelo e cotián existencialismo, palabras que volven nobre metal a nosa mísera rutina e poñen no seu sitio tanto poetastro contemporáneo e tanta mamarrachada. Non resisto a tentación de copiala:
El alba, con luz incierta,
en el espacio fulgura,
y parece que murmura
besando mi faz: ¡Despierta!
Rompe la nívea mortaja
de la fuente el sol ufano,
y su fulgor soberano
me dice: ¡Lucha, trabaja!
Muere el sol, quietud inmensa
se adueña de cuanto existe...
entonces, una voz triste
susurra en mi oído: ¡Piensa!
Por fin, la noche, vestida
de luto, llena de encanto,
me cobija con su manto,
suspirando: ¡Duerme, olvida!
Dende hai días, no canto de maldicir, xurar e bufar cando ás 7:00 h soa Jack o Despertador, dígome: ¡Lucha, trabaja! Home, non digo que sexa a purga de Benito pero algo consola.

Emoción

2011-11-20T10:45:00.000-08:00

Que é a expresión do clásico? Escoito os primeiros compases da Tocata e fuga en r m "Dórica" de JS Bach, en inspirada interpretación de Wolfgang Rübsam, e a miña alma chora de emoción, exuda a toxicidade do pensamento. Podería teorizar sobre a expresión do clásico, sobre a plasticidade senfín do xenio, pero prefiro dar renda ao meu corazón pois, sendo como somos corazón e cabeza, hai cousas, en efecto, que cómpre deixárenas sentir, simplemente polo goce de as sentir. Así me ocorre neste arrautado ímpeto de amor pola pureza sonora do basalto, polo tacto de ágata e ónice da melodía que me aturde, pola textura fractal de milleiros de notas que xorden do metal e do seu nervio palpitante. Hai momentos de falar e momentos de rir; hainos de pensar e doer, de calar e ficar pampos; hai momentos de aprender e outros de dar o que temos; pero acho que hai tamén momentos de sentir, puros apuntamentos do natural, nos que decorre tal vez a máis profunda cerna de nós entre os xogos de luz que, en días de sol, practicamos pechando os ollos ao cruzarmos correndo entre as árbores.

1970

2011-11-12T11:17:00.000-08:00

Disque o que garda sempre ten. A miña colección de elepés non deixa de depararme agradables sorpresas, reencontros e redescubrimentos emocionantes, que, nun leve exercicio de nostalxia da boa (non esa melancolía negra que nos tinxe a alma de abismo), me leva á relembranza de persoas, vivencias e ambientes do pasado. Se vostede non coñece un excelente grupo de jazz-rock sueco chamado Made in Sweden debera coñecelo. Eu teño un vinilo titulado Made in England (1970) no que cada corte é unha obra mestra: agresividade, dozura, potentísimas bases rítmicas, harmonías de incrible modernidade, sorprendentes e bruscos cambios de rexistro, o virtuosismo instrumental dos tres compoñentes (guitarra, batería e baixo) mestúranse nun aglomerado melódico dunha calidade extraordinaria, dunha sinceridade e pureza pouco común. Todo o disco é un memorable momento musical, unha parada obrigada no mellor da música europea dos setenta. E por seguir cos marabillosos setenta, en 1972 Pink Floyd puxo música a unha peli rara dun director raro (La Vallée de Barbet Schroeder): o elepé, que tamén teño e co que me agasallei estes días, chámase Obscured by Clouds (o val, claro, é o que está tapado polas nubes). Obscured by Clouds é un disco pouco coñecido dos PF aínda con ser un dos produtos máis e mellor destilados da factoría pinkfloydiana. O remate da obra (Mudmen) cos rudimentarios e atávicos cantos rituais dos nativos, tras o torrente de psicodelia da media ducia de temas do disco, resulta inquietante e parodoxalmente apocalíptico. Vendo as fotos contemporáneas de Gilmour, Mason, Wright e Waters, e tamén dos músicos vikingos, -practicamente uns nenos- sinto moito orgullo de pertencer a unha xeración, malia un chisco máis novo, na que brillou a creatividade musical a unha altura descoñecida en moito tempo. Son cousas así as que, de cara a vivirmos reconciliados co presente e non volvernos uns cascarrabias insoportables, fan moi difícil rexeitar sistematicamente a idea de que calquera tempo pasado foi mellor.

Apocalipse, 4, 4

2011-11-06T11:12:00.000-08:00

Irmandar o clásico co moderno entrana sempre un risco, pois a distancia entre o pastiche hortera e a harmónica convivencia de elementos disímiles pode ser extremadamente curta. No transcurso de catrocentos anos, os rexedores da moi nobre cidade de Santiago de Compostela decidiron ir impoñendo na praza maior da vila o signo arquitectónico do seu tempo, de xeito que hoxe conversan en amigable entendemento o gótico da fachada do vello hospicio co hospital renacentista, o desbordado barroco da basílica co sólido neoclásico do palacio de su eminencia don Bartolo, destilando entre tanta pedra unha entente estética de maxestade e beleza recoñecida por propios e estraños. Cando alguén moi alporizado xulgou como unha aberración a construción a carón do venerable cenobio de Bonaval o vangardista edificio do Centro Galego da Arte Contemporánea, eu fiquei calado, pois cada quen ten a súa lexítima idea, pero sorrín para o meu chaleque pensando que, ás veces, a historia é unha mestra ben ignorada. A praza compostelá é un impresionante exemplo de que innovar sobre o establecido pode resultar sublime. Freddie Mercury cantando a capella con Monsterrat Caballé é, en troques, un enxendro magnificamente representativo da máis ridícula mixtificación.
De entre todas as manifestacións coas que o Libro da revelación feríu a imaxinación dos homes medievais hai algunhas especialmente caras á nosa iconografía, nun caso concreto caras aínda a min por razóns de percepción persoal. Visitei o mosteiro de Carboeiro por vez primeira co grande amante da orde benedictina e a súa obra que foi meu pai, debía ter eu por volta dos doce ou trece anos. O entorno, daquela salvaxe, e todos os os restos da vella casa abacial e a belísima igrexa ― maciza e contundentemente chantada na terra pero etérea e celestial como unha andoriña― enmoráronme a primeira vista e para sempre. Pero daquela tarde de descoberta máxica en compaña de papá lembro como unha impresión especial a fachada occidental do templo cunha arquivolta na que están representados os vintecatro anciáns que Xoán coloca ao redor do trono do Deus sedente cando se abren as portas do Empíreo. É sabido que puideron ser discípulos de Mateo quen labrasen aqueles vintecatro músicos, humildes e rústicos émulos dos que de xeito sen dúbida máis magificente están representados no Pórtico da Gloria. O meu maxín, sempre tan dado á ensoñación, fai dos petrucios apocalípticos de Carboeiro uns personaxes case épicos, na súa soidade de séculos, enfrontados ás inclemencia da intemperie, tendo por todo horizonte o bosque, por todo ruído os cantos monacais e o murmullo das augas do Deza, que dorme no fondo do val, mentres os músicos da arquivolta compostelá son protagonistas famosísimos da admiración e enamorado estupor que levan provocando en xeracións seculares de peregrinos, que caen rendidos de devoción ao entraren na sagrada basílica.
Nestes últimos meses do ano, se nos resulta posible (que creo que sí), imos reeditar ―en impreso e ebook en epub― o libro El Pórtico de la Gloria. Música, arte y pensamiento, orixinalmente editado pola Universidade en 1988 co gallo do VIII centenario da consagración da porta. Exportar a clasicidade do monumento románico e a súa mística cerna á fría sofisticación tecnolóxica dun e-reader ou unha tableta dixital é labor delicado, extremadamente delicado. Fronte á imposibilidade de que a aplicación ceibe, ao tempo de abrir o ebook, un arrececendo a pedra húmida, musgo e terra ―que é como cheira o tempo―, o reto é integrar o espírito de Mateo e o universo musical do conxunto en parágrafos e imaxes que trasladen ao lector de hoxe cada rostro, cada xesto, cada instrumento e cada túnica co mesmo pasmo que levan transmitindo dende que o amor e alento de Mateo lles deu vida. Casi ná.

Lapsus linguae, lapsus plumbi

2011-11-02T09:44:00.000-07:00

O meu último post chamábase un post que ía falar dunha cousa pero ao final fala doutra. En efecto, o gran fascinio que atopo no acto da creación escrita (que eu diga literaria é acaso un chisco pretensioso) reside na súa ductilidade: como o pensamento, tamén a expresión deste, cando non se suxeita a un ríxido plan previo, pode vagar pousando acó e aló e conducindo o razoamento a lugares insospeitados no proxecto ou idea inicial. Iso foi o que me pasou o outro día e agardo que non me pase hoxe, xa que, do contrario, estariamos na mesma e tería que intitular o artigo de hoxe igual ca o outro.
A miña evocación do post derradeiro foi motivada en realidade pola novela de tierra caliente Tirano Banderas (1926) de don Ramón de las barbas de chivo. Co gallo dunha recente edición da esperpéntica narración na nosa biblioteca da Cátedra Valle-Inclán, e en circunstancia que non vén agora ao caso, escoitei ao editor literario da obra, o profesor da Universidade de California en Berkeley, Dru Dougherty unha erudita, malia breve, disertación sobre a novela e a súa recepción crítica en tempos en que, claro está, o máis doado era ver no sátrapa americano un trasunto do ditador que naquela altura rexía os destinos da madre patria. Na súa alocución, desenvolvida en excelente e apousado español, Dougherty convenceume de que, sen dúbida, el é o ser humano que en todo o planeta máis sabe sobre a novela valleinclaniana. Raro mérito ao que conduce, sen dúbida, a case relixiosa devoción ao estudo dunha figura literaria da dimensión do noso paisano. Por esta razón, estiven encantado de poder brindar ao investigador norteamericano unha historia sobre Tirano Banderas que, sen dúbida, el descoñecía. Trátase da dependenta de certa libraría compostelá, figura clásica no ramo e moi coñecida por toda unha xeración de intelectuais que agora frisan a idade provecta, que, vítima dun lapsus linguae claramente alicerzado nunha xuizosa etimoloxía popular e non tendo tal vez máis ilustración que aquela que lle proporcionaron anos de contacto bibliolóxico, cría que a novela de Valle se chamaba Tirando Banderas, e así pronunciou o título do libro durante moitos anos para honesta e respectuosa hilaridade de quen a escoitaba. A cousa lémbrame aqueloutra anécdota que apoñen a Juan Ramón (e da que acaso xa dei conta nestas páxinas, xa non sei, son tantos artigos e tantas cousas debulladas!), quen recibiu unhas probas de imprenta cun erro do caixista cun verso que dicía mar adentro de tus ojos onde debía poñer más adentro de tus ojos. Juan Ramón deixou o verso para a posteridade co lapsus plumbi (se así se pode dicir), moito máis evocador e suxerente e, por suposto, felicitou ao caixista pola súa oportunísima errata. Malíciome que a don Ramón tamén lle había gustar o título co que a benemérita libreira rebautizou a súa novela.

Un post que ía falar dunha cousa pero ao final fala doutra e resulta ser unha íntima homenaxe

2011-10-31T11:44:00.000-07:00

A unha colección de libros de peto encadernados en agradable pel vermella publicados nos anos 60 por Espasa débolle boa parte das miñas devocións lectoras de neno e adolescente. Alí estaban Ivanhoe, o padre Brown, os mohicanos que falaban francés, o tolo enamorado Calisto, as aventuras oceánicas de Shanti Andía, o hilarante e absurdo Holmes de Jardiel e o esperpéntico ditador Tirano Banderas. Nunca esquecerei as vixilias, moitas veces pagadas ao día seguinte cunha inevitable soniqueira, consagradas en noites invernías a mergullarme nos universos que aqueles pequenos volumes ofrecían aos ollos ávidos dun rapaz. La urca holandesa El Dragón, as paraxes dos highlands de Israel Gow, a vella trotaconventos, os camiños de tierra caliente ou o barón Reginald Front-de-Boeuf son elementos, tomados hoxe un pouco ao chou e ao fío das lembranzas, dun complexo imaxinario literario cocido ao lume da máis devota bibliofilia. Tal vez sexa errado, seguro que si e, ademais, un pouco tópico, parangonar unha nenez sen máis estímulos para a evasión tecnolóxica ca Cesta y Puntos ou Valentina, Locomotoro e o tío Aquiles en branco e negro e unha época na que o lecer dos nosos nenos e mozos se consome en sofisticados cachivaches cibernéticos e unha tv hipertrofiada. Pero non podo deixar de sentir tristura -e é, recoñézoo, un pensamento egoísta- ao pensar que tantos nenos, entregados á súa cotiá artillaría tecnolóxica, pasarán pola vida sen coñecer o arroubo incomparable, o asombroso pasmo que con dez ou once anos eu experimentei lendo a Fenimore Cooper, Scott, Valle-Inclán, Chesterton e tantos e tantos amigos zarrapechados nunha colección de libros en oitavo encadernados en pel vermella, unha colección que meu pai mercou seguro da felicidade que ía deparar a un meniño de pencas, cara de leite fervido e pelo roxo a quen el, de certo, como un propio trasunto, agoiraba un inmenso, inatinguible, infinito amor aos libros.

Pelotas de trapo

2011-10-26T11:14:00.001-07:00

Nunha exposición organizada por certa ONG amosábanse os xoguetes que os nenos de países do terceiro mundo fabrican artesanalmente: trompos con corchos de botella; coches con latas de refresco e botóns por rodas; toscos bonecos de madeira pintados... Alén da lección ética, un destes humildemente emocionantes obxectos induciume a unha reflexión. Trátabase dunha pelota feita con trapos amarrallados de calquera maneira pero que, a fin de contas, polo seu aspecto resistente debeu cumprir abondo os seus obxectivos. Pensei que a devoción polo fútbol dos nenos de Etiopía é o mellor test da calidade de tan pobrísimo balón. O único que conta é xogar ao fútbol e, se non hai un jabulani (co que custa supoño que se mantén unha familia etíope un mes), o mesmo vale unha amarralla de trapos.
Na Idade Media eran os clérigos, curas, frades e predicadores quen trasladaban á gleba temerosa permanentes e apocalípticas mensaxes sobre a peste, o castigo dos fornicadores, as penas infernais dos herexes, o inferno ígneo dos pecadores e a fin dos tempos. Hoxe son os medios de comunicación os que -con mensaxes máis comedidas, é certo, pois algo temos evoluído- os que, un día si e outro tamén, agoiran a fin de algo, metendo na xente unha ansiedade irrefrenable por estar á altura de tanto cambio. A que se orquestrou co bendito efecto 2000 foi boa. Tamén cando se introduciu o euro, xornais, revistas, radios e televisións abafaban con consellos que parecían dirixidos a deficientes mentais obrigados a resolver unha asíntota vertical. E, claro, non pasou nada. A fin dos tempos, a apocalipse constante é unha murga eu creo que anexada xa xeneticamente ao ser humano.
Cada vez con máis intensidade e frecuencia, os titulares anuncian a definitiva imposición do libro dixital que, por fin, vai borrar do mapa ao anacrónico libro impreso. Así xa estaremos por fin ao nivel dos norteamericanos, o que, polo visto, marca o estándar do benestar, a intelixencia e as decisións sabiamente tomadas, pois alí Kindle está facendo auténticos estragos. Ninguén me poderá acusar de dixitalófobo: nos últimos meses, ademais de incrementar a capacidade e riqueza da libraría dixital da USC, asinamos contratos con media ducia de empresas de contidos dixitais; ademais, aloxamos con frecuencia practicamente semanal ebooks en acceso aberto no repositorio da universidade. Pero non podo deixar de manifestar unha certa sensación de fastío perante estas tenaces campañas de prensa, sobre as que tampouco podo evitar moitas prevencións e desconfianzas a respecto de intencións espureamente interesadas. Como Adso de Melk ao final da súa vida, eu tamén me afasto cada vez máis da intelixencia que quere saber e fío das poucas percepcións seguras que nos van ficando; como o meniño negro que soña con ser Ronaldo arreándolle couces a unha bóla de trapos, quen teña o gusto de ler, o amante dos libros lerá sobre o que lle boten, e ese é un pensamento alentador. Logo, o que haxa de ser será.

A palimpsest

2011-10-20T10:49:00.000-07:00

O que é ser listo! Eu creo que determinadas ideas son inequívoca manifestación das habelencias intelectuais coas que, se ben Natura nos ornou maternal e máis ou menos igualitariamente a todos os seres humanos, moitos menos son quen de aproveitar en todo o seu zume. Iso que normalmente nos leva a exclamar arroubados: que grande idea! Nos créditos iniciais da magnífica adaptación cinematográfica que Jean-Jacques Annaud fixo d'O nome da rosa de Umberto Eco en 1986, a relación entre a novela e a fita foxe de ser expresada de xeito convencional, do tipo: Based on the novel of Umberto Eco. A forma en que esa relación é mencionada reviste unha brillantez simplemente xenial, emocionante: A palimpsest of the Umberto Eco's novel. Que grande idea, en efecto! Dunha parte, a sóa referencia á técnica do palimpsesto evoca, de maneira inevitable, a época dourada da produción libraria manuscrita, os séculos XII, XIII e XIV, e somerxe ao espectador avisado nun engaiolante xogo de veladas suxestións sobre os libros, que son, no fondo, os verdadeiros protagonistas da fermosa sinfonía semiolóxica que é a novela. Doutra banda, o director do filme expresa unha exquisita homenaxe á obra orixinal, ao recoñecer que a adaptación de tan truculento e complexo relato a unha acción desenvolvida en apenas dúas horas non é senón un palimpsesto, unha reescritura sobre o soporte orixinal do que por forza houbo que eliminar unha enorme cantidade de elementos, mesmo facendo variar algo a trama ou mudar a intervención de certos personaxes para acomodar no exiguo leito de Procusto cinematográfico o tempo (a cursiva refírese a que uso agora o vocábulo como tecnicismo) interno da novela. Elegante, suxestivo, poético procedemento. Poético. Un, en efecto, que ten alma de poeta, encontra na idea do palimpsesto, alén da propia técnica, unha variedade de afalagos misteriosos: o etorno encontro da lectura e a escritura, que, como a enerxía, non se crean nin se destrúen, só se transforman. Eu, que son home a quen lle gusta conciliar a modernidade con sublimes tradicións, evoco cando podo o estilo antigo. Fágoo, claro está, de xeito anónimo e sen trompeta, para defender que alguén pense que son un extravagante ou, ítem máis, un pedorro. Hai pouco, despois de someter a un libro polo que devecín en verán a un trato cruelmente estival (viaxes, transportes á praia no fondo dunha bolsa mesturado con toallas molladas e pringosos botes de crema solar, depósitos conxunturais na area...), o meu amigo rematou francamente estantarelado e coa encadernación feita unha pena. É o caso que o libro era emprestado e, no remate das ferias, debía restituílo ao seu lexítimo dono en condicións razoables, malia as enérxicas protestas deste en que non me molestara en facer tal pois dáballe igual o deterioro do volume. Que amarga ingratitude sería pola miña parte non reconstruír tan fiel amigo! Encarguei a leve palinxenesia do libro (apenas pegar de novo o lombo ás tapas e engadir unhas gardas novas) a un habelencioso encadernador amigo meu.
Agora, xa devolto ao seu insensible amo, quero crer que o exemplar ten algo dun palimpsesto, dun moderno palimpsesto que, de aquí ao remate da súa vida, levará para sempre a miña indeleble, ben que invisible, pegada, que só un ollo moi experto será quen de adiviñar. E quero crer tamén que o libro que un verán foi meu, comigo viaxou e me fixo evocar mundos lonxanos en noites de fogaxe ou seráns de suave levante fronte ao mediterráneo, sempre me lembrará con agarimo e gratitude.

Traizóns

2011-10-19T11:21:00.001-07:00

Unha exitosa autora aínda nova declara en certo xornal gratuíto: Si escribes pensando en vender, al final te traicionas. É un titular gráfico, redondo, puído e brillante como unha bóla de billar. Pero un algo insincero, porque quen, entre tanto escribidor como hai, á espera da benéfica esmola dun premio municipal por un novelucho sen futuro, non daría media existencia por trocarse en Dan Brown, Follett, Vargas Llosa ou algún sueco destes de agora? O que esa moza quere dicir coa súa linda declaración, supoño, é que, en efecto, no contrato que o autor -xornalista, narrador, poeta, dramaturgo...- subscribe coa obra que crea latexa un pouso de entrega, un compromiso de xenerosidade coa propia obra no que, na súa máis pura expresión, non cabe abeirar excesivas esperanzas en que o creado guste aos demais e debera abondar con que gustase ao propio autor. Concordo con toda vehemencia co pensamento de Wilde: todo poema malo é sincero. E tamén coincido, en algo que me atinxe moi directamente, coas reflexións do meu colega e amigo Joaquín Rodríguez: para mí tener que escribir un blog es, sobre todo (y aunque nadie lo reconozca), un ejercicio de solipsismo, un soliloquio, casi un monólogo consigo mismo, paradójicamente, claro, porque se hace en abierto , exponiéndose a la mirada de quien quiera verlo, como una botella lanzada a las profundidades abisales de la web invisible ("¿Por qué escribo un blog?"). Así que cultivar a estética da palabra para vendela é, se vale a apreciación un tanto radical, prostituír a literatura, agardar un beneficio material e vil que tarde ou cedo vai traizoar a nobre pureza do contrato orixinal: xa non escribo para gustarme a min mesmo senón, aínda en contra da miña propia inclinación, para gustar aos demais.
Todo é segundo quen. Ocórreseme que este último argumento debe ser especialmente caro aos que (tal vez coma quen subscribe) quixeran ver coroados os seus anónimos esforzos en catacumbas como estes fragmentos cos loureiros da fama e o ouropel da notoriedade. Xa ve vostede a que exercicios de sinceridade pode chegar un.

Ni-ni

2011-10-12T09:25:00.000-07:00

Sobre a plasticidade do mundo e as súas cousas, di o proverbio que cada un fala da feira segundo lle vai nela. Por fortuna, para xulgar o país en que a deusa Ventura tivo o capricho de facernos vir ao mundo hai cousas moi malas pero tamén algunhas boas. Non sei se será xusto endosar sen máis a unha deplorable caste de políticos ignorantes da boa e sensata gobernanza a responsabilidade de termos perdida unha xeración de rapaces, unha xeración popularmente definida pola sistemática negativa do sistema social a encaixalos sen traumas (a xeración ni-ni), algo sobre o que xa teño reflexionado. Cando eu era rapaz, o kit medio do emigrante galego, murciano ou extremeño a Suíza, Francia ou Alemaña incluía o máis absoluto desposuimento, unha pucha, catro mudas e unha maleta de cartón pedra. Agora emigran, a países que obviamente resolven as súas crises con maior vantaxe, telecos, licenciados en química, enxeñeiros industriais, médicos e biólogos, con másters e inglés fluído, fartos de facer fotocopias ou de atender chamadas como teleoperadores por catro perras. Mentres se desperdicia tanto investimento e se desmoronan futuros (ou, coa lonxanía e unha chispa de valor, se erguen outros), aquí se constrúen cidades da cultura, aeroportos en Ciudad Real ou Huesca, ou se vai un de rositas a cobrar un pastizal como ex-o que sexa despois de deixar unha comunidade autónoma cun deficit que ronda os dous mil millóns de euros. Di outra venerable paremia que a río revolto ganancia de pescadores. Eu creo (e este é un pensamento probablemente tan pouco orixinal como inquietante) que desta crise, tan consoladora, no fondo, como orixe -seguramente pasaxeiro- de todos os nosos males, alguén está quitando cacho, pero moito cacho. Observado o asunto dende este punto de vista, e coa preocupación directamente derivada de ter fillos en idade de merecer, resulta moi difícil desbotar ese pensamento tan hispano, tan goyesco: qué merda de país. Pero, como apuntaba no introito, hai, por fortuna, outras cousas que mitigan o impulso, primario e cotián, de pegar na garracha e purgar o país vía Lynch de sete ducias de sinvergonzas.
Hai 25 anos (cando eu tiña 25 anos menos dos que teño agora, xa é coincidencia), os servizos editoriais de varias universidades (entre elas a compostelá) decidiron darse unha alegría, crer en pouco máis en si mesmos e no traballo que desenvolvían, e saír da catacumba na que levaban toda a vida. Tratábase, no fondo, de atribuírense con claridade unha función similar á de calquera editorial, obxectivo que topou ao principio con non poucas resistencias derivadas das inercias dunha universidade atrofiada, nacionalcatólica e cun inveterado complexo de inferioridade. Non importan hoxe os detalles do complexo proceso en virtude do cal pasamos de Secretariados de Publicaciones -pouco máis ca negociados burocráticos para a impresión de materiais absolutamente faltos de interese e demanda- a prestixiadas editoriais con presenza nos foros e feiras profesionais máis importantes do sector. Fiquen eses detalles para outro post. Apenas quería con este exemplo e reflexión apelar a que eu e moita máis xente coma min -unha masa crítica, comprometida e honesta na que xurdiamente creo- non merecemos un país así, nin, moito menos, unha clase política -inculta, oportunista e sectaria- que está afondando con teimosía flagrante en darnos todos os días motivos para exclamar: que merda de país!

Libri volant

2011-10-10T09:21:00.000-07:00

Levo moitos anos visitando anualmente a nosa feira do libro español LIBER, pois, como adoita ocorrer con estes eventos, é un magnífico escaparate para, dunha parte, pulsar en vivo e en directo a evolución do sector e, doutra, ver moita xente da profesión que non se ve en meses. Saúdos, apertas, afectos reeditados (nunca mellor dito), cafés ás présas, xuntanzas meteóricas unhas seguidas das outras, conversas fuxidías, asistencia a mesas redondas, presentacións e breves conferencias, promesas, compromisos... e, sobre todo, un grato intercambio de miserias. Das grandes cifras ás calderillas; dos grandes grupos aos editores independentes; do ouropel da sona á grisalla do anonimato; de autores estrela a novatos perfectamente ignotos; do pastelón da narrativa escandinava e os bestsellers ás frangullas dos libros de fondo, a edición vive (André Schiffrin xa o vaticinou hai máis de dez anos) nunha encrucillada na que nada é como foi antes e nada sera como hoxe é, unha encrucillada aínda, se cabe, precípita por unha crise túzara e imprevisible. O embate dixital que semella non querer acabar de arrancar fronte -paradoxalmente- a unha redución en 2010 de case trinta millóns de exemplares impresos menos ca en 2009 son a tea de fondo dunha transición que se está facendo eterna. Quen espera desespera. Ao cabo (e isto supoño que é un consolo) toda época ten moito de recapitulación das anteriores. Un filósofo ilustre díxome unha vez que, na súa opinión, toda a filosofía de Occidente é unha recapitulación de Aristóteles. Ao mellor, seguindo o símil, a edición -en canto tecnoloxía da comunicación escrita global- leva séculos reinventándose, recapitulándose. Doerse, como este menda fixo tantas veces, da efemeridade e evanescencia derivadas dunha produción en masa pode mesmo resultar unha queixa pouco orixinal. Cando san Bernardo de Claraval na primeira metade do século XII, época na que o libro manuscrito adquiriu inusitado desenvolvemento, deploraba a premura coa que se difundían os escritos do seu xurdio inimigo ideolóxico Abelardo , afirmou: Libri volant! Que diría hoxe!?

Unha confesión

2011-10-05T09:20:00.000-07:00

Hoxe teño o corpo de facer unha confesión. Unha amiga miña, moi lista e sabedora das cousas do mundo, di que a certa idade todos os homes temos a cara que nos merecemos. Refíerese ela a que os camiños que se transitan nesta fodida congostra que é a vida van deixando un ronsel de pegadas indisimulables consonte o noso rostro estea afeito a reflectir máis ou menos permanentemente segundo que emocións: angustia, mala ostia, alegría, gana de compartir, tristeira, pesimismo, preocupación, ansiedade, convicción, seguridade, medo... Ao cabo, por fortuna para a maioría a vida, este misterio, é unha mestura máis ou menos ponderada de tales sentimentos. Pero é certo que o abuso sistemático das ondas negativas e destrutoras ou a fantástica preminencia das positivas e edificantes tinxen as nosas liñas de expresión xa de luz ou escuridade, xa de febleza ou forza, xa de verde, xa de gris. Eu, cuando me paro a contemplar mi estado y a ver los pasos por do me ha traído, deduzo, conforme as conclusións a que o meu rostro me conduce, que, como o poeta, a mayor mal pudiera haber llegado. Todo, ao meu xuízo e xa ultrapasado o medio século se entrecruza, e non acerto a distinguir os logros profesionais dos persoais, pois todo é produto dun mesmo talante ou Weltanschauung. Valoro o mesmo as gabanzas dunha persoa extremadamente culta por unha fermosa edición que o recoñecemento da señora que limpa o meu despacho na uni por regar con tanto primor as plantas que o adornan: ai, non se ven moitos homes así, dime cando me ve dando de beber a un fermoso crotón que teño. Aprecio de veras a absoluta falta de importancia que os meus fillos atribúen aos (aparentes) éxitos de seu pai, pois é un indicio certo da súa valía humana. Recentemente aceptaron con resignación, e máis ben indiferenza, acompañarme a un acto no que o un importante político me fixo entrega de certo galardón.
A miña receita vital é simple: ser listo tanto para os polinomios como para os recados; poñer entusiasmo e convicción no que se fai; erguer todos os días un altar á deusa honestidade; crer e confiar na valía dos demais tanto como na propia (como mínimo) e, lembrando a Tagore, non chorar porque se faga de noite pois as bágoas nos impedirán ver as estrelas.

Momentos como regalos

2011-10-02T11:48:00.001-07:00

Escribo isto o domingo contra a tardiña. Ao mellor cando vostede o lea é luns pola mañán, ese momento, en realidade igual a tantos outros momentos, pero tan deostado por unha sociedade que atopa no lecer o acubillo certo do agobio que o consumo nos esixe. Se está vostede dándose ao demo porque atopa na volta á rutina laboral, coas súas miserias e pequenos infortunios, unha serie de catastróficas desgrazas e ve a semana que comeza como un túnel profundísimo ao que non se lle enxerga fin, déixeme que o agasalle con este momento na esperanza dun pouco de consolo, porque, como ben se sabe, o momento da creación literaria precisa de ambientes e postas en escena adecuadas. Son as 20:18;escribo (como o fago dende hai dez anos) ollando o val da Amaía dende o cómaro privilexiado que representa o baixo cuberta da miña casa (a cara B de tan poético contorno é botar o día baixando e -o que máis grave- subindo escaleiras); o aire é un bálsamo, pois estes primeiros días de outono van da man dos últimos do seu curmán setembro e o verán fala de querer quedar; o azul inmenso e case branco do ceo fúndese co verde escuro do val e as luciñas das casas e do tendido dos camiños e estradas van nacendo aos poucos, como avelaíñas tímidas e estrelecentes; pequenas columnas de fume, case como fíos invisibles, traen o arrecendo dos fogares; alguén rega o xardín; os nenos xogan á pelota e séntense os seus brados violentos, masculinos, as súas invectivas machunas, que son, máis ou menos, como as invectivas dos nenos que xogaban á pelota hai corenta ou sesenta anos; un melro serodio e de certo un chisco despistado ofrece a un aparente anonimato o seu xugoso rechouchío, pero aquí estou eu para dar fe da súa modesta proeza, a heroicidade humilde dun paxaro que me endoza este momento como unha culleradada de mel ou o sexo inesperado. De fondo, o clave da Obertura á francesa en si m BWV 831, de don Juán Sebastián, xenio alemán tan querido, case me fai chorar de pura emoción, pois todo comunga de consún: o aire como un bálsamo, a extremaunción do día, as luciñas das casas, o fume en volutas inocentes, o melro que xa calou, a voz das nais que chaman polos nenos para a cea, o meu home que xa consolou a fogaxe do xardín co frescor da auga, a música de Bach… E penso: puta soberbia que nos roe a vida. Hai tanto en tan pouca cousa!

Sen solución de continuidade?

2011-09-28T09:05:00.000-07:00

Malia que aprender ten en galego o dobre valor dos latinos 'docere' e 'discere' (e, así, estou aprendendo a tocar a guitarra e estoulle aprendendo a Maria a tocar a guitarra), para os efectos dunha sorte ou ensaio de frase lapidaria que vou emitir como introito deste post, preciso botar man do verbo alternativo ensinar, de dubidosa enxebreza si, pero que resulta útil para desfacer molestas anfiboloxías. A frase lapidaria (que, nacendo con tal vocación, ten ben pouco futuro como frase lapidaria) é: O máis grato de ensinar é o moito que se aprende.
Hai uns días, respondendo ao xentil convite dun grande amigo e colega de fatigas varias, impartín unha sesión docente de dúas horas nun curso de "Hermenéutica de textos filosóficos", materia de primeiro ano do grao en Filosofía. Dito así, probablemente soe a que fun convidado pouco menos que por don Pantuflo Zapatilla a impartir unha charla sobre a trascendencia económica da colombofilia aplicada ás tecnicas modernas de agrimensura. Pero non. A cousa é moito máis simple: sendo que a hermenéutica, como quere o lexicógrafo, é a arte ou ciencia de interpretar textos, a miña disertación consagraríase, precisamente, a un breve percorrido crítico pola orixe e evolución dos textos, como soportes da interacción e transacción da cultura. Titulei a lección, de xeito ben pouco preciso, O libro, a comunicación e a cultura. Durante dúas horas, e perante un abigarrado auditorio de máis de cincuenta mozos e mozas, de actitude primeiro cauta, pero despois extraordinariamente dialéctica e fluída en relación ao orador, establecín os fitos, ao meu modo de ver, máis salientables dunha evolución sen solución de continuidade, pois tal foi o leitmotiv da disertación: así, entre a arquifamosa moza pompeiana do séc. I d.n.e., que terma coquetamente do stylus e a tabella, e unha moza xaponesa que sostén unha tableta Google Android, ou entre unha táboa cuneiforme sumeria, o papiro grego de Derveni e un codex medieval non hai solución de continuidade, pois son formas diferentes dos mesmos procesos: transaccionar a información de xeito activo (escribindo) ou pasivo (lendo). E aquí, -porque ensinar é ensinar a dubidar (a frase lapidaria, neste caso, é de alugueiro)- introducín un elemento crítico: sen solución de continuidade? Non. Os seres humanos precisamos someter os feitos e as entidades do coñecemento a lindes, mouteiras, clases e categorías de clases. Cremos, desta maneira, que a primeira novela moderna é a do fidalgo cervantino, que en 1789 c0meza o que chamamos mundo contemporáneo ou que o libro inventouno Gutenberg. En efecto, mediando a décimo quinta centuria, nun escuro obradoiro maguntino un curioso personaxe a medias intelectual e a medias industrioso artesán fundía en chumbo caracteres góticos para aplicar á galera, imprimir páxinas e reutilizar as matrices, así fundidas, en galeradas e páxinas novas. En tres anos, entre 1452 e 1455, contan as crónicas que aquel meu tocaio (Johann ou Hans) imprimiu unha Biblia latina na exigua tiraxe de 180 exemplares. Herrn Gensfleisch, por completo alleo á categorización que da súa persoa e obra ía facer a posteridade, puxo os fitos da segunda solución de continuidade nos soportes da cultura. A primeira foi, claro está, a propia invención da escrita, pois dende as orixes da linguaxe habían de pasar centos de milleiros de anos antes dos primeiros ensaios de transacción gráfica das mensaxes orais (contra, digamos, o cuarto milenio a. C. en Sumer). A terceira solución de continuidade -internet e a expansión ilimitada da información- estámola vivindo e, como protagonistas ou testemuñas dun feito tan impresionante, debemos sentirnos privilexiados. Analizada dende este punto de vista, a dialéctica diaria sobre a competencia de soportes e os eventuais triúnfo ou retroceso do ebook a respecto do libro impreso devén unha liorta un chisco mísera e inútil . Porque, de cando en vez, cómpre poñerse un pouco apocalíptico. Ou estupendo, como don Máximo Estrella.

Menosprecio de aldea e alabanza de corte

2011-09-21T11:18:00.000-07:00

Unha vez preguntáronlle a Augusto Assía, nom de plume de Felipe Fernández Armesto, se era nacionalista. Don Felipe, que sabía moi ben onde lle apretaba o zapato a cada quen, respostou: Si, eu son nacionalista dos Estados Unidos, país no que vivira anos e coñecía moi ben. Fernández Armesto, que non era nada inxenuo, significaba coas súas palabras que todo nacionalista é un entusiasta defensor da súa terra, e, para tal entusiasmo, hai que ter unha gran dose de admiración polo país mesmo. El sentía esta admiración polos Estados Unidos e, probablemente, e malia a súa condición xenética de labrador, non atopaba ningunha razón para un tal sentimento verbo da súa natal Galicia. En troques, don Ramón Otero Pedrayo, que -como todos os intelectuais da xúa xeración- era idealista e honesto (e dicir, un inxenuo de regulamento), idealizaba, nunha liña perceptiva ininterrupta dende os devanceiros decimonónicos, a aldea e a vida rural galega, que el, na súa crasa inxenuidade, quería xeórxica, bucólica e pouco menos ca heroica. Nun fermoso limiar asinado en 1948 a un honestísimo libro (Supersticiones de Galicia y preocupaciones vulgares, o seu autor o ilustre galeno D Jesús Rodríguez López; Tipografia Flórez, Batalla del Salado, 7, Madrid), naquel seu robusto galego, dicía don Ramón: Os labregos, eternos nenos e raza vella, mitoloxía de alborada e de medo inizal à noite e angueiras obrigadas dend'o comén da cultura.
Nunha cultura antropolóxica como a nosa, marcada a lume por raiceiras rurais tan fortes, a exaltación da aldea resulta ser un elemento consubstancial e case haxiográfico. Estámolo a ver actualmente coa beatificación por parte do establishment cultural de Balbino, algo que, ao meu modo de ver, xa vai cheirando. Eu non sinto unha excesiva simpatía polos habitantes do noso medio rural, e falo en termos de antropoloxía xeral, non de persoas ou actitudes concretas, e desde logo nunca me traguei esa pílula maniquea tan cara ao nacionalismo do "campesiño asoballado", vítima propiciatoria e inocente da terrible maldade do cacique señorito. Ben en troques, creo que unha media humana caracterizada polo seu inmobilismo consciente, a súa permanente dobrez e maliciosa picardía, a súa desconfianza sistemática a toda forma de modernidade e, por suposto, a toda forma de solidariedade e pensamento colectivo, foi, é e temo que serguirá sendo unha pesada rémora para a constitución dunha auténtica sociedade civil, dinámica e verdadeiramente progresista, en Galicia. Como cidadán urbano sinto ter moito máis en cómun cos meus amigos de, non sei, Murcia, Madrid ou Albacete ca con individuos que habitan a 500 m da miña casa nun palafito sen recebar (para non pagar licenza de primeira ocupación) e seguen crendo que iso de que o home chegou á lúa é un conto (é un caso real). Os habitantes das xéorxicas aldeas de Galicia son os directos, e conscientes, responsables do feísmo arquitectónico, do espolio sistemático do medio natural, da espantosa invasión de eucaliptos, dos somieres pechando as leiras e dos depósitos incontrolados de lixo por toda a parte. É dicir, os responsables do destrozo dun, outrora, fermosísimo país. Eis por que me sinto tan pouco proclive a incorporar como parte da miña cultura unha civilización rural detida no tempo e que, paradoxalmente, semella gustar tanto á cultureta patria. Alá eles.

Estorniños e pardais todos queren ser iguais

2011-09-17T11:31:00.000-07:00

Nas miñas aulas do mestrado de edición, teimo moito nunha idea para que os alumnos se vaian afacendo a un mester que non todo o mundo é quen de asumir: a metade do tempo útil dun editor vaise en rajar. E non só hai que falar, e moito, Hai que convencer falando, o cal xa é máis complicado. Porque por falar, hai xente que fala a dios pero sen miolo. Na miña vila había unha señora de mal nome a Muda porque non calaba e mareaba a maría santísima. Non. Un editor debe falar, moito porque son moitas as horas que traballa, pero debe facelo con tino, asisadamente, con autoridade e transmitindo convicción. Casi ná. Pode parecer esaxerado, pero canto máis cumpra con tales preceptos, mellor lle irá, e falo pola miña experiencia. Aos autores nas editoriais pásalles cos seus orixinais como aos pais nos colexios ou aos xardíns dos acaroados (adosados para quen non estea ao tanto das innovacións léxicas máis enxebres): tendemos inevitablemente a pensar que o noso é o máis bonito, riquiño e por suposto o que merece unha atención máis inmediata. Esta permanente tensión entre a esixencia derivada dun rutineiro que hay de lo mío e a xestión coparticipada de cincuenta orixinais en fases diversas configura, sen remedio nin edulcorante algún, que un dispositivo oral diplomático, contundente pero moderado nas formas e que emane autoridade e coñecemento sexa a ferramenta laboral sobre a que alicerza o éxito dunha xestión tan complexa. Doutra parte, tamén me fai pensar que o uniforme de traballo dun editor debera ser un mono de amianto e unha mangueira pois, ao cabo, non fai senón apagar lumes todo o día. O autor ou autora vaidoso, repelente, pagado de si propio e convencido de saber facer libros é un xénero que abunda máis do que cómpre. Transaccionar ideas con xente tan impermeable é un exercicio de paciencia especialmente extenuante: cando queren facer valer, coa ousadía propia do ignorante, o seu criterio técnico fronte ao do propio editor, chega o tempo de botar man das imaxes ou símiles e preguntarlles se, cando teñen ao técnico da lavadora ou o fontaneiro na casa, tamén lle impoñen por onde meter a chave inglesa ou que tubo é o que deben cambiar. Os cagaprisas, vítimas permanentes da angueira que lles provoca a impaciencia, son tamén outra pandemia. Entregan o orixinal un luns coa ínfula de teren o libro publicado o venres, invocando non se sabe que premuras. Un vello impresor que eu coñecín, moi sabio, tiña para estes suxeitos dúas pílulas infalibles. Cando lle entraban pola porta botando tacos e ristras e, convocando as potencias infernais, eran informados de que o libro aínda non estaba editado, o meu impresor, con apousado ton, lles subministraba unha imaxe zoolóxica chea de tenrura e bo siso:
-Á gata por parir con présas saíronlle cegos os gaticos.
Se a primeira pílula non daba efecto, ficáballe aínda a segunda, un plan b tan demoledor na súa impecable lóxica, que o impaciente cagaprisas non podía senón encartar a gaita, como se adoita dicir:
-Non hai traballos urxentes: hai encargos tardíos.
Do mellor que levo oído nos últimos tempos acerca desta espiñenta cuestión das relacións humanas no eido laboral e da resolución de conflitos, é algo que me contou un magnífico amigo da capital, que se dedica á informática de empresas dende hai moitos anos. Cando ve que a dialéctica co seu interlocutor está nun punto morto e a interacción de argumentos xa non é posible, recorre a endosarlle un refrán, o primeiro que se lle vén á cachola, que, por suposto, no 95% dos casos non ten absolutamente nada que ver co contexto da conversa:
-Y ¿sabes lo que te digo, campeón? Que casa de dos puertas mala es de guardar. Ou:
-Y además, fíjate lo que te digo hoy y recuérdalo cuando te sientes delanre del ordenador: no por mucho madrugar amanece más temprano.
O meu amigo está encantado coa estratexia: o pensamento lateral a que obriga unha sentenza tan extemporánea sume, polo visto, aos seus interlocutores nunha lagoa ou segmento branco, no que é preciso voltar a conectar cabos soltos. Un espazo que é aproveitado polo meu home para tomar folgos e rirse un pouco de todo. Ata de si propio. Vou rematar este post asegurándolle, querido amigo, que neste asunto da complexidade das nosas relacións nun mundo presidido polo estrés, as présas e a supervivencia do máis forte, teña sempre presente que can e gato non comen ben no mesmo prato.

Euménides

2011-09-12T11:19:00.000-07:00

Contemplada en panorama, a historia da humanidade é a historia das guerras da humanidade. No devir milenario do sapiens non existe solución de continuidade entre Alexandre Magno e Milosevic ou entre a brutal toma de Laquis por Senaquerib e a guerra civil libia deste verán: liberación do xugo ou dominación do outro; territorio; relixión; raza; ideoloxía... calquera alento vale para acenderlle a mecha ao sangue, ao lume, ao sufrimento, á fame, á dor. Secomasí, en termos absolutos, a conflagración que devastou o mundo entre setembro de 1939 e maio de 1945 é, sen dúbida, a acontemento máis importante de toda a centuria e, probablemente, un dos máis importantes da historia toda do xénero humano, se por importante -fronte a calquera outra consideración- reputamos a cifra de non menos de 55 millóns de mulleres e homes de toda idade e condición matados polos seus semellantes no tempo récord de seis anos. Existe algo máis importante na historia do mundo?
Hai acontecementos cuxa crítica ou consideración obxectiva non pode ser xa orixinal. A máis de sesenta anos de ter acaecido, sobre tan espeluznante episodio da historia dos nosos devanceiros -episodio que por boa ventura o deus azar nos librou- ficou xa todo dito. A economía, a politoloxía, a ciencia xurídica, a socioloxía, a psicoloxía, a historia, a antropoloxía e supoño que ata a psiquiatría practicaron sesudas diseccións, profundas e definitivas análises, coa contraposición serena de puntos de vista, datos e cifras da guerra terrible, sobre as resultas da cal, para ben ou para mal, se montou o mundo contemporáneo. Pero a literatura é outra cousa, un acubillo certo, a última Thule sobre a que afincar unha nova pica. A carón de bodrios que fan lexión, hai novelas normaliñas, hainas boas e mesmo moi boas. E logo hai unha categoría distinta, escasísima, unha especie en permanente extinción: hai novelas inmensas, inatinguibles, eses produtos que fan que un -que xa vive medio desenganado- se reconcilie, con todo entusiasmo e cando xa o cría case todo perdido, coa engaiolante captura que a fabulación fai do espírito lector. Las benévolas de Jonathan Littell -de quen xa se leva dito moito, pinche no enlace e afórrolle buscar en google- é un monumento literario froito dun talento excepcional e nacido para sacudir conciencias, remover emocións e aventurar novas respostas a preguntas vellas, que estimamos respostadas xa para sempre e sobre esquemas, digamos, "éticos" (as aspas son miñas) completamente establecidos en Nürnberg entre 1945 e 1946. Cumpría un SS o seu deber cando disparaba a unha nena xudía en Ucraína? E, se así era, non é certo que non existe cousa máis nobre ca cumprir co que eticamente se considera xusto e, aínda, necesario? Quen gañou e quen perdeu a guerra? Que tería ocorrido de gañaren os nazis? Cal tería sido o futuro da raza xudía e cal tería sido o papel da comunidade internacional sobre a shoah, cando esta mesma comunidade na conflagración se inhibiu reiteradamente de atacar manu militari os campos de exterminio? Non é a fronteira entre vítima e vedugo a liña máis feble que existe na nosa pobre condición humana? Baixo que circunstancias estamos dispostos a transitar dun a outro lado da barreira? Preguntas. Preguntas...
Remato hoxe de ler o libro. Comecei nas fogaxes do verán. Mil páxinas sen puntos e á parte. Terei que encadernar o exemplar antes de llo devolver á amiga que mo prestou (de directa asecendencia xudía, por certo, non deixa de ser curioso).

Enésima aproximación a una cabeza inescrutable

2011-09-08T11:56:00.000-07:00

Un bo amigo -cabaleiro da escola antiga, culto e refinado, profesor, ex-editor, deseñador e pintor, entre outras cousas, que puxo a estética por monteira e non para quieto un intre-, empeñouse hai uns meses en me facer un retrato, arte na que posúe habelencia extraordinaria. Eu, que teño ben presentes certas prevencións, non andaba moi convencido, pero por non dar a interpretar unha negativa impenitente como imperdoable descortesía, ao cabo accedín. As miñas prevencións proveñen dun razoamento simple: unha cámara fotográfica é unha máquina que se limita á reprodución da realidade. Vale, vale: a fotografía é unha arte e non serei eu quen o discuta (e menos cando aínda teño na retina a impresionante expo de Lee Miller na Fundación Caixagalicia da Coruña). Claro que sobre o produto (ou o induto) da reprodución fotográfica inflúe a mestría, personalidade e estética do artista de tras a cámara, pero, de seu, a captatio é cuestión de microsegundos. A arte pictórica é outro cantar, unha constructio de días, semanas ou meses, na que se verifica unha inevitable simbiose ou ósmose do ser humano artista co ser humano obxecto do retrato, unha relación que pode estar presidida, no momento da creación e para a perennidade, polo arcano do máis impenetrable misterio. Pense, entre innúmeras mostras, nos retratos da moza da pérola do meu adorado Vermeer ou no rosto de Moro por Holbein e entenderá o que digo. A outra distancia, Wilde coqueteou tamén con tan engaiolante mestura: transvasar a personalidade de Mr. Grey ao canvas que o conservaba e envellecía como el.
Hai uns días, o bo do meu amigo esteta e pintor xiroume visita e, medio desesperado, confesoume que ningún dos ensaios sobre a miña vera effigies, practicados sobre unha trintena de primeiros planos, acababa de convencelo. Na súa opinión hai algo no meu rostro que el non é quen de capturar (e abofé que non serán as liñas de expresión, o frunce dos beizos, nin a acuosidade dos ollos), algo que subxace ao que fisicamente ve. A tal punto, que o retrato que me traía, o máis aceptable na súa opinión do conxunto das probas deliñadas, intitulouno Enésima aproximación a una cabeza inescrutable. Cando o vin, sufrín un forte impacto. Alén dunha magnífica obra, trátase probablemente do retrato da miña alma vista dende fóra. Cousas así asustan.

José Luis recibe un premio

2011-08-31T10:53:00.000-07:00

Creo lembrar -teño agora tal preguiza que non me vou molestar en comprobalo- que nos parágrafos iniciais do meu querido Shanti Andía, o vello mariñeiro, relembrando a singradura da súa existencia, anuncia: Debo hablar de mí. En una autobiografía es inevitable. Hai nese debo unha humildade implícita, unha vaidade represa que acaen ben á captatio benevolentiae que todo autor precisa: non lle gusta falar de si, pero, para os propósitos da novela, resulta imprescindible. Tampouco eu gusto especialmente de aplicarme pomada e creo non telo feito máis ca cando considerei que a trascendencia dos feitos comigo relacionados -logros, actividades interesantes, tendencias...- concedíanme licenza para unha leve vaidade. E isto malia que un blog, pola súa intrinseca natureza de bitácora ou diario, devén moitas veces un repertorio, inane, patético e baldeiro, de inmodestias e egotismos. Todos precisamos do noso pequeno ego, pero en ocasións, en certas personas o tal ego é un xigante de medidas abafantes. O malo é que tamén, por veces, unha excesiva inmodestia pode conducir a unha actitude doadamente interpretable como falsa ou impostada. Deixa que é complicado isto de situarnos no mapa do mundo! Ben. O que quero dicir con todo este introito tan estantarelado é que algunhas das miñas colaboracións no recentemente pechado xornal GALICIA HOXE recibiron un premio. Non vou disimular que, por varias razóns que noutra altura explicitarei, a cousa prodúceme unha íntíma e tépeda satisfacción, que non sei se ten ou non que ver coa vaidade. Penso que non, porque se algo me teñen aprendido os anos é a relativizar o valor das cousas e a non conceder excesiva importancia aos sempre mundanos fastos e ouropeis. Pero si satisfacción, pois semella que, ao cabo, segue habendo quen aprecie ideas frescas para alén da actualidade política e a aburridísima cuestión lingüística, e, sobre todo, para alén das lindes, influencias, intertextualidades e nomes perfectamente coñecidos do inefable circuíto"oficial" do galeguismo cultural, ao cal eu non pertenzo.
Alguén do tribunal faloume de talento. Este é un perigosísimo substantivo tras o cal non hai más ca reflexos sobre a auga. Ora, si podo dicir, con don Pablo malagueño, que a min as musas sempre me pillan traballando. Grazas.
Máis ideas sobre premios.

Un documento oito válvulas

2011-07-29T11:06:00.000-07:00

A babilonia tecnolóxica na que vivimos conduce a peculiares hipertrofias. Cando se manexan centos de arquivos informáticos (.doc, .pdf, .jpg, .tif, .dat, xls., .ppt, .otd et sic de singulis), a imaxinación chega a resentirse á hora de bautizalos e os resultados poden producir especimes fantásticos: curripeq é un .doc que contén unha versión pequena do meu currículo; un equívoco lanjram.pdf é o nome da tradución que un tal Jose Ramón fixo dun texto inglés chamado Language. A certo documento redactado de consún por varias persoas en diversas reunións corporativas, decidimos chamalo Minerva, por razóns que nun tempo faranse obvias pero que, de momento, non veñen ao caso. Sendo a última versión deste texto a oitava, decidín chamalo Minerva V8 ('versión 8') e, no subject do mail no que o enviei a todos os colegas, puxen Minerva 8 válvulas. Un dos destinatarios viume ao pouco, e co seu aquel de rintintín ―unha das máis fermosas deformacións por etimoloxía popular que coñezo― preguntoume se estaba tolo. Supoño que o diría porque, ao seu modo de ver, en cousas tan serias e academicamente elevadas, non entra o humor. Eu coñezo moitas persoas, e abofé que vostede tamén, para as que a eficiencia e calidade profesionais só teñen cabida en ámbitos estatuarios e convencionalmente serios e que relacionan humor con carallada e ironía con falta de rigor: semella, daquela, que atopar elementos humorísticos no que un fai, por máis que o que faga sexa serio, sesudo e grave, é marca indeleble do trapalleiro ou do paiaso. Ben está que o crean e non vou eu a gobernar casas alleas. Pero penso que o argumento non só non é certo senón que, en troques, aplicar humor e ironía ás nosas rutinas laborais ten moi salutíferos efectos sobre a propia calidade do traballo, pois, por unha banda, faino máis agradable e levadío ―a risa é saúde― e, por outra, rir de nós mesmos e do que facemos relativiza a importancia que cadaquén atribúe ao que fai. Este é un camiño especialmente recomendable no entorno universitario, onde menudean de xeito especialmente intenso sesudos xenios incomprendidos, persuadidos de que das súas mois serias investigacións depende o futuro da civilización occidental. Na miña vida profesional ―e tal vez facendo gala dunha personalidade excesivamente expansiva, non o nego― percibo con claridade a primeira reacción de estrañeza cando, por teléfono, un interlocutor que non me coñece escoita do director de publicacións da Universidade de Santiago ―unha categoría que ben pode encaixar no prototipo do universitario-horrorosamente-aburrido― non sei, un xogo de palabras, un golpe de enxeño, unha anécdota chistosa que veña ao caso. Son éstas cousas que achanzan as relacións, rompen o xelo e fan que os compromisos flúan como engraxados con aceite. Persoalmente, non me custa nada despedir os mails profesionais dirixidos a persoas descoñecidas e doutras comunidades do Estado ou mesmo países con fórmulas do estilo de Saludos desde la esquina verde (ou a variante inglesa Greetings from the green corner, e que averigüen en Wyoming ou Vancouver que carallo é iso da esquina verde) ou Saludos cordiales desde una lluviosa y otoñal Compostela (ou o que veña ao caso, segundo o clima). Penso que son pequenos detalles que humanizan fluxos de traballos tan bestiais, deshumanizados e vertixinosos como os que compoñen o noso labor diario, apuntamentos que din algo de nós, unha folerpa poética, un relampo breve de simpatía e proximidade. Serán os anos, non digo que non, pero, nesta civilización de vítimas do estrés adictas ao trankimazim, aprecio cada vez máis a galanura e mimo, o humor respectuoso nas relacións interpersoais. Custa tan pouco e serve para tanto!

Romper a crisálida

2011-07-14T09:15:00.000-07:00

Nunha conversa telefónica de hai bastantes anos con Alonso Zamora Vicente, eximio filólogo e naquela altura presidente perpetuo da RAE, eu, que lembraba da carreira boa parte dos seus libros, quixen ter un galano con el e afirmei que, sen dúbida, a obra do sabio o sobreviviría. Don Alonso, recollendo con elegancia o académico piropo, reaxiu con sensatez e ironía:
―Hombre, que quiere que le diga, amigo mío; preferiría sobrevivir yo y no mi obra…
Pero non; a peaxe da existencia biolóxica é termos inscrita unha data de caducidade. Os obxectos que, en troques, sobreviven o paso do tempo recárganse, consonte envellecen, de feitizo, de misterio, de fascinante atractivo. Aquilo que os románticos chamaron genius loci ―o irresistible engado de saber que a oxiva baixo a que esou pasando é exactamente a mesma pola que hai oitocentos anos deambulou o abade dun cenobio cisterciano―, ben pode trasladarse ao genius rei, a maxia dos obxectos. Resulta conmovedor ―e, doutro punto de vista, fondamente inquietante― que un obxecto que podemos ver e que, se somos privilexiados, mesmo tocar, teña dez, vinte, cincuenta veces a nosa idade. As mans nas que andaría, os mundos que coñecería, as cousas que oiría! A venus de Willendorf, a carauta dourada do faraón neno, a dama de Elche, o Leabhar Ghabhála, a diadema de Ribadeo… o Códex Calixtinus! Nos últimos días ―universalmente coñecida a miña bibliofilia basal― houben de soportar vacilóns sen conto a conta (a redundancia valla) do bendito mamotreto. Conste que eu non o teño.
A vida dos libros é como a das persoas. Pode ser tranquila ou azarosa; rutineira ou excitante; insulsa ou divertida; gris ou verde. Ata o momento, o Codex, un venerable manuscrito tan venerable como aburrido, unha especie de Bin Laden (e.p.d.) ou billete de 500 euros de quen todo o mundo sente falar pero ninguén viu, pasou unha existencia gris, aletargada e melancólica en tristes andeis catedralicios cando non en mans de anacrónicos homes de curia que farían moi ben en casar ou de medievalistas e paleógrafos, serios e sesudos como don Pantuflo Zapatilla. Agora que o chorizaron, todo o mundo o bota en falta por unha sorte de incoherente sentido da propiedade ou incomprensible chauvinismo cultural. Pero alguén se preguntou que pensa, que cre o propio códice? El non se sentirá afortunado de vivir, tras séculos de mortal aburrimento, novas experiencias, contento de coñecer novos ambientes, de oír algo máis ca o roer da couza e voces diferentes das estatuarias salmodias dos curas, de respirar algo máis ca o arrecendo penetrante do incenso? Os libros deciden o seu destino, vontade contra a que se estrelan todos os intentos humanos de mudalo. Como o anel maldito da Terra Media, acaso o Codex, despois de tantos séculos, quixo desprenderse da crisálida e voar por conta propia. Cando dentro de mil anos, o propietario que entón teña o volume conte a súa historia, de certo que o roubo de 2011 ha de ser un episodio interesante.

Input / Output

2011-07-12T12:34:00.000-07:00

O input: nunha mañán especialmente estresante e chea de compromisos dispares, unha chamada telefónica dalguén que se presenta como profesor dunha universidade nova, lonxana e sureña, quen, confusa e bastante atropeladamente ―e, por suposto, como é adoito nestes casos, dando por suposto que eu coñezo unha morea de información que, claro está, descoñezo― no prazo de corenta e cinco segundos me fala dunha obra en tres volumes, editada nos anos corenta e cincuenta, de autoría dun científico inxustamente esquecido; me fala tamén dunha rede tecnolóxica de ámbito nacional consagrada a certas liñas de investigación punteiras de última xeración, de lolast, vamos; partícipame igualmente o interese da filla do devandito investigador, na altura profesora dunha universidade capitalina, en dar ao prelo unha edición facsimilar dos tres tomazos cunha grea de suplementos; no breve lapso de tempo en que escoito e non falo, vento ―privilexios da experiencia― un labor inxente, complexísimo e do que, probablemente, como dicía a miña avoa diolateñanagloria non vou sacar ni lana pa una pelota. Cando o meu interlocutor detense a alentar, mecanicamente obrigado pola fisioloxía da respiración, meto baza e inquiro que raio verde ten que ver a miña universidade con toda a barafunda que se me vén de trasladar coa esperanza de poder negarme. O meu home cita un nome vencellado á miña querida alma mater e parte así mesmo do plan editorial, que, como corso con patente ou tisana en temperamento alterado, alisa as enrugas dun proxecto tan revirichado: en termos técnicos, un embolao.
O output: case dezoito meses despois, vimos de tirar do prelo, en colaboración coa Red Temática Nacional en Tecnologías de Computación Artificial/Natural (RTNAC), un volume de máis de 900 páxinas en tapa dura, que incorpora a reprodución facsimilar de tres volumes editados orixinalmente en 1945, 1950 e 1952 polo Instituto Ramón y Cajal do CSIC: Dinámica cerebral. La actividad cerebral en función de las condiciones dinámicas de la exitabilidad nerviosa; o seu autor, o neurocientífico Justo Gonzalo Rodríguez-Leal (1910-1986), que, no Madrid triste e gris dos corenta, experimentando cos feridos cerebrais da guerra civil, postulou unha teoría absolutamente inédita e radical no seu tempo sobre a dinámica da actividade cerebral e a integración sensorial, que é pioneira dos estudos que hoxe se realizan, por exemplo, na Harvard Medical School de Boston e noutros laboratorios mundiais que abordan a funcionalidade cortical.
Reflexión: o inxente, arduo, metódico e honestísimo labor dun investigador ―alguén mo calificou esta mañán de "heroe" e estou de acordo― a quen un réxime noxento non fixo máis ca poñer trabas, renace, como o fénix de cinzas nunca apagadas, ao conxuro da conciliación de intereses, da fluidez de entendemento e da sensibilidade dun grupo de persoas que, en graos distintos, poñen todo o seu coñecemento e entusiasmo en dar ao fénix as mellores galas. É nese momento, ao coller por vez primeira o volume que lle traen da imprenta, cando o editor, ollando o libro con arroubo paternal, pensa que, sen dúbida, pagou a pena. Sempre paga a pena.

http://aestrada.miscelanea.com

2011-07-06T08:17:00.000-07:00

Onte presentamos na miña vila, A Estrada, a plataforma dixital da revista A Estrada. Miscelánea Histórica e Cultural. A revista edítase dende 1998 e eu entrei a facer parte do seu consello de redacción ―así como do padroado do Museo do Pobo Estradense «Manuel Reimóndez Portela», en substitución de meu pai tras o seu pasamento en 2000― no ano 2001. Nunca dixen que si a algo para figurar e non facer nada. E, modestamente, así foi neste caso. Puxen o meu escaso coñecemento ao servizo dunha revista que xa ía como un tiro cando eu entrei en contacto co seu equipo, nomeadamente co seu director Juan Andrés Fernández Castro, un deses raros especimes que ―nun mundo dominado pola vaidade, a estupidez e a ousadía― ennobrece o xénero humano coa permanente expresión dunha desinteresada entrega, intelixencia, inesgotable curiosidade e sorprendente modestia, cando, en realidade, ten moi poucas razóns para ser humilde. Colaborar con xente así ―cando un está afeito a tratar de cotío con tanto xenio incomprendido― é simplemente un privilexio.
Os maiores desaparecen e, con eles, os fíos que nos unen coas nosas orixes. Malia a escasísima distancia física entre Compostela e A Estrada (e o día que se remate a autovía será menor!), van desaparecendo tamén as pontes que me enlazan coa vila e os pretextos para voltar a ela. Amigos de outrora, familia que cambia, nenos que medran e se fan homes e mulleres… A vida que pasa e xira, o tempo que non para. Por iso, a miña colaboración co grupo da nosa querida revista é, subxectivamente, tan importante. A rolda de prensa na que onte presentamos a edición dixital foi para min un acto moi emotivo, de reencontro cos meus, de pertenza ao clan, con quen me unen vencellos de familia, de lembranzas e coñecementos comúns. Doutra parte, sinto un indisimulado orgullo de facer parte dunha comunidade humana que, en tempos de apretura e desánimo, atopa o xeito de reemprazar financiamento con convición, dificultades con fluidez de ideas e grandes alardes técnicos con intelixente aproveitamento. A vida conduciume inexorablemente (tíñao escrito no berce o día que nacín) polos camiños da cultura, pero por veces dáme un certo aquel non terme dedicado aos negocios ou a industria. Ao mellor era rico.

Vivaldi e as voltas que dá a vida

2011-07-04T11:25:00.000-07:00

Tras armala en varias ocasións coa expresión dos meus gustos ao respecto, medo me dá falar de música neste local. Pero, como me resulta imprescindible facelo, alá vai.
Eu a primeira vez que sentín os debuxos melódicos da "Primavera" de Vivaldi -frescos e xoguetóns como o rechouchío dun reiseñor- foi nunha Gibson Les Paul. Para facer honra á verdade, direi que herdei a miña melomanía militante de meu pai, malia diverxermos moito en gustos, non tanto no que a el lle gustaba e a min non (nomeadamente o bel canto), canto no que a min me gustaba e a el non. Neste último grupo estaba a música barroca, da que -xa xermánica, xa italiana- me declaro rendido devoto. Pero este foi -na súa ampla dimensión- un descubrimento tardío, aínda que sublimemente presentido no meu precoz contacto con Bach. Así é que a primeira vez que, como digo, escoitei nunha guitarra eléctrica o allegro de don Antonio veneciano -crego e libertino- eu non sabía nada del nin das súas quattro stagioni. Foi na televisión en branco e negro da casa familiar, andaría eu polos trece anos. O guitarrista era un fulano fraco, con aspecto de frade mendicante ou seminarista anémico, que atendía, logo o souben, por Antonio García de Diego. O resto do grupo que -na altura de 1974, nunha España na que aínda alentaba su excelencia- ousaba violar unha peza mestra da música clásica cunha interpretación tan ultramoderna e iconoclasta estaba formado por Mathias Sanvellian (violín e teclas); Christian Mellies (baixo) e Alain Richard (batería). Escoitar aquela versión de Vivaldi foi unha experiencia case mística, que me abriu ollos e oídos e modelou a miña sensibilidade cara a universos sonoros insospeitados, directamente relacionados co que deu en catalogarse como rock progresivo e sinfónico. Ao pouco merquei o disco, un LP dobre, chamado Ciclos, inzado de referencias esotéricas, evocacións estratosféricas e especulación cósmicas un pouco de guardarropía, todo hai que dicilo. Detrás de todo o proxecto, letras, composicións, dirección e produción, estaba Eduardo "Teddy" Bautista. Ciclos foi a última produción dos Canarios, que Bautista fundara dez anos atrás, un dos poucos grupos que soubo levar a posicións case políticas a súa inadaptación ao régimen, as súas melenas, o seu aspecto alternativo, a voz quebrada e os alaridos do seu líder. De feito, eu cheguei a Canarios da man dun fan do grupo, perdulario e borrachón, que había na vila, a quen aquilo de Free yourself lle ía como un queixo a un rato.
Hoxe, á luz de recentes noticias sobre as últimas andanzas de Teddy -en fin, do señor Bautista- volvín a escoitar o disco, mentres me entretiña en ler os textos do coidado booklet que acompaña o LP. Cada músico escribe unhas liñas de reflexión ou dedicatoria. O de Teddy di: Hijos del Universo. Anoche me asomé a un agujero que hay desde hace algún tiempo en mi futuro y llegó hasta mí la música de las esferas. Las armonías sutiles impregnaron mi ego y proyectaron mi fe en el entorno, haciendo de mí un panorama al servicio de mi generación.
Bueno. Supoño que podería poñerme patético, melancólico, indignado, moralista, crítico, triste, levemente enrabechado, frustrado, deprimido ou unha mestura de todo isto. Mesmo, á vista do devandito texto, podería poñerme ironicamente profético. Pero calquera destas posibilidades inspírame unha preguiza insalvable e o infinito fastío de incorrer nunha argumentación tan aburrida como inútil. Por iso, para rematar este post que, aínda que non o pareza, quere consagrarse a como manter o tipo nesta congostra fodida e revirada que é a vida, só se me ocorre un marabilloso adaxio popular: Hay que joderse.
(Na foto.: Teddy Bautista en Ciclos, 1974).

O crocodilo chora con motivo

2011-06-28T10:53:00.000-07:00

O xoves 18 de novembro de 2010 aparecía a miña primeira colaboración na contra de Galicia Hoxe, que hoxe (valla a redundancia) sae ao público por última vez. Sen dúbida, unha páxina do xornalismo galego contemporáneo que se pecha, ou, mellor, que rompe malamente. Aquela colaboración outonal chamábase Árbores e referíase a moitos bos amigos vexetais que coñezo de hai anos, a amizade dos cales cultivo nos meus deleitosos paseos polo verxel que é A Amaía. A última é do 23 de San Xoán pasado e falaba da fenda dixital da nosa sociedade. Entre as dúas colaboracións median 33 semanas e 33 reflexións, impresións, puntos de vista, pareceres, impresións, emocións, sentimentos, calafríos, calentóns e estremecementos variados que tiven a ben bautizar Bágoas de crocodilo, título que, creo eu, acaía ben á cousa, pois a columna recollía benevolamente as paparruchas dalguén que non ten moito motivo claro para andar por aí metendo o narís en todo. Literatura, sociedade, tecnoloxía, natureza, poesía, política, cine, universidade, edición... Onte, cando recibín a, digamos, airada carta do director Caetano Díaz, que hoxe reproduce o xornal na contra, fun présa dun sentimento agridoce: por unha banda, remataba para min o peso dun compromiso semanal que, fóra o benéfico cultivo do desinterese e a levísima vaidade de ver as miñas bágoas en letra impresa, non me reportaba maldito o proveito; por outra -rutineiro que é o ser humano-, estaba case acomododado ao agradable tópico hebdomadario de me enfrontar ao "artigo do xoves". Semella, en fin, que a miña carreira como xornalista cultural non está chamada a perdurar. Como París para Rick, sempre me quedará este recuncho, cada vez máis desolado. Non importa. O caso é estarmos ben connosco.
De por parte, non quero entrar a valorar as causas que levaron á desparición final de GH. Supoño que para os seus responsables o máis lóxico é buscar as culpas fóra e reivindicar a bandeira da lingua. Para moitos cidadáns a interpretación é, en troques, doada: cada pau que ature da súa vela, que xa está ben de tanta cultura subvencionada e de tanta cultura da suvbención. A nosa é unha sociedade complexa, con claves, autoimplicacións e imaxinarios que, aos meus 51, me seguen escapando. Eu, para min teño que calquera empresa xornalística agocha un risco altísimo: non conectar ou, tal vez, deixar de conectar co público, que é, como ben saben actores, políticos e fisioterapeutas, o tirano máis grande que existe baixo o sol do mundo. Pero ninguén (nin eu, que xa é dicir) coñece a fin de todos os camiños. Deploro fondamente a situación na que fican os 19 traballadores do medio e agradezo con toda a sinceridade e calor dos que son capaz a inmerecida confianza que os meus amigos Henrique Neira e Miguel Seoane, e tamén o director Caetano Díaz e o subidrector Xavier Cea -dos cales recibín constantes mostras de xentileza e bondade- depositaron en min ao consagrarme un espazo tan privilexiado como a contra, onde puiden sacar os nenos, que normalmente viven zarrapechados neste furancho dixital, de paseo polo mundo adiante.
Hoxe o crocodilo chora con motivo.

Godot

2011-06-22T10:17:00.000-07:00

Eu non vivín máis épocas ca a miña (intelixentísima constatación, por Xúpiter!). E, como non vivín máis épocas ca a miña, teño que botar man desa señora que por veces se pon tan seria e que todos coñecemos como Historia. Pero nin a Historia é quen de elucidar unha dúbida que hai tempo me ronda pola chola e que se relaciona co recente movemento de indignación popular, que, polo visto, periclita sen remedio. A miña hesitación formula ata que punto os diferentes sistemas políticos e socioeconómicos polos que o mundo veu transitando foron quen de fagocitar os movementos alternativos que, como reacción ás maldades daqueles, se desenvolveron xa con máis xa con menos intensidade. De certo que un historiador solvente ou un sociológo listo podería argumentar con moita más autoridade ca este impertinente curioso. Pero, sen que os meus escrúpulos queiran ser unha chamada ao derrotismo nin un alegato a prol do desánimo, non podo desfacerme de certas sospeitas nin do desexo impostergable de botar o meu cuarto a espadas. Non rematou EE.UU por facer o que lle veu en gana en Vietnam? Levantouse alguén en armas tras o asasinato de Osama Bin Laden lembrando aos americanos que, por moito que semellante esperpento tivese ben merecido o castigo, non poden facer o que lles pete? Onde estan hoxe os hippies? Supoño que os que sobreviven son honrados pais ou nais de familia que, por toda manifestación de inconformismo, perfúmanse con pachulí, queiman sándalo na salita e escoitan a Ravi Shankar, Janis Joplin ou o mago Hendrix. Que foi do milagro comunista? Pois que aos alemáns do Leste, que hoxe conducen un BMW, lles parece incrible que os seus pais conduciran algunha vez un Trabant, que semellaba un coche de tiovivo. E os heroes do 68? No mellor dos casos, melancólicos crónicos dun pasado que, como todos os pasados, se nos aparece tinxido dunha gloria e brillo incomparables coa mediocridade presente. E entón voltamos, coa salmodiante monotonía do tópico, a aquilo dos vellos tempos, época arcádica que, normalmente, a ninguén lle interesa o máis mínimo. Por veces xorden espíritos sinceros que son quen de chamar as cousas polo seu nome e percibir o frío que segue ás festas, cando xa non queda ninguén e o escenario de tanto exceso se viste de patético baldeiro. Así, un dos Panero chamou o desencanto aos anos que seguiron a euforia da transición, these wonderful years nos que -ao lume espeso dos Ducados primeiro e dos porros despois, á luz escasa dos flexos que remataban por poñernos a cara da cor do leite fervido- vivimos intensamente a ilusión de mudar o mundo. E mudou? Home, si, mudar mudou. Había partidos políticos, saían tías en bolas en Interviu, Supertramp tocou en Pontevedra, despareceu a censura e no país respirábase un aire de calidade, digamos, normal, non aquel gas deletéreo da ditadura, que fedía a incenso e mexo seco. E pouco máis. Ao cabo, os socialistas deviron sociatas adosatas, descubriron o pracer da ducha daria, o coche oficial e o despacho de deseño, e os comunistas, acomplexados e incapaces de adaptarse aos novos tempos, houberon de refundar, entre as cinzas cun pasado sublime, un partidillo marxinal. E daqueles ventos estes lodos. Sic transit gloria mundi. Que será dos indignados de hoxe, que, inasequibles ao desalento, seguen esperando a Godot? Pois apostaría a cobertura do meu móbil a que en oito de cada dez casos, ou moito muda o mundo ou en vinte anos estarán satisfacendo relixiosamente unha hipoteca, terán un golden retriever que atende por Strauss, un 4x4 coreano a prazos e serán adictos ás ofertas de Mercadona e Halcón Viajes. E, mentres, esperan a Godot, sen se decataren, tal vez pola ofusación do desespero, tal vez pola vehemencia da indignación, tal vez por seren mozos afoutos con gana de comer o mundo, que Godot non se presenta xamais, e que, contra toda esperanza de cambio, no mellor dos casos, tras a festa vén o frío do baldeiro, unha lixeira cefalea e un certo malestar de estómago, como de fartura innecesaria da que mesmo nos arrepentimos un pouco. Ese silencio cando marchan os invitados.
A min a crise estame servindo para reformularme moitas cousas, desbotar absurdas inercias ás que, como todos supoño, estaba afeito e a destilarme diariamente nun novo crisol de escaseza e
apreturas. Hai catro anos tería vaticinado unha convocatoria masiva á masacre perante unha rebaixa de emolumentos como a que sufriu o sector público español. E non pasou nada. Aturamos e seguimos cara a adiante, de novo confiados en que, tarde ou cedo, Godot chegará e nunca choveu que non escampara. Pásmame a capacidade de adaptación colectiva que temos perante a adversidade e aprecio de veras no país seguirmos arrimando o ombreiro, acaso convencidos de que a mal tempo boa cara. No que a min fai, moito ten que virar e torcerse a cousa para desposuírme do entusiasmo, da imaxinación e das ganas de seguir facendo ben as cousas. En fin, o mellor que sei.

Lo que queda del día

2011-06-11T12:39:00.000-07:00

Nunca se sentiu vostede como pouca manteiga sobre demasiado pan? O día morre sobre o val da Amaía. Unha fenda branca ábrese nas nubes grisazul e deita unha última raiola, escuálida e feble, na urdime verde dos bosques. A terra, as casas e a xente que as habita,recóllense tépedas, quedas. Prepáranse para cruzar a Estixia da noite. Parece todo inmóbil e en silencio. De lonxe chéganme os risos dos nenos no parque. Ladra un can. Eu escoito Islands de Scott Cossu e os meus dedos baten con dozura e paseniño nas teclas e van compoñendo esta xorda reflexión. Os meus dedos parécenme gordechos. A alianza no mediano aprétame, e, cando a saco, deixa a marca. Son as 21:50. Nada máis. Lembro ter escrito un poema que di así:
Ahora me veo, cercado y pálido,
interpretando los augurios
del silencio repentino.
Los gritos ahogados de los niños suenan
abajo a quien se va y odia las despedidas:
las copas manoseadas, el tufo denso del tabaco,
la ligera cefalea o el malestar de estómago.
Sola la soledad me queda,
para apurarla con la avidez del usurero
y subir de lo lejano.
Hasta saciarme
de la levedad involuntaria que se agita
en el rescoldo del día.

Política

2011-05-31T11:51:00.000-07:00

Disque o tigre, unha vez que cata carne de cristián, logo non quere doutra. Será polo mol e tenra, tan regalada. Eu, para min que algo así debe ser a política, e digo debe ser porque non gozo do beneficio da experiencia: a diferenza do tigre papahomes, nunca tiven eu interese ―e ao mellor tampouco oportunidade, certo é― de probar tan, polas trazas, rico manxar. Si desempeñei, coa entrega e entusiasmo dos que fun capaz, algún carguiño máis académico ca outra cousa, que algo conlevaba de política, porque, de seu e entendida como a arte ou xeito de conducir un asunto ao seu mellor fin, política haina en todo na vida: nas relacións cos amigos, cos familiares, cos colegas, superiores e subalternos, cando facemos a compra, cando viaxamos ou estudamos Coñecemento do Medio cos nosos fillos. Así, usamos o adxectivo político para aplicalo, nunha dimensión claramente positiva, a aquela persoa que, tal vez sen excesivas luces noutros respectos, sabe navegar con ventos adversos, saír airoso en situacións comprometidas e aínda conciliar vontades en principio encontradas. O que, con fonda ironía e claridade meridiana, se di «ser parvo para os polinomios pero listo para os recados». Pero hoxe a política, como é universalmente sabido, representa outra cousa, moito menos positiva e dotada dunha semántica social virulenta, relacionada popularmente con soldos desmedidos, vidas glamurosas e corruptelas sen conto, que mesmo provoca unha agresividade a duras penas contida, como se está vendo estes días nos innúmeros campamentos urbanos, na xénese dos cales, a dicir verdade, se mesturan grandes doses de carallada ―que, por certo, nada ten de estraño aos vintetantos anos, e dou fe― cunha certa, mínima, cantidade de auténtico compromiso. En fin, este é outro cantar, propio dun país onde os poderes públicos fan vergoñenta deixación das súas responsabilidades. Polo visto, o alcalde electo de Vigo ata puxo wifi aos descontentos, persuadido sen dúbida da rendibilidade de ser, ou parecer, tan «enrollao». Noutras catacumbas veño predicando que a democracia moderna, como os bens funxibles, está tal vez a piques de se consumir a base de tanto desgaste, e que a humanidade ―e nisto a historia é altamente ilustrativa― precisa reinventarse e renacer das cinzas dun sistema de partidos no que cada vez menos xente cre, un sistema que, ben entendido e na teoría é ideal e tanto ben leva producido, pero que no pé de obra é actualmente porta franca para solucionarlle a vida (e, como en todo, hai honrosísimas execpcións) a unha morea de ambiciosos e oportunistas, dotados dun sospeitoso código ético, que acaban collendo o «tranquillo» ao asunto e, como o meu tigre metafórico, logo xa non saben reacomodarse á vida común dos mortais. Sempre lembrarei unha interviú que lin nunha viaxe a non sei onde, na revista que os avións de Iberia levan no respaldo do asento, unha interviú que significou para min unha paradigmática e consoladora mostra de honesta sinceridade. Na entrevista, certo exministro dun dos gobernos de Felipe González aseguraba que, tras longos anos de tráfago permanente, despacho de deseño, aparicións constantes nos medios de comunicación, coche oficial, secretarias, viaxes, xantares, ceas, inauguracións e unha vaidade sistematicamente cultivada, perder as eleccións e voltar da noite para a mañán a un despacho universitario a preparar aulas, corrixir exames e dirixir algunha tese de doutoramento fora unha experiencia realmente dura, case insoportable por momentos, sincerábase o íntegro exministro. E aínda bo é, se un ten onde dar cos seus ósos. Son os riscos da política profesional, unha das actividades contemporáneas máis desexadas e que máis frustra deixar de desempeñar pero para a que, paradoxalmente, non fai falta nin se esixe ningún tipo de cualificación. José Ángel Valente preguntábase retoricamente nun discurso: Para qué serve un poeta? Eu supoño que, como as alarmas dos coches cando soan ás catro da mañán ou os comprimidos contra a acidez de estómago, os políticos son un mal necesario e alguén terá que coutar da «cousa pública». Pero, mirando o patio, non podo evitar preguntarme: Para qué serve un político?

Reflexión sobre unha foto

2011-05-28T11:37:00.001-07:00

Nun acto no que recentemente coincidimos, o infatigable erudito Xesús Ferro Ruibal comentoume que, en razón de certos vencellos familiares e persoais, lembraba un curioso exemplar do fondo fotográfico da guerra civil do finado de meu pai. Porque é o caso que meu pai, mobilizado en 1937 con apenas vinte anos, formou parte do Gabinete Fotográfico do Corpo de Exército de Galicia, baixo o comando do xeneral Antonio Aranda, e durante dous anos, cos seus compañeiros do gabinete ―entre outros os grandes fotógrafos Ángel Llanos e Jaime Pacheco―, perpetuou a través do obxectivo da súa Leica momentos estarrecedores, cotiáns, íntimos, alegres, tráxicos, pavorosos… da fronte de Asturias, León, Aragón e da «liberación» de Valencia e Castellón. En dous enormes álbumes hoxe repousan máis de seiscentas fotos, memoria e testemuño directo daqueles días terribles, daquelas vivencias hoxe esvaídas no abismo do tempo. Durante a miña nenez aqueles dous mamotretos eran obxectos de culto; a irreflexividade propia dos poucos anos cedía perante o influxo turbador daquelas fotos de mortos, de «paseados», de corpos calcinados dentro dos tanques, de vilas e cidades arrasadas, de prisioneiros rojos, de soldados mouros, de enfermeiras e rapazas da sección femenina, de Francisco Franco —que sabiamos era quen mandaba en España— comendo dunha escudilla metálica en campaña, xunto co seu cuñado Ramón Serrano Suñer e o seu irmán Ramón, e alí estaban nunha foto feita por papá. Cando as miraba, fascinado, de neno non sabía que algún día poñería distancia entre eu e elas, a distancia que impón esa señora tan seria que se chama Historia, con maiúscula. Pero esta é outra historia, esta con minúscula, que ben pode ficar para a columna doutro día. Ao que ía, que eu prendo nunha silva. O curioso exemplar fotográfico ao que se refería o incisivo recordo do amigo Ferro Ruibal é unha instantánea tirada en 1939 na praza de touros de Castellón co gallo dunha corrida ofrecida polos artilleiros galegos á patroa do corpo―Santa Bárbara celébrase, que eu saiba, o 4 de decembro―. A foto, que ilustra esta columna para satisfacción do curioso lector malia que nin o plano nin a calidade son os óptimos, amosa a area da praza na que, mercé a procedemento gráfico ignoto para min pero de calidade abonda, pode lerse, arrodeando a figura dunha boneca ataviada con traxe típico galego, unha mensaxe inequívoca; unha mensaxe redactada en lingua galega que, non polo seu contido nomeadamente populacheiro, e secomasí inocuo, deixa de resultar emocionante, e creo que insólito, no contexto no que aparece. Na fundamentada opinión de Xesús Ferro trátase acaso do único rexistro en lingua galega nun medio tan hostil como o exército nacional en plena contenda, razón pola cal aconselloume o bo amigo a súa exhumación cun breve comentario do seu contido, encomenda a que hoxe este post dá gustoso cumprimento. A fermosa letra de papá di no reverso da foto: «Dibujo pintado en la plaza de toros de Castellón el día de la corrida de toros ofrecida por los artilleros el día de la patrona. Una gallega bailando, y alrededor la leyenda, el grito de guerra gallego: Ei carballeira: A quen me de un pau doulle un peso». Traspasando a congostra do tempo, tan virada e fodida, chégame aínda vertical e limpo o grito de guerra daqueles mozos que, no alborozo de teren salvado a vida, erguían sobre a area de Levante, sen pararse demasiado a pensar nada, o orgullo da lingua dos seus, mentres alá na Terra caían os inocentes por defendela. Ocórreseme que á nosa lingua, entre as trancas e as barrancas, entre a acción e a reacción, entre mesas pola normalización e galiciabilingües, pásalle o que aos anciáns cando nas familias a responsabilidade de coidalos vai dunha man a outra como unha pataca quente que ninguén quere. Mentres é cuestionado por todos, xógase a facer como se o vello esivese fóra do mundo e parece que ninguén percibe a imperdoable desconsideración de ignorar o que el realmente foi e significou nas nosas vidas.

Unha parábola

2011-05-23T10:56:00.000-07:00

O último domingo España lle dixo a un dos dous partidos que a gobernan alternativamente, o pretendidamente progresista, que xa lles vale; que ata aquí podiamos chegar; en fin, que xa está ben de componendas e caralladas e que vaian pensando en deixar o sitio. O que hai que ver agora é que vai facer o outro principal partido, o pretendidamente conservador. Moita xente, perante un resultado tan contundente (e nalgúns casos sorprendente), pregúntase pola relación entre o veredito das urnas e o movemento do 15M. Eu non son sociólogo (arrenégote!) nin politólogo nin sequera afeccionado a falar de política, son un simple e curioso impertinente que, por veces, e non tendo cousa de máis vitola en que empregar o tempo, pensa. E penso que esa relación, de existir algunha, é complexa. Pero do que non cabe dúbida é de que a indignación se dirixe sempre (claro está) contra o poder. Seica a capital do reino andaba inzada estes días de atrás de carteis nos que a vera effigies de Zapatero e o candidato Gómez rindo a cachón recurtábanse contra un fondo vermello e, no pé, líase: «Cinco millones de parados». Ao mellor foiche iso, non sei. Sobre o 15M e unha iniciativa que (por fin!) é capaz de mobilizar os rapaces de hoxe por unha causa, hai varias posibles lecturas, semánticas, esexeses e hermenéuticas. A tal respecto, a escena protagonizada por unha nai indignada de verdade perante a reiterada insolencia do seu fillo adolescente, da que fun recentemente involuntaria testemuña, púxome sobre certas pistas que hoxe quixera someter á reflexión do prudente lector. A filípica materna desenvolveuse, aproximadamente pois cito de memoria, nos seguintes termos (hai no texto unha tendencia máis ca notable á aliteración e unha relativa desorde sintáctica, que non son trazos estilísticos: débense, máis ben, ao estado de excitación nerviosa da alporizada emisora):
―O problema teu e da túa xeración é que vos credes con dereito a todo, co puto dereito a todo. Sodes os fillos da opulencia, da sobreabundancia e nós, como pais, non soubemos educarvos no esforzo, no valor inestimable de saber o que é a escaseza, na importancia do deber fronte á permanente esixencia do dereito. E, claro, non tolerades a negativa. Non se vos pode negar nada porque estades afeitos a conseguir todo o que queredes: porque, claro, non é unha solicitude nin unha petición o que formulades, é unha esixencia, unha esixencia que non admite espera, que é o formato habitual da vosa relación connosco, cos profesores, coa sociedade. Unha boa parte dos teus colegas acampados no Obradoiro, que esixen das autoridades aseos e esixen poder ficar alí sen que os desaloxen, son os que todas as semanas emporcan no botellón a alameda e o campus da universidade con toneladas de botellas de plástico e cristais rompidos, papeis e vomitonas, sen molestarse, por suposto, en recoller absolutamente nada, porque, claro, para iso está a sociedade, eles non saben moi ben quen, nin lles importa: a sociedade, o puto sistema; e o puto sistema neste caso son os barrendeiros, que non chegan a mil euros ao mes, que están para sacarlle a merda a tal colección de insolentes. Calquera lles di que non hai botellón! Porque, claro, a xuventude é hoxe intocable, está mitificada socialmente, e a culpa é, de novo, nosa: antes os nenos viñan, agora imos por eles, e vos temos durante anos nunha especie de altar, adorándovos, facendo de vós o centro das nosas vidas, cumpríndovos toda clase de caprichos, satisfacendo permanentemente unhas ansias de consumo que van de máis a máis, e, de novo, voltamos ao principio: xa non sabemos dicir que non, é unha práctica que temos esquecida. E sabes o que che digo? Que non vos mobilizades por nada, porque, no fondo, sodes unha xeración ultraconservadora, claro, porque o que queredes é conservar un sistema de vida no que non vos falta de nada e non tedes ningunha revolución que facer nin credes en nada que vaia alén do día a día e as putas máquinas ás que vivides enganchados. Pero, claro, agora vos tocan onde máis vos doe, e, por fin, lle vedes os dentes ao lobo: a crise non é un rollo macabeo dos vosos pais e do sistema, que xa solucionarán, non, a crise vos afecta directamente, e nin a sociedade nin o sistema saben como solucionala e cometen o pecado imperdoable, por primeira vez, de negarvos algo, para a vosa grandísimam indignación: nin máis nin menos que o traballo, é dicir, o que vos permite acceder ao consumo. Agora si que vos mobilizades, non? Xa non é só para pasalo ben nos concertos e nos macroconcertos de cinco días. Pois sabes o que? Que o tedes ben fodido, e xa podedes ir pensando en mobilizarvos máis, xa tedes unha revolución que facer, xa se vos rematou o letargo: a crise chegou para quedar, é unha cousa vosa, porque entre vós están os políticos do futuro e o mundo que vos queda é ben difícil, ou sexa que xa podes ti e a túa xeración ir cambiando o chip. E a próxima vez que me contestes así, nin que sexas case un home nin farrapo de gaita, crúzoche a cara, oíches?
Eu pensei que se podía dicir máis alto (pouco máis, porque o ton xa era abondo elevado) pero non máis claro.

Universidad 2.0

2011-05-17T11:06:00.000-07:00

O outro día mencionaba meu irmán Roberto, no seu artigo semanal de La Voz de Galicia, unha cita de Clemenceau, que ―para alén de situar no seu sitio, por comparación, o nivel dos políticos actuais― váleme a min tamén para dar contexto ao acontecemento que hoxe quero comentar. Sentenciaba o vello raposo francés que a guerra é asunto demasiado serio para deixalo en mans dos xenerais. Penso eu, do mesmo xeito, que a educación é asunto abondo transcendente como para deixala en mans de pedagogos, e, moito menos aínda, de informáticos, pois, como é perfectamente sabido, unha entente de tan peculiares corpos profesionais non pode ter máis ca funestas consecuencias. Vale. Que non se me alporice o galiñeiro, que era broma. Está ben, broma non, digamos «ironía». A ver (conector de uso estendidísimo). Creo, no fondo ―e fago esta crenza extensible, cando menos, a boa parte das ciencias humanas e sociais ― que a especialización excesiva conduce inevitablemente a unha paulatina artificialidade dos argumentos, os cales , nun momento dado, comezan a afastarse imperceptiblemente da realidade e a orientarse máis en termos do que pode facerse ca en termos de para que facelo. Constitúe este un risco que se verifica, con especial claridade ao meu modo de ver, cando é posible aplicar solucións tecnolóxicas a actividades que se levan desenvolvendo convencionalmente durante séculos sen tales solucións. Non me entenda Vde. mal: eu non son un tecnófobo, pois de selo estaría en contra do teléfono, a lámpada incandescente, o bolígrafo e o fotomatón, solucións tecnolóxicas ―xa máis subimes, xa máis modestas― que nos fan a vida máis doada e agradable, e viviría nunha cova do Pico Sacro cun taparrabos ao estilo Ted Nugent cuspíndolle á civilización o meu infinito desprezo. Non: os avances técnicos son, de seu, bos e sempre desexables. O malo é cando a tecnoloxía mesma se impón sobre a necesidade. Existe, en rigor, a necesidade de dixitalizar todo o patrimonio escrito da humanidade e ubicalo na nube cibernética para universal disfrute? (a respecto desta universalidade permítame o benévolo lector lembrarlle que, a día de hoxe, Galicia está na cola de penetración de internet de España). Existe a necesidade de meter nas tripas dun chintófano unha cantidade de libros que nin en catro vidas teriamos tempo para lermos? Existe a necesidade de dotar ao docente dunha tecnoloxía supersofisticada que, en definitiva, non vai ser quen de suplir nin disfrazar carencias que o mesmo docente poida ter? Existe a necesidade dunha máquina capaz de escanear 15000 páxinas por hora (esta máquina, por certo, existe: chámase IEEE Spectrum, está dotada dun chip de supervisión e foi desenvolvida pola Universidade de Tokyo)? Conste que eu non teño as respostas. Limítome a formular dúbidas e, por suposto, a pinchar ás partes implicadas. Isto, formular dúbidas e pinchar as partes implicadas, foi o que fixen o pasado día 12 de maio na xornada Universidad 2.0. Na procura da innovación educativa, que grazas ao entusiasmo do seu inspirador orixinal, o profesor na escola de telecos da Univerdidade de Vigo Miguel Merino, e a brillante organización de Patricia Ibarra, directora de Gestievent, tivo lugar na Facultade de Ciencias da Comunicación da USC. Evento de enorme altura, dada a categoría das empresas e persoas participantes, pero que, paradoxalmente, tivo un escaso eco nos medios de comunicación, feito para o cal eu teño varias hipóteses, a cal máis deplorable, que prefiro deixar para o meu chaleque: Oracle, Netex, Microsoft Iberica, Intel, Springer, Elsevier, Pearson Education, Google, Smart Technologies, Meubook, Netbiblo… se deron cita nun interesante encontro no que se debateron boa parte da cuestións que arriba eu suscitei. Pero o país semella non dar valor a estas cousas. Dállo a outras, de todos coñecidas... En fin. No que a min toca, moderei unha mesa redonda na que participaban o meu bo amigo Luis Collado, responsable de Google Books para España e Portugal; Jesús Muñoz, Licensing Manager para a mesma área de Springer; Lucila Ventoso, responsable da área de universidade de Meubook, e Saúl Torrecilla, do deppartamento de licenzas de CEDRO. En pouco máís dunha hora puxemos sobre o tapete, creo, «cuestións palpitantes» (con permiso de dona Emilia): os límites e eventuais monopolios da dixitalización; os riscos do acceso aberto para lexítimos intereses comerciais; a evolución da taxa de conversión do lector convencional ao dixital; a xestión dos dereitos e sistemas de blindaxe e protección da obra dixital… Moi difícil sería resumir tantas ideas e impresións. Quero ficar, provisionalmente, con dúas conclusións contundentes:
a) non é a tecnoloxía: é a actitude.
b) é indiferente sobre qué se lea; o caso é que se lea. Porque ler, simplemente, fai mellores as persoas.

Unha pequena homenaxe a Compostela

2011-05-10T11:26:00.000-07:00

Lembran aquela sorte de eslogans do franquismo? La Coruña, ciudad donde nadie es forastero. Santiago de Compostela, donde la lluvia es arte, e por aí. Non sei se tamén habería frasecilla para Ourense, Lugo, Vigo, Ferrol... pero eu non as recordo, cando menos. A nós, os picheleiros (sexa de berce ou adopción), tócanos a consabida chuvia, que, poeticamente, inmortalizou Federico granadino en fermoso verso, levado á música con grande sucesso por Luar Na Lubre (sucesso aínda acrecentado por dar melodía ao recente spot Galicia. Gárdasme o segredo?): Chove en Santiago, meu doce amor, camelia branca do ar, &c. Entre parénteses, e con todos os respectos para don Fede (en bendita gloria estea a súa alma branquísima), ao gilipollas que inventou o eslogan da chuvia artística, amarrábao eu a un poste en novembro no medio do Obradoiro e o deixaba alí á intemperie ata marzo para que aprendera o que é arte... Pero, en fin, unha cousa é a poesía e outra a climatoloxía, como aquilo do chourizo e a velocidade, ou a magnesia e a ximnasia. Ó que ía, que logo me lío: descubro alborozado nun pequeno poemario -publicado, coa pulcritude característica da edición modernista dos anos dez e vinte da pasada centuria (o tempora, o mores!) por Renacimiento- unha composición titulada "Cita en Santiago". O poemario é Resplandor (2011), a súa autora Raquel Rico (Málaga, 1948), unha veterana e sonora voz poética, que nesta pequena floresta xoga, entre outras cousas, a evocar e facer seus algúns dos sonetos de Shakespeare. O poema consagrado a Santiago ten algúns elementos tópicos, pero son precisamente aqueles que a min me parecen máis poéticos da cidade. É un poema que non me importaría nada ter escrito. Di así:
Era entonces la lluvia
un repiqueteo de campanas,
una bandada de paraguas
que abrían
y cerraban las horas,
el breve tiempo del amor.
No eran grises las nubes
ni tristes los jardines verdísimos.
Gris, gris, era el regreso,
la distancia,
las cartas.
Pero cuando el otoño
deshoja calendarios
los mapas se han llenado de ciudades
que nos pertenecieron,
castillos encantados
que hoy son incienso
y humo.
Palabras enchoupadas de outono e ausencia. Melancolía de lousas na soidade das rúas. Alguén que foi. Alguén que estivo, castillos encantados que hoy son incienso y humo.

Arrautada de domingo

2011-05-08T09:57:00.000-07:00

As cousas son por veces tan complicadas que un se sente como un polbo nun garaxe ou unha monxa nun cabaré, que se dicía hai anos. A crise, algo que leva soando meses a titular de telexornal pero que, máis solapada, máis arteiramente, se vai metendo na vida de todos, enchoupando o ánimo de frouxidade; a cada vez máis intensa e inquietante sensación de que, se comparamos os incentivos e os soldos dos executivos das mesmas empresas ás que pagamos recibos e hipotecas coas nosas enormes dificultades para chegar a fin de mes, estamos facendo o gilipollas; o conflito libio e o soliviantado que anda o mundo árabe; o lío das listas electorais en Euskadi; o convencemento de que tal vez o sistema socio-político-económico que coñecemos anda nas últimas… todo contribúe a un cóctel que a min, entre outras moitas consecuencias e sentimentos, me fai sentir, pois iso, desprazado, insignificante, como o o polbo ou a monxa dos que falaba aí arriba. Realmente, como me ocorreu xa algunha outra vez, estou escribindo de que non sei de que escribir, motivo máis que suficiente para "liberar" dunha vez este furancho, no que pouco e pouco vou ficando só. Para que opinar? Sobre que reflexionar? Que é o que lle interesa ao lector medio? Vivimos hiperinformados, abafados pola babilónica cantidade de posibilidades informativas que día a día se nos ofrecen: centos de canles de televisión; milleiros de revistas, xornais de pago e suplementos destes xornais; mesmo xornais gratuítos; xornais dixitais; internet; wikis; google; libros impresos; libros dixitais… De que serve este blog, entre miles de millóns de blogs? De que serven estas palabras entre centos de miles de millóns de palabras que a diario se escriben? Comprobo, con magoante certeza (pero sen ningún sentimento de humillación, que conste) que os meus artigos de opinión nas contras de Galicia Hoxe e Xornal de Galicia ―moitos deles nacidos no cálido berce desta bitácora― arrancan no mellor dos casos quince ou vinte votos. As colaboracións doutros opinadores e opinadoras que xiran sobre a aburridísima politiquilla do día, sobre todo as referidas ás falcatruadas do PP e Feijoo coa lingua, levantan paixóns.Fóra outras consideracións de índole persoal e subxectiva, pregúntome sobre a nosa propia capacidade de reflexionar como sociedade alén dos catro topicazos que os medios ―segundo a cor e a bandeiría― sitúan cada día no altar da opinión pública para favorecer o sacrificio ritual. E sinto, ao tempo, un certo complexo de inutilidade: de que vale crer nun sistema de valores que a ninguén importa? Só o poder, a eterna tendencia a dominarmos uns aos outros, secretas redes de operacións financeiras inimaxinables, decisións como a de matar a Bin Laden, adoptadas saiba Deus onde e por quen, instancias de control político a anos luz das nosas meras capacidades como cidadáns semellan estar nas bambalinas dun mundo confuso, hipertecnolóxico pero incerto, sobreinformado pero en crise, obsesionado co curto prazo e o día a día.
Non me teñan en conta o pesimismo. É domingo; chove; dóeme un chisco o lombo… Mañán será outro día e nunca choveu que non escampara.

Escepticismo

2011-05-01T09:03:00.000-07:00

Hai unha certa maneira de parecer (ou ser) un reaccionario que se me antolla cómica. Porque no sistemático rexeitamento do evoluír natural das cousas existe unha cerna de ironía: a que destila quen, enfrontado ao mundo, detesta todo o que é moderno, dinámico ou luminoso e atopa consolo en deplorar que as cousas cambien pois, na súa opinión, todo o que cambia cambia para mal. Hai na literatura iliustrísimos reaccionarios -hilarantes pero patéticos, desternillantes pero tráxicos- como meu adorado Ignatius Reilly, de New Orleans, Louis., para quen a última Thule da humanidade está no estoicismo de Boecio e no bo conformar da monxa Rosvita. Un elemento consubstancial do reaccionario é o escepticismo, que proporciona o pouso imprescindible para iren asentando progresivamente os estratos de sistemática negativa á máis mínima modificación dunha orde monolítica. Pero o escepticismo pode revestir vestir tamén traxes menos contundentes e, sen caer na reacción por sistema, proporcionar ao xuízo unha moi conveniente frialdade da que está desprovisto o entusiasta, que moitas veces resulta inxenua e cruelmente enganado polo seu propio entusiasmo cando comproba que este debuxoulle unhas expectativas falsas e a moita distancia de cumprírense. Tamén na literatura hai soberbios exemplos de intelixentes escépticos. Baroja paréceme un deles. Hai na imago mundi da súa literatura un descrimento basal sobre as bondades do ser humano e un convencemento profundo da súa maldade e estupidez, forma moi persoal de escepticismo que modela un estilo literario -tan críticado- directo, case coloquial e exento de sofisticaciones. Ao mellor é un trazo familiar, pois descubro o mesmo pouso de irónico, pero positivo, escepticismo no seu sobriño, o grande etnólogo e erudito folklorista, Julio Caro Baroja, a quen a antropoloxía cultural hispana debe tanto. No magnífico prólogo de don Julio (q.e.p.d.) á edición en Alianza Editorial (a primeira é de 1970) do Manuscrito achado en Zaragoza do conde Potocki -ese tremendo templo da máis desbocada novela gótica- leo un fragmento que me resulta enternecedor e dá a medida dun xuízo sensible, equilibrado e, no fondo, un chisco escéptico. Contrapoñendo, nos tempos de Potocki (os comezos do século XIX), unha intelectualidade ilustrada inimiga de toda crenza en espectros e bruxas cun movemento estético -o románticismo- que ía a enfatizar con intensidade e enorme éxito o engado do sobrenatural, di Caro referíndose a o conde polaco:
Habló Nietzsche de lo que es "humano, demasiado humano". Ahora podemos hablar de lo que está "claro, demasiado claro". No habría en 1791 cabalistas descendientes de los abencerrajes, judías voluptuosas, etc., sobre esta piel de toro. Pero un hombre imaginativo al contacto con el pueblo español y la naturaleza meridional, podía pensar que los había, o imaginarse un mundo en que fueran posibles... Ahora no hay más porvenir que el de las novelas "socioeconómicas", "psicoanalíticas": incluso con un apéndice estadístico. ¡Adiós España romántica y misteriosa!
Adeus, en efecto, a tantas cousas! Vivimos instalados no máis compracente e brando confort, arrodeados de máquinas que nolo fan todo. Pero se unha noite de trebón o coche nos deixa tirados na estrada ás catro da mañán, seguramente co paso dos anos lembraremos esa noite tinguida de excitante (e romántica) aventura!

Calidade? Calidade

2011-04-21T11:05:00.000-07:00

Un amigo púxome en certa ocasión sobre a pista dun costume tan deplorable como inveterado nesta vella pel de touro, na que a maledicencia e a envexa son parte substancial do produto nacional bruto. Trátase de que se un fuma en pipa acaba sendo o pipas; se, porque ten frío ata en verán adoita abrigar o colo cunha bufanda, o bufandas; se gasta pelo longo, o melenas; se mostacho, o bigotes. Nun brillante relato de terror, Joseph Sheridan le Fanu ―que agasallou á posteridade coa figura estarrecedora e sensual dunha muller vampira con nome de mercería―, afirma que «la fama de una casa, lo mismo que la de una mujer, una vez que se ha disparado, nunca puede recuperarse» ("El huésped misterioso", en Dickon el diablo y otros relatos extraordinarios, Valdemar: 2009). A versión carpetovetónica da opinión do magnífico escritor irlandés sería cría fama y échate a dormir. Ao igual que fumar en pipa, gastar bufanda, guedellas ou mostacho, adquirir aos ollos dos demais un estatuto determinado ―sexa valioso ou abominable― é o camiño certo para ser recoñecido baixo esa vitola por moito que se faga para conxurala e convencer de que resulta inxusta. A diferenza co pipas, o bufandas, o melenas ou o bigotes, que reciben o alcume por causas evidentes , moitas veces a fama ―especialmente a mala― non se gaña por culpas propias senón por herdos alleos. E aínda máis veces, quen apón a mala fama aos outros é aquel a quen as nubes impiden ver o ceo. Cando eu me acheguei á edición universitaria por vez primeira, mediando os oitenta do século pasado, esta era unha actividade subdesenvolvida e cunha atrofia crónica, derivada da propia natureza da universidade franquista. Un coñecido intelectual, pródigo en edicións populares que seguro lle rentan bos cartos, afirmou que a actividade editorial da universidade española vivía unha existencia catacumbática. En efecto, o sistemático dispendio de fondos públicos en produtos feos, delirantes e absolutamente carentes de interese; a completa falta de profesionalidade dos seus xestores e de criterios racionais e minimamente comerciais nas decisións; o máis escandaloso compadreo e amiguismo, coa ausencia absoluta de filtros de calidade, para a aprobación de orixinais, todo isto era a norma de conduta da totalidade dos servizos editoriais das universidades españolas, sumidos na ignota catacumba da acción editorial. Hoxe, trinta e pico anos despois, a paisaxe é radicalmentre distinta, eu diría irrecoñecible: os editores universitarios fiamos moi fino en que investimos os nosos sempre escasos orzamentos e transitamos innovadoras vías de financiamento; organizamos másteres, cursos e seminarios sobre edición para aprender aos demais o que sabemos; editamos tan esmeradamente que recibimos premios e galardóns e os nosos libros se exhiben en pe de igualdade nos andeis das librarías cos das máis prestixiosas editoriais privadas; intentamos por todos os medios que non nos venza o desincentivo que, arteiramente, agocha iso de non perseguirmos ánimo de lucro, porque se, en efecto, cobramos igual a fin de mes vendamos cinco que cinco mil libros, non perseguir ánimo de lucro non debe equivaler a unha patente de corso para dispendiar diñeiros que non son nosos; sometemos os nosos orixinais a peneiras de calidade a través de procedementos peer review, que xa quixeran a media das editoriais comerciais. Pero, como as casas embruxadas e as mulleres de mala vida, seguimos tendo mala fama. Tan mala que as axencias de acreditación e avaliación da actividade científica seguen considerándonos sospeitosos permanentes do mesmo compadreo e amiguismo de hai trinta anos. Recentemente, houbemos de loitar duro para que certa comisión de ámbito nacional derrogara unha bochornosa disposición que outorgaba maior valoración ás obras dun investigador se non estaban editadas pola súa propia universidade. Traslade Vde. isto á universidade de Oxford, Berkeley o Harvard e adquirirá a dimensión correcta de tal atrocidade, que non agocha máis ca a pobre e lamentable visión que ten sobre a universidade española quen decidiu poñela en práctica. Ao final, e tras un emocionante movemento de solidariedade (que oportunamente recolleu en 2009 o manifesto a prol da edición universitaria) os editores universtarios asistimos á supresión desa medida. Pero a verdade do proverbio segue agobiándonos. A nosa é unha sociedade miope e, no fondo, carca, en boa medida liderada por políticos mentecatos que se rexen máis polas inercias do prexuízo que por una observación dinámica e unha análise intelixente da realidade. Cría fama y échate a dormir, di o proverbio funesto e pesimista. Calquera cousa menos durmir é o que estamos facendo na edición universitaria de hoxe. No pouco que a min toca, aceptei co maior entusiasmo e esperanza ser membro da Comisión de Calidade da Unión de Editoriais Universitarias Españolas, dende a que creo podermos levar adiante un labor de dignificación e recoñecemento da calidade e eficiencia do que facemos. Algo que, se cabe, adquire aínda máis importancia e alcance en tempos tan escuros en que o desánimo e a indiferenza semellan ir enchoupando todo.

Españoladas

2011-04-10T08:17:00.000-07:00

Un dos maiores retos que, creo, ten o ser humano contemporáneo occidental é o de ser independente. Independente nos seus gustos, inclinacións, opinións, pareceres e ata no "torpe aliño indumentario". Os adolescentes de hoxe denominan frikis (de freak 'monstro') aqueles dos seus conxéneres que son quen de subtraerse ao bulldózer irresistible da opción maioritaria, rapaces e rapazas que elevan, como unha monstrosidade aos ollos dos seus compañeiros, o estandarte de non querer ser como a maioría, como se, en efecto, fuxir da maré que sinala o gusto da masa fose unha imperdoable anomalía. Movémonos nunha dialéctica contraditoria: por unha banda, os estilos de vida entre as diferentes nacións foron camiñando cara a unha uniformidade nas rutinas cotiás (traballar cinco días-consumir dous) que leva aparellada unha homoxeneidade formal absoluta: hoxe, un adolescente con "look" skater-hiphopero de Padrón, A Coruña, aseméllase a outro de Dallas, Texas, como a camisa mahón dun chino da China de Mao á doutro. Pero (mostra de que a satisfacción do home é un desiderátum imposible), en contraste, os homes e mulleres occidentais contemporáneos buscan de xeito obsesivo desmarcarse da uniforme masa gris a base da máis ilimitada extravagancia, como única forma aparente de adquirir notoriedade e sobresaír. Observen, se o dubidan, unha foto calquera de Lady Gaga ou a última proposta "artística" (as aspas son miñas) de Rossy de Palma.
O cine español é, nunha certa medida cando menos, vítima propiciatoria da modulación colectiva dos gustos cinematográficos exercida permanentemente pola omnipotente factoría de Hollywood. Non se me entenda mal: non hai no meu xuízo ningunha sorte de antiamericanismo trasnoitado, pois declárome rendido admirador da extraordinaria sensibilidade e oficio da maior parte dos nomes (actores e directores) norteamericanos que deron sona a fitas que forman parte xa, non da historia do cine, senón da historia da cultura occidental. Pero, a ninguén lle escapa que un certo estilo inherente ao american way of life se ten permeado aos modos de percepción xeral da maioría. Quen, alén dun selecto grupo de "frikis" (perdón pola descortesía, pero eu fago parte tamén do grupo) resistiría hoxe unha película de Bergman, Godard, Truffaut ou Antonioini? Non hai moito revisitei algún clásico de Fellini. Lembro que a primeira vez que vin a Sutherland como Casanova (que tería eu:17, 18 anos?) fiquei literalmente engaiolado polo personaxe, polo actor, pola interpretación deste e pola ilimitada sabedoría do director. No meu recente visionado fun incapaz de reeditar aquela ilusión; digo eu que tal vez non sería tanto que o filme deixase de ser xenial canto que a erosión constante que produce un espectáculo trufado con grandes medios técnicos ao servizo do sexo, acción trepidante, poder, ambición e violencia pasan a súa factura sobre unha percepción cinematográfica tal vez afeita a ingredientes máis domésticos e humildes (se non, non sei como explicar que con dezaoito anos tragara tres horas de diálogos entre Liv Ullmann e Erland Josephson no clásico conxugal de Bergman). O malo, creo eu, do cine español e o permanente estado de sospeita baixo o que vive, ou sobrevive: sospeita de "overbooking" de guerra civil, posguerra e memoria histórica nos guións e inspiracións; sospeita de introspección excesiva e ausencia de amenidade; sospeita dun elenco de actores reiterados ata a saciedade; sospeita de bodrio impresentable (tipo Torrente) ou comedia casposa (tipo Resines); sospeita dunha industria "endogámica" e centrípeta; sospeita de... Este estado de sospeita que deveu xa hai moitos anos nun prexuízo crónico é o culpable de que moitas cousas boas se perdan no camiño. Hai días vin casualmente unha peli da que nin sentira falar, La torre de Suso (Tom Fernández, 2007), que me reconciliou cun cine español de primeira: un guión suave e carante de estridencias; unha trama sólida que camiña acompasada cara a un desenlace vibrante; o retrato honesto e vívido dun país, dunha xente e duns problemas nos que resulta doado verse reflectido; unha BSO de estremecedora e céltica beleza, todo adubado cunha fina intelixencia e unha emocionante sensibilidade cinematográfica. Pero, con todo, La Torre de Suso, fronte a, non sei, Brokeback Mountain, que nos colle un pouco máis lonxe, non ten nada que facer. É o que hai.

Flight

2011-04-03T11:46:00.000-07:00

Hoxe reecontreime cun gran amigo. Isto escoitábao eu aos once anos. Así saín tan rariño.
Sobre Rain Bird.

El amigo de los animales

2011-03-30T11:56:00.000-07:00

Nesta bitácora cántanse de cando en vez, pero con frecuencia notable, as marabillas e embelesos da natureza. Vivimos afeitos aos ritmos frenéticos, tan absurdos como frenéticos, que nos impón unha existencia na que apenas hai un relanzo para nos interrogar sobre se esa forma de vivir nos gusta ou non. Présas, ansiedades, estrés, preocupacións constantes e insomnio crónico son os ingredientes dunha potaxe que tragamos diariamente coma quen traga aceite de ricino, pero da que non sabemos absternos e que, aínda, parece que nos gusta: iso tan horroroso que chaman ser adicto á adrenalina (póñenseme os poucos pelos como escarpias cada vez que escoito esta atrocidade!).
Neste caldo de cultivo, eu, que teño o privilexio de habitar unha bisbarra (A Amaía) na que, malia o niveliño de gobernantes municipais dos que mellor non falar, aínda algo se vai salvando do andacio de feísmo arquitectónico, descoido das máis elementais normas de conservación de paisaxe e invasión de eucaliptos, aprecio cada vez máis a serena, a profundamente sabia, a humildemente honesta e nobre lección de Nai Natura: os seus ritmos pousados, as súas delicadas cores, os seus contrastes. Que equipo de iluminadores melloraría a luz do solpor de húmida primaveira -as nubes baixas mesturándose coa terra calada- que estou contemplando mentres escribo estas liñas? Nin o mellor xardiñeiro podería competir coa deliciosa combinación de plantas, auga, area e roca que se pode contemplar nas beiras de calquera regato. Que sinfonía máis excelsa que o rechouchío do paporrubio ou o melro na tardiña?
A miña admiración pola obra da natureza esténdese tamén a aqueles libros que son quen de recollela. Neste punto, voume permitir unha digresión: Félix Rodríguez de la Fuente (de quen se levan dito e se poden dicir tantas cousas) é o responsable en boa medida do meu gusto pola vida natural e os seus compoñentes. Na casa familiar, cando eu era neno, as emisións das series de Féli tiñan algo de liturxia inviolable. Na salita onde tiñamos a tele, mentres a voz roufeña e engolada, de prosodia pastosa, do gran naturalista nos ilustraba sobre as anacondas do Amazonas ou o lobo de Gredos, o silencio era sepulcral. Falando de xente allea, non lembro ter sentido máis a morte dalguén ca a de Félix, pola súa lección vertical, chea de luz e vida. Creo, ademais, que lonxe de erosionarse co paso do tempo (cousa que normalmente ocorre con espíritos mediocres e baldeiros que puideron brillar un día polas vaidades do mundo), a figura de Félix axigántase na mesma medida en que o seu exemplo vital se axusta cada vez mellor a un mundo que reclama con urxencia a sostenibilidade dos recursos e a conservación das marabillas naturais, fronte ao bulldozer da tecnoloxía e a avidez do capitalismo. Voltanto aos libros, a editorial compostelá Auga Editora -cuxo director literario é o meu vello amigo Xosé Antonio Perozo- vén de facer un inestimable agasallo a todos os admiradores de Félix -que, por suposto, son lexión- e a todos os amantes da natureza: Los tres cielos (Auga Editora, en colaboración con Caja Burgos e o Concello de Poza de la Sal, 201o) é unha fabulación ilustrada da nenez do naturalista nas terras burgalesas de Poza de la Sal que o viron nacer. Da man das lembranzas de dous dos seus mellores amigos, Poli e Sanjuanes, o guionista Miguel A Pinto Cebrián e o ilustrador Suso Cubeiro destilan un produto editorial de rara beleza, sinxeleza sublime e magnífico aproveitamento, tanto didáctico como meramente lúdico. Exquisitas ilustracións, un delicado deseño e esmerada execución técnica, e unha trama textual sólida e rigorosa, pero ao tempo poética, amena e enormemente afectuosa coa natureza, son os elementos que, tomados no seu conxunto, explican que este libro sexa un emocionante recordatorio de que Félix, el amigo de los animales, alá onde o seu espírito more, seguirá oíndo o ouveo misterioso do lobo e o chiar da águia no ceo alto. Porque hai almas tan grandes que a morte non lles toca.

Pensar o libro

2011-03-27T11:43:00.000-07:00

Nun libro do que xa falei nestas páxinas está un dos mellores relatos de fantasmas que teña eu nunca lido: "Día de difuntos", da autora norteamericana, malia fortisimamente europeizada ata o punto de estar soterrada en Francia, Edith Wharton. O relato é unha peza breve, no que a condensación do tempo, o silencio, a soidade e a sensación de abandono da protagonista chegan a converterse a ollos do lector en algo case físico, opresivo, mesto como as tebras na noite escura. Un deses contos nos que un non alenta ata o final. Wharton foi no seu tempo (1862-1937) unha adiantada da máis rabiosa modernidade. Déase unha volta pola súa biografía e descrubrirá unha muller culta, refinada, rompedora, progresista e encantada de vivir e experimentar. Viaxeira infatigable, Ms Wharton visitou España mediando a década dos vinte e fixo o camiño de Santiago. Agora, a curiosidade e entusiasmo da miña prezada amiga e magnífica especialista en literatura norteamericana Patricia Fra, que atopou nas universidades de Indiana e Yale os diarios manuscritos da viaxe, vanme facer o agasallo de publicalos nas prensas da Universidade de Santiago. O libro levará, ademais da reprodución facsimilar dos manuscrito e a súa transcrición inglesa, a tradución anotada en castelán e galego, unha introdución da propia Patricia e unha morea de material fotográfico da época. Froita en almíbar para calquera editor. O libro aínda non é. A partir de agora, imaxinándoo, imaxinado o libro que a Ms Wharton lle gustaría -clásico pero moderno, canónico pero atrevido, sobrio pero vivo-, o libro empeza a ser. É a parte máis fermosa e excitante da aventura editorial: pensar o libro. Meter na túrmix todos os criterios que ao noso xuízo deben intervir en destilar un contedor final á altura do contido. O máis apaxionante do proxecto é que non o vou facer eu: pensar o libro e poñer tal pensamento por obra ata a edición final será o traballo de fin de mestrado dunha alumna do noso Posgrao en edición, que o realizará baixo a miña titorización. De certo que eu vou aprender máis ca ela. Porque, cando un quere, nunca deixa de aprender. PS: Darei nova no natalicio e, se é o caso, xa irei contando como vai o embarazo.

Coincidencias

2011-03-24T12:28:00.000-07:00

Todo se desgasta. Por iso, chamamos bens funxibles aqueles que cumpren a súa función na mesma medida en que se consumen. Dende a invención do Estado de Dereito e a democracia moderna en 1789 ata hoxe van máis de dous séculos, tempo abondo para que o sistema democrático de Occidente, como un ben funxible, se fose desgastando, na medida en que foi sendo consumido por decenas de xeracións. Unha das peaxes inevitables deste desgaste estase vendo cada vez con maior claridade: a sistemática desconfianza dos cidadáns cara aos políticos. Ignoro, porque non son politólogo, se isto é unha circunstancia concreta ou pode interpretarse como síntoma de algo acaso máis profundo, que permite enxergar o esgotamento dun sistema de partidos que non dá máis de si. De por parte, e como mero cidadán e curioso impertinente da galaxia, eu creo que, na base desa cada vez máis sistemática desconfianza do sufrido contribuínte, anda o feito de que os políticos viven sometidos a tiranías tremendas e durísimas servidumes, nomeadamente as que lles impoñen os mass media e, consecuentemente, unha cohorte de asesores e xefes de prensa que deben ostentar como requisitos indispensables: a) a máis perfecta indocumentación; b) estaren obsesivamente pendentes do márquetin e as enquisas de intención de voto e c) usar con fluidez un discurso baseado en dez tópicos e cincuenta frases feitas, moi à la mode e tan acomodaticias como baldeiras. Tan abigarrados ingredientes destílanse nun xarope que, como os infames mucolíticos da infancia, sabe a raios: os políticos contemporáneos parecen o que non son, son o que se esforzan en non parecer, din o que non pensan, pensan o que non din, e profesan facer o que non fan. E isto é, na miña opinión, un grande erro, que agocha un aviso a mareantes para quen queira tirarlle proveito: estimo que o márquetin e as enquisas que tanto angustian aos políticos e as súas cortes de aduladores se dispararían na súa prol só con que estes recomendasen a aqueles actuaren consonte a súa auténtica conciencia, comportándose como persoas razoables, independentes, normais e educadas e esquecendo esa noxenta dinámica de acción-reacción goberno-oposición á que tan afeitos estamos e que estomaga como un mal viño.
En tan adversa continxencia, eu non podo senón aplaudir ao político valiente, que non teme saírse do guión que lle marca o que se espera que diga consonte as canónicas mouteiras do discurso politicamente correcto, tan insulso, tan manido. Que o señor presidente da Deputación da Coruña, D. Salvador Fernández Moreda, tilde a inauguración do complexo arqueolóxico de Dombate co título do famosísimo filme propagandístico do réxime nazi O triunfo da vontade (Der Triumph des Willens, 1934) da produtora Leni Riefenstahl é, secomasí, un alarde de independencia e valor á hora de arrostar a eventual reacción dos seus opoñentes políticos. Certo é que non é o mesmo reunir a máis de cen mil seres humanos en xeométrica formación ca inaugurar o cobertizo dunha anta, que leva, por certo, decenas de anos agardando ser cuberta. Pero o que conta é a valentía. Ora, cabe tamén a posibilidade de que tanto o Sr. Moreda coma os seus opoñentes políticos ignoren a existencia do filme de frau Riefensthal e todo sexa unha mera coincidencia. Máis seguro.

A honesta lección dos erros

2011-03-17T12:29:00.000-07:00

É coñecida a lexendaria, malia bastante epidérmica, cultura dos editores. Afeitos como estamos -e máxime acaso os editores universitarios- a meter entre o peito e as costas textos da pelaxe máis dispar, malo sería que entre tanto mamotreto académico e científico algún rescoldo non fora quedando na cachola, de xeito que, en punto a cultura máis ou menos xeral, o mesmo valemos para un rompido ca para un descosido. Non negarei que debo á colección Clásicos do Pensamento Universal parte importante desa bagaxe, pois, ademais de permitirme ter establecido amizades perdurables con prologuistas e tradutores, a revisión editorial dos limiares e versións galegas de obras dun abano temático e cronolóxico tan amplo (de Platón a Freud; de Séneca a Darwin; de Maquiavelo a McLuhan; de Erasmo a Beccaria...) resulta, do punto de vista da adquisición e o intercambio de puntos de vista sobre a evolución da ciencia, a cultura e o pensamento, un auténtico privilexio. É o tipo de cousas que fai que tras o editor de raza -e co permiso de Vde. e un pisquiño de inmodestia, por tal me teño- sempre haxa un entusiasta.
Un libro da nosa colección de Clásicos -pesado, denso, complexo, como case todas as obras dos teóricos alemáns- que me induciu a interesantes reflexións é-ollo ao título- A ética protestante e o espírito do capitalismo de Max Weber. En efecto, non é produto da casualidade que os países líderes do mundo sexan sistematicamente protestantes. Weber, recollendo o espírito de Lutero, expón que a envexa -recluída polo catolicismo no antro dos "pecados capitais"- pode ser un sentimento san e lícito, en tanto que estímulo para superar o envexado. Ignoro canto do malamente que entendemos neste país noso magnitudes que os anglosaxóns teñen superado liberalmente está no alicerce da baixa intensidade da nosa influencia no circuíto internacional de investigación e a innovación pero sospeito que entre os dous polos debe haber unha notable permeación. De igual xeito, que debe habela tamén entre o noso herdo fanaticamente católico e as legañas que cobren boa parte da nosa actividade diaria. Que a envexa malsá -esa que é amarela, paralizante e reconcome- é un deporte nacional non é segredo para ninguén, como tampouco o é que o envexoso é sen excepción un mediocre, insatisfeito na súa pel e provisto dunha baixa autoestima. En paralelo, a nosa cultura do erro é simplemente traumática. O erro é motivo de vergoña, a marca inequívoca do incapaz, ledicia do envexoso que o aproveita para escarnecer a quen odia. A corrección do erro é percibida en moitos casos como un exercicio de intolerable soberbia, perante a que só cabe lembrar ao corrector a súa condición de cheíñas miserable. Tal vez porque os editores vivimos en permanente conversa co erro, desenvolvemos unha actitude comprensiva, tolerante e, en calquera caso, construtiva cara a el. Cantas veces teño excitado sentimentos de suspicacia só por querer detectar o punto da cadea onde se produciu un erro garrafal na produción dun libro! Ante o erro, nada hai máis español que botar a pelota fóra, non recoñecer a responsabilidade e, na medida do posible, escurecela entre unha guedella de malas excusas. En troques, aínda que non moi cultivada, existe unha visión aberta e progresista do erro, porque errare humanum est, probablemente moito máis humano ca acertar e facer as cousas ben. O erro debe ser unha lección ou escola: débese aprender del para non voltar a cometelo, e, así, a súa corrección é sempre un exercicio de creación, nunca de insultante vaidade.
Hai non moito, nun exercicio escolar, unha alumna de certas aulas que impartín demostroume con prístina claridade o que debe ser a percepción creativa e aínda lúdica do erro. Na corrección do devandito exercicio, manifestei o meu estupor por atopar escrito (a reprodución e literal) premio Novel cun conxunto de signos de admiración e interrogación grafados de vermello: ¿¡!? a carón da gralla. A alumna envioume un tempo despois, escaneado, o debuxo que ilustra este post. Na mensaxe dicíame
Tiene toda la buena intención del mundo eh? A ver qué piensas.
Que vou pensar? Que rirse dos erros -o mellor modo, por certo, de enfrontalos- é privilexio de almas nobres e espíritos abertos.
[Nota bene: para ver correctamente a imaxe, clique sobre ela.]

Tónico cerebral

2011-03-05T05:36:00.000-08:00

Xa non sei cando, vaticinaba eu o ingreso das reflexións deste humilde tugurio no papel impreso dos xornais. Chegados que son os tempos, veño colaborando dende hai cousa de tres ou catro meses no Xornal de Galicia e máis en Galicia Hoxe, medios onde a desproporcionada xenerosidade dos seus responsables destinou os meus artigos, nos dous casos, á contraportada. Penso, modestamente, que estas colaboracións poñen o contrapunto dos máis variados temas á tanta política de baratillo e tanto experto opinador sobre o futuro do país.
Un amigo, coñecedor de que tamén manteño esta bitácora, pregúntame -advertíndome que o fai sen retranca e que a pregunta é case literal- se, de tanto escribir, non temo acabe secándome o seso. Ao fío, ocórrenseme un par de argumentos. O certo é que este para min prezado recuncho que hai seis anos bauticei Fragmentos da Galaxia segue sendo o meu olliño dereito. Con independencia de que, en virtude da extrema maleabilidade da palabra e o texto, saiba Deus onde van rematar (nun xornal, compartidos en facebook, copiados e pegados noutra latitude...), as reflexións e pensamentos deste local son un pracer polo simple feito de crealos. Agora mesmo, mentres os meus dedos percorren, tan torpemente como hai vinte anos, o teclado branquinegro do portátil; mentres o meu oído vaga extasiado pola obertura à la française para clave en si menor de JS Bach, observo a extremaunción do día na Amaía: fíos de brétema reptan e se mesturan coas pequenas columnas do fume dalguén que queima rastrollo; as valgadas enchóupanse de escuridade, confúndese os verdes co negro da noite; todo comeza a iluminarse con milleiros de puntiños de luz dourada; un can ladra ao lonxe... Como, nestas circunstancias, o acto de crear non vai ser de seu pracenteiro? Como pode non contaxiarse o escrito da serenidade do momento en que se crea? Como evitar que se torne nun costume que, lonxe de evitarse como o vicio malsán, se busca, se bota en falta? Secarme o cerebro? Isto, benquerido amigo deste furancho, é zume para o cerebro, é tal que o tónico capilar para un señor con bisoñé. Polo demais, xa rematen nun xornal ou no perfil de facebook de algún ignoto cibernauta, este blog é -e seguirá sendo mentres se poida- a matriz , casa paterna e trademark de todo o que este menda poida dar aos prelos.
Disque, mentres Maria Fiódorovna lle facia o té nun relucente samovar, o cidadán Fiódor Dostojevsky anotaba nun caderno o prantexamento, o nó e o desenlace dos Irmáns Karámazov. Eu, mentres morre o día no val, entra o neno no garaxe coa súa bici e Sonia reparte a froita nos froiteiros, último esta autognose sabatina para, o máis aseada posible, "subila" nun tris á procelosa inmensidade do ciberocéano. A partir daí, deixará de ser miña. Vaia vostede saber onde remata.

Omfálico

2011-02-25T10:44:00.000-08:00

Omfálico ou onfálico é un adxectivo raro que non aparece nos dicionarios e que tal vez vostede descoñeza (ou coñeza). Ten un senso inicialmente médico en expresións como cólico onfálico, pois o substantivo grego o)mfalo/j significa 'embigo'. Pero tamén se emprega, creo que fundamentalmente en antropoloxía das culturas antigas e naturais, para referirse a lugares ou rexións tomadas subxectivamente como o centro do mundo, pois, ademais do devandito punto anatómico, o vocábulo podía significar, por unha contaminación semántica doadamente entendible, 'centro' (por exemplo do escudo, ou, igualmente, do mundo). É moi notable esa tendencia dos pobos antigos e das culturas naturais a considerar que a rexión que habitaban era o centro do mundo e todo o aledaño a periferia, de xeito que moitas tribos se intitulaban a si propias 'os seres humanos'. De facermos unha derivación temporal -un pouco forzada, mester é recoñecelo- supoño que Nova Iork podería ser, por execelencia, a rexión onfálica do planeta tal como vostede e máis eu o coñecemos. Pero -e por iso dicía que a extensión no método resulta forzada- non se pode obxectivar un concepto así, pois a nosa é unha civilización extradordinariamente complexa que en pouco ou nada se asemella á basáltica uniformidade das culturas antigas.
Eu, máis como individuo ca como membro dunha civilidade concreta, teño (supoño que como vostede) os meus «lugares onfálicos», subxectivamente considerados; eses emprazamentos onde se concitan todas as características e condicións que dan forma e sentido á nosa existencia dentro dun determinado cerco físico e dunha contorna paisaxística. Unha destas rexións onfálicas é para min o Pico Sacro, maxestosa atalaia dende a que se contempla toda a inmensidade da Ulla e se enxergan lonxanías ignotas. O Pico Sacro é o escenario de moitas imaxes da miña nenez; vexo correteando por entre os seus rochedos un can, ao que chamaba Roni, un can de caza que gastaba uns ollos azuis e nobres como o ceo e que un día se esvaeceu borrado entre as bágoas crueis dun meniño. Do Pico Sacro gardo fotos familares onde aparece Castelao, con chalina, acompañado de señores da Estrada fardados de chapeu e mestos mostachos. Unha vez subimos ao Pico tres veces en dous días, dende a Susana, no concello de Boqueixón, onde eu pasaba os veráns cuns curmáns que eran fillos do médico de alí, o finado de meu tío Luís. Sempre imaxinei que nunha das covas do Pico, que se abren como bocas de abismo escuro, vivía o dragón acérrrimo inimigo de San Xorxe. Ao Pico Sacro fun con amigos e novias. Alí usei palabras de querer e fumei porros. En tempos en que tocaba a psicodelia entregueime á psicodelia e cheguei coa mente a cambiar de cor as rochas, os camiños, as árbores. Disque as covas do Pico comunican coa fenda pavorosa de San Xoán da Cova, montaña e val abaixo, pasando por baixo do Castro de San Miguel. Gana de esaxerar.
Onte pola tarde, por razóns profesionais citárame eu cun xornalista. Contra as catro e cuarto chamoume para dicirme que debiamos adiar o noso encontro pois tiña que cubrir a nova dunha calamidade. Pensei nun tráfico. Díxome que non, que non era un tráfico. Resulta que nunha das covas do Pico Sacro un excursionista atopou, dentro dunha bolsa de plástico, o corpiño morto dun bebé de apenas unhas horas de vida. Alén da negrura do desespero que o acontecemento evoca, sentín algo raro, difícil de describir, como se o meu lugar onfálico, luminoso, no que moitas veces pouso o pensamento para caer no sono, se contaxiase de maldade e, blasfemo, sucio, violentado, deixase de pertencerme, Algo cercano á traizón ou ao desgarro. Como escupir na superficie inmaculada dun xogo de cama limpo.

Ferrete divino

2011-02-20T10:39:00.000-08:00

Eu, que escribín a miña memoria de licenciatura sobre Palabras compostas en galego-portugués, lembro algúns especimes das cantigas de escarño especialmente procaces e aínda escandalosos. O substantivo mallo ('especie de martelo longo') engadido á raíz verbal fodi- dá o fantástico composto fodimallo, que aparece na frase fodimallo de madeira, co cal o senso final non precisa de maior comentario, e faría o trebello merecente de lugar descatado nunha hipotetica sex-shop do século XIII. Uma vella fududancúa é outro sintagma rescatado do noso cantigueiro medieval que amosa en todo o seu esplendor a inesgotable energeia creadora da linguaxe. Neste caso cunha curiosa hipercaracterización xenérica, pois ao femenino do participio forte fududa ('fodida'), cohesionado nunha única forma coa frase preposicional en cu, se lle engade aínda un morfema, redundante, de xénero femenino: fududancúa. Precioso.
En poucas áreas do léxico, en efecto, a creatividade lingüística -unha propiedade que fai, de feito, da linguaxe un sistema altamente produtivo e económico- se manifesta coa riqueza de matices, ironía, galanura ou procacidade, crueza ou discreción, que o fai no relativo ao sexo e as relacións sexuais. E isto, creo, debe ser un universal lingüístico. Lembro ter consultado para a miña tesiña, precisamente, traballos de investigación sobre o léxico sexual latino que me convenceron en pouco tempo de que, tratándose dos romanos do Imperio, estaba perante auténticos especialistas no tema, dignos devanceiros dos italianos actuais, probablemente os maiores impulsores europeos da húmeda industria do porno.
O finado de meu pai, en paz estea, utilizaba unha expresión que, como moitas outras, eu fixen miña: meter ferrete. Meter ferrete era para meu pai (e vexo que para o dicionario tamén) utilizar expresións mordaces que buscan ofender. Agora comprobo que ferrete, malia non andar nos dicionarios con tal valor, pode referirse metaforicamente ao órgano viril, que tantísimas denominacións ten en román paladino, como ben testemuñou para universal contento o enxendro musical de certo border line.
Polo visto, unha abigarrada entente de músicos, escritores, actrices, actores e produtores vai contribuír por vía xenital á normalización da lingua galega cun filme intitulado O divino ferrete -título tras o cal entendo hai un, bastante chocarreiro, guiño á satira de don Manuel Curros-, que inaugurará o noso "porniño" patrio. Ocórreseme que, invocando a incorporación da fala de base popular no proxecto, un efectivo eslogan promocional da fita podería ser o fermoso dístico pornográfico que eu recordo dun brutarate do meu instituto: Berberechiña, berberechola, apártalle os pelos que aí vai a pirola.
Ignoro se o contributo normalizador d'O divino ferrete se materializará e os seus protagonistas serán algunha vez -convenientemente mortos e enterrados, claro- galardoados co Día das Letras Galegas. Vexo, de por parte, unha limitación, pois o porno é o único xénero cinematográfico onde quitar o volume non compromete a cabal comprensión da trama.

Náusea

2011-02-18T03:55:00.000-08:00

Comezar o día non é doado. Mesmo persoas de trato doce e suave son, nesas primeiras horas nas que toca sacar as lagañas e poñer as pilas, verdadeiros tigres bengalís e non hai quen lles tusa. Persoalmente, intento en tan adversa, malia cotiá e inevitable, circunstancia facer bo aquilo de que non é que día teño senón que día quero ter. Para tales efectos, procuro converter os primeiros compases da xornada en momentos máis ou menos agradables, botando man de certos recursos edulcorantes. No canto de envelenarme, a miña viaxe diaria dende o meu querido Brión ata o compostelano campus sur (digamos, vinte minutos, 1/2 hora se o tráfico está especialmente canino) devén, deste xeito, un relanzo de sosego pois, comodamente sentado no automóbil, disfruto da música e aproveito para poñer os meus pensamentos en orde e ir adminsitrando mentalmente a axenda do día. Hoxe, mentres me apabullaba coa abigarrada complicidade dos sintetizadores, percusións e alaridos de guitarra de Tangerine Dream (tiña eu un amigo que, pouco perito en inglés, lles chamaba Tandilindrín), decidín poñer a radio. A locutora estaba presentando as declaracións de Pachi Vázquez sobre que Feijoo e o narcotráfico andan aí, aí. Ao remate, a locutora indicou que o mesmo Pachi Vázquez está sendo investigado polo presunto incumprimento da disciplina urbanística nunha casa súa en non sei ónde.
Reprimín unha arcada e, decidido a non joderme o día, voltei a Tangerine Dream.